WA 21/15

Sygn. akt: WA 21/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Buliński (przewodniczący)

SSN Marek Pietruszyński

SSN Jan Bogdan Rychlicki (sprawozdawca)

Protokolant : Anna Krawiec

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego

w sprawie płk. rez. A. N., oskarżonego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 228 § 3 k.k. w

zb. z art. 271 § 3 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 23

lutego 2016 r., apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, od wyroku

Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 listopada 2015 r.,

utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, a kosztami

postępowania odwoławczego i opłatą w kwocie 180 zł (sto

osiemdziesiąt złotych) obciąża oskarżonego płk. rez. A. N.

UZASADNIENIE

Płk rez. A. N. oskarżony został o to, że: „w bliżej nieustalonym czasie, lecz

nie później niż w okresie pomiędzy 2001 r., a nieustalonym dniem maja 2002 r. w L.,

2

w związku z pełnieniem funkcji publicznej Zastępcy Komendanta Wojskowej

Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej SP ZOZ przyjął, przekazaną mu za

pośrednictwem ustalonej osoby korzyść majątkową w kwocie około 1.000,00

(jednego tysiąca) zł od ppłk. D. B., w zamian za wystawienie dokumentu w postaci

świadectwa wojskowo-lekarskiego niezbędnego do uzyskania przez ppłk. D. B.

orzeczenia i decyzji Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, przyznającej temu

oficerowi prawo do dodatkowej powierzchni mieszkalnej, w którym poświadczył

nieprawdę, co do okoliczności mającej znaczenie prawne, to jest w zakresie stanu

zdrowia jego żony K. B.,

tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 228 § 3 k.k. w zb. z art. 271 § 3

k.k.”.

Wojskowy Sąd Okręgowy, po kolejnym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z

dnia 3 listopada 2015 r., uznał go za winnego popełnienia przestępstwa

określonego w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 228 § 3 k.k. w zb. z art. 281 § 3 k.k., a

polegającego na tym, że: „w bliżej nieustalonym czasie, lecz nie później niż w

okresie pomiędzy 2001 r., a nieustalonym dniem maja 2002 r. w L., w związku z

pełnieniem funkcji publicznej Zastępcy Komendanta Wojskowej Specjalistycznej

Przychodni Lekarskiej SP ZOZ udzielił pomocy ppłk. D. B. w ten sposób, że za

przekazaną mu przez ppłk. D. B., za pośrednictwem ustalonej osoby, korzyść

majątkową w kwocie około 1.000 zł (jednego tysiąca) złotych pomógł mu w

uzyskaniu dokumentu w postaci świadectwa wojskowo-lekarskiego niezbędnego do

uzyskania przez ppłk. D. B. orzeczenia i decyzji Terenowej Wojskowej Komisji

Lekarskiej, przyznającej temu oficerowi prawo do dodatkowej powierzchni

mieszkalnej, w którym poświadczono nieprawdę, co do okoliczności mającej

znaczenie prawne, to jest w zakresie stanu zdrowia jego żony K. B.” i za to na

podstawie art. 228 § 3 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył

mu karę roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres

próby lat 2 (…).

Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżając go w

całości zarzucił:

3

„obrazę przepisów prawa materialnego to jest art. 18 § 3 kk ,

- polegającą na przypisaniu oskarżonemu popełnienia przestępstwa w formie

pomocnictwa pomimo tego, że opis czynu zawartego w sentencji zaskarżonego

wyroku nie zawiera wskazania na zaistnienie dwóch obligatoryjnych dla tej formy

popełnienia przestępstwa przesłanek to jest:

1/ zachowania „w zamiarze aby inna osoba dokonała czynu zabronionego i

2/ opisu zachowania oskarżonego, które to zachowanie miałoby spełniać

przesłanki pomocnictwa, a poprzestaniu jedynie na sformułowaniu „udzielił pomocy

w ten sposób, że pomógł”,

a nadto art. 228 § 3 kk,

co polegało na nie opisaniu w sentencji zaskarżonego wyroku, zachowania

oskarżonego, które to zachowanie miało stanowić naruszenie prawa, a nadto art.

271 § 3 kk,

- polegającą na uznaniu iż oskarżony swoim działaniem wypełnił (w formie

pomocnictwa) znamiona tego występku pomimo tego, że :

1 / nie ustalono sprawcy wystawienia tego dokumentu, a tym samym

nie ustalono czy osoba ta była funkcjonariuszem publicznym (co jest

warunkiem odpowiedzialności z art. 271 kk ),

2/ nie ustalono faktycznej treści dokumentu w postaci świadectwa wojskowo-

lekarskiego, a tym samym nie ustalono czy dokument ten faktycznie ze

względu na zawartą w nim treść stanowił dowód prawa, stosunku prawnego

lub okoliczności mającej znaczenie prawne - w rozumieniu art., 115 § 14 kk,

a nadto :

- obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia

to jest art. 5 § 2 kpk, co polegało na odstąpieniu przez sąd orzekający, od

rozstrzygania na korzyść oskarżonego nie dających się usunąć wątpliwości

dotyczących:

- faktycznej treści przedmiotowego świadectwa wojskowo lekarskiego

dotyczącego stanu zdrowia świadka K. B. w szczególności tego czy wymieniony

dokument zawierał niezgodne z prawdą adnotacje dotyczące stanu zdrowia

wymienionej,

4

- wątpliwości wynikających ze zmiennych wyjaśnień i zeznań świadka D. B., który

ostatecznie zeznał, iż nie miał nic wspólnego z czynem przypisywanym

oskarżonemu i stanowisko takie podtrzymał również w toku konfrontacji ze

świadkiem J. J. oraz zeznań świadka J. J., który wielokrotnie przesłuchany

zeznawał, że nie miał pewności co do tego, iż przekazując oskarżonemu A. N.

kopertę zawierające dokumentację dotyczącą K. B. przekazał temu oskarżonemu

jednocześnie korzyść majątkową w postaci pieniędzy, gdyż zawartości tych kopert

nigdy nie sprawdzał,

- wątpliwości wynikających z faktu iż zeznań świadka J. J. nie potwierdza żaden

inny dowód, czyniąc dowód z tych zeznań dowodem odosobnionym, oderwanym

od pozostałego materiału dowodowego, a tym samym noszącym cechy

pomówienia,

- wątpliwości wynikające z okoliczności polegającej na tym, że nie ustalono

osoby która (jak to ostatecznie przyjął sąd I instancji) faktycznie wystawiła

dokument poświadczający nieprawdę,

- wątpliwości wynikających z tego, że oskarżonemu A. N. przypisano przyjęcie

korzyści majątkowej pochodzącej od D. B. pomimo tego, iż w innym prawomocnie

zakończonym postępowaniu, które toczyło się przed Wojskowym Sądem

Okręgowym w W., a dotyczyło tego samego czynu, sąd uznał iż przedmiotowa

korzyść majątkowa została udzielona przez D. B”.

Ponadto, w uzasadnieniu środka odwoławczego obrońca zaakcentował, że

dokonana przez sąd pierwszej instancji zmiana kwalifikacji prawnej czynu nastąpiła

z obrazą art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Autor apelacji wskazał także, że w dniu 7

października 2015 r. pod nieobecność oskarżonego i obrońcy sąd pierwszej

instancji wznowił przewód sądowy, a następnie przeprowadził rozprawę w trakcie

której przesłuchał świadka płk. J. J. oraz uprzedził obecne na rozprawie strony o

możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu. O tych okolicznościach oskarżony i

jego obrońca dowiedzieli się z adnotacji na wezwaniu na rozprawę na dzień 30

października 2015 r. Obrońca akcentuje też, że na rozprawę w dniu 7 października

2015 r. oskarżony i jego obrońca nie stawili się, bowiem nie byli powiadomieni o jej

terminie. W ocenie skarżącego okoliczności procedowania sądu pierwszej instancji

w tej części przewodu sądowego wskazują na obrazę art. 374 § 1 k.p.k., jak

5

również zaistnienia bezwzględnego powodu odwoławczego w rozumieniu art. 439 §

1 pkt 11 k.p.k. Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie

oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, a w przypadku niepodzielenia

tego wniosku, o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania,

względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy, po wysłuchaniu obrońcy popierającego apelację oraz

prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który wnosił o nieuwzględnienie

apelacji obrońcy i utrzymanie zaskarżonego w mocy, rozważył, co następuje.

Apelacja jest niezasadna z następujących powodów. W pierwszej kolejności

należało odnieść się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności zaistnienia

bezwzględnych powodów odwoławczych określonych w art. 439 § 1 pkt 9 i 11 k.p.k.

Wbrew temu co podnosi skarżący sąd pierwszej instancji dokonując zmiany opisu

czynu zarzucanego oskarżonemu i kwalifikując go z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 228

§ 3 k.k. i w zb. z art. 271 § 3 k.k., „nie wyszedł poza granicę skargi uprawnionego

oskarżyciela” (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.). Przypisanie oskarżonemu pomocnictwa w

popełnieniu przestępstwa w postaci pomocy do uzyskania dokumentu, w którym

poświadczono nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne i przyjęcie

za to korzyści majątkowej w kwocie ok. 1000 zł, od ppłk. D. B. nastąpiło w ramach

tego samego zdarzenia historycznego, które stanowiło istotę zarzutu

sformułowanego w akcie oskarżenia. Zatem nie może być mowy o zaistnieniu

bezwzględnego powodu odwoławczego, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Przechodząc do następnej kwestii (art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.), należało

podnieść, że wbrew temu co twierdzi skarżący sąd pierwszej instancji na rozprawie

w dniu 7 października 2015 r., o terminie której oskarżony i jego obrońca zostali

powiadomieni (por. k. 697 verte), na podstawie art. 409 k.p.k., pod nieobecność

oskarżonego i obrońcy, wznowił przewód sądowy celem uprzedzenia stron o

możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego oskarżonemu, na art. 18

§ 3 k.k. w zw. z art. 228 § 3 k.k. w zb. z art. 271 § 3 k.k. i przesłuchania dodatkowo

świadka ppłk. J. J. oraz z uwagi na konieczność przeprowadzenia dalszych

czynności dowodowych, na podstawie art. 401 § 1 k.p.k., przerwał rozprawę do

6

dnia 30 października 2015 r. do godz. 10.00. O terminie tej rozprawy oskarżony i

jego obrońca zostali poinformowani (k. 708). Na rozprawie w dniu 30 października

2015 r., w obecności oskarżonego i jego obrońcy, sąd przesłuchał świadka płk. J. J.

(k. 712 – 714).

W zaistniałej sytuacji procesowej w ocenie sądu odwoławczego bezzasadny

jest zarzut procedowania z obrazą art. 374 § 1 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.,

albowiem uchybienia te w ogóle nie zaistniały.

Zważywszy, że skarżący sformułował zarzuty, w pierwszej kolejności obrazy

prawa materialnego (art. 18 § 3 k.k., art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 3 k.k.), a nadto,

obrazy przepisu postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 5

§ 2 k.p.k.), należało odnieść się do obrazy art. 5 § 2 k.p.k.

Jak wynika z uzasadnienia apelacji jej autor obrazy tegoż przepisu

postępowania upatruje w tym, że w postępowaniu dowodowym nie ustalono (nie

ujawniono) dokumentu w postaci świadectwa wojskowo-lekarskiego niezbędnego

do uzyskania przez ppłk. B. określonej decyzji organów wojskowych o przyznaniu

mu dodatkowej powierzchni mieszkalnej. Ponadto, ppłk D. B. składał

niekonsekwentne oświadczenia co do okoliczności czynu, a zwłaszcza wręczenia

koperty z pieniędzmi płk. J. J. w celu uzyskania dokumentu potrzebnego do

wydania przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską pozytywnej dla niego decyzji

o przyznaniu dodatkowej powierzchni mieszkalnej. Jeżeli chodzi o ocenę zeznań

świadka ppłk. J. J., to skarżący akcentuje okoliczność, że świadek ten nie zeznawał

wprost, że przekazał oskarżonemu kopertę z pieniędzmi w kwocie ok. 1.000 zł, lecz

tylko kopertę z zawartością, której mógł się tylko domyślać, że zawiera ona

dokumentację lekarską oraz pieniądze. W toku postępowania przed Sądem

Najwyższym obrońca podtrzymując zarzuty i wnioski apelacji, zaakcentował też, że

niniejsza sprawa ma charakter poszlakowy.

W ocenie Sądu Najwyższego zarzut obrazy art. 5 § 2 k.p.k. jest również

bezzasadny. Na wstępie należało zauważyć, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24

kwietnia 2014 r., sygn. akt WA 13/14, oceniając stan dowodów wyraźnie stwierdził,

że w niniejszej sprawie: nie może być mowy o tzw. poszlakowym charakterze

7

sprawy oraz o tzw. dowodach pośrednich, co do okoliczności wręczenia kwoty

1.000 zł oskarżonemu” (por. k. 35). Ocena ta, na obecnym etapie postępowania

odwoławczego, również pozostaje aktualna. Istotnie, nie ustalono, bądź nie

ujawniono dokumentacji lekarskiej, w tym świadectwa wojskowo-lekarskiego,

albowiem uległy one zniszczeniu, niemniej jednak, logiczny i uprawniony jest

wniosek, że w oparciu o nią wydano określone decyzje i de facto ppłk B. uzyskał

uprawnienie do dodatkowej powierzchni mieszkalnej, która w rzeczy samej jemu

nie przysługiwała. W konsekwencji tych zdarzeń, w dniu 23 kwietnia 2002 r.,

zostało wydane orzeczenie Nr […] przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską, w

którym wskazano, że stan zdrowia żony ppłk. D. B. odpowiada kryteriom

uprawniającym do korzystania z dodatkowej powierzchni mieszkalnej ze względu

na stan zdrowia. Orzeczenie to zostało następnie zatwierdzone przez Rejonową

Wojskową Komisję Lekarską, a w dniu 6 maja 2002 r., Terenowa Wojskowa

Komisja Lekarska wydała ostateczną decyzję, na mocy, której przyznano ppłk. D. B.

stałe uprawnienie dodatkowej powierzchni mieszkalnej. Ustalenia te zostały

poczynione o prawidłową ocenę wyjaśnień oskarżonego oraz zeznania ppłk. D. B. i

płk. J. J. i Sąd Najwyższy w pełni je aprobuje.

Bezzasadne są również zarzuty obrazy prawa materialnego, a to art. 228 § 3

k.k. i art. 271 § 3 k.k. Sąd pierwszej instancji podzielając zapatrywania Sądu

Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 12 listopada 2014 r., sygn., akt WA 30/14 (s.

7 uzasadnienia), jak również dokonując oceny zeznań świadka ppłk. J. J., postąpił

w sposób prawidłowy zmieniając opis czynu oskarżonego i kwalifikując jego

zachowanie z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 228 § 3 k.k. w zb. z art. 271 § 3 k.k.

Oskarżony pełnił funkcję publiczną, tj. Zastępcy Komendanta Wojskowej

Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej SP ZOZ. Nie ulega najmniejszej wątpliwości,

że jego działanie polegało na udzieleniu pomocy w uzyskaniu przez ppłk. B.

stosownego świadectwa wojskowo-lekarskiego niezbędnego do uzyskania

określonych decyzji wojskowych organów służby zdrowia i przyjął za to korzyść

majątkową w kwocie 1.000 zł przekazaną mu od ppłk. D. B. przez płk. J. J., a

świadectwo wojskowo-lekarskie było wystawione, bądź zatwierdzone przez

funkcjonariusza publicznego. Odnosząc się bezpośrednio do wywodów skarżącego

w tym zakresie należało zauważyć, że jakkolwiek w opisie czynu przypisanym

8

oskarżonemu użyto sformułowań „udzielił pomocy”, „pomógł” to w rzeczy samej

opis tego czynu, wbrew temu co twierdzi skarżący, wyczerpuje znamiona

przypisanego mu przestępstwa pomocnictwa. Dla przyjęcia kwalifikacji z art. 18 § 3

k.k. w zw. z art. 228 § 3 k.k. i w zb. z art. 271 § 3 k.k., w ocenie Sądu Najwyższego

wystarczające było użycie tych sformułowań, a przez to, nie było konieczne

odniesienie się przez sąd pierwszej instancji do wyrażeń ustawowych zawartych w

treści art. 18 § 3 k.k. W tej sytuacji „pominięcie ustawowego określenia znamienia

tegoż przestępstwa w opisie czynu przypisanego oskarżonemu nie stanowiło

przeszkody w uznaniu, że wypełnia on znamiona tegoż przestępstwa, bowiem opis

tego czynu mieści się w granicach pojęć, którymi dany przepis prawa materialnego

określa te znamiona” (por. szerzej wyrok SN z dnia 2 lipca 2015 r., V KK 138/15,

OSNKW 2015, z. 11, poz. 97).

W związku z tym, że wniesiono apelację co do winy (por. art. 447 § 1 k.p.k.),

należało również dokonać oceny prawidłowości rozstrzygnięcia co do wymierzonej

oskarżonemu kary roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

postępowania na okres próby lat 2. Ukształtowana ponownie kara pozbawienia

wolności o nieizolacyjnym charakterze, trafnie ustalona o katalog okoliczności

obciążających i łagodzących, jako minimum ustawowego zagrożenia określonego w

art. 228 § 3 k.k., w żaden sposób nie razi swą surowością i jest współmierna do

stopnia zawinienia oskarżonego.

W podsumowaniu wywodów stwierdzić należało, że apelacja obrońcy

oskarżonego jest bezzasadna i w związku z tym należało jej nie uwzględnić, a

zaskarżony wyrok utrzymać w mocy.

O kosztach sądowych postępowania odwoławczego i opłacie orzeczono na

podstawie art. 636 § 1 k.p.k. i art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca

1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz.U. z 1983 r., Nr 49, poz. 223 ze zm.).

kc