WA 22/15

Sygn. akt: WA 22/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Buliński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marek Pietruszyński

SSN Jan Bogdan Rychlicki

Protokolant : Anna Krawiec

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego

w sprawie płk. rez. S. W. i ppłk. rez. J. J. oskarżonych z art. 231 § 2 k.k. i innych po

rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 23 lutego 2016 r., apelacji,

wniesionych przez obrońców oskarżonych oraz prokuratora na korzyść

oskarżonego J. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 4 sierpnia 2015

r., sygn. akt: So …/12

I. zmienia zaskarżony wyrok w odniesieniu do oskarżonego ppłk.

rez. J. J. w części dotyczącej orzeczenia o karze wymierzając mu

zamiast kary ograniczenia wolności i kary łącznej ograniczenia

wolności karę grzywny, za czyn opisany w pkt II 1 na podstawie

art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 60 §

3 i 4 k.k. oraz art. 60 § 6 pkt 3 k.k. i art. 32 pkt 1 k.k., art. 33 § 1 i 3

2

k.k. w wymiarze 120 stawek dziennych po 25 zł każda stawka, za

czyn opisany w pkt II 2 na podstawie art. 233 § 1 k.k. w zw. z art.

19 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 60 § 3 i 4 k.k. oraz art. 60 § 6 pkt

4 k.k. i art. 32 pkt 1 k.k. i art. 33 § 1 i 3 k.k. w wymiarze 30 stawek

dziennych po 25 zł każda stawka, na podstawie art. 85 § 1 k.k. i

art. 86 § 1 k.k. w miejsce wymierzonych kar jednostkowych

grzywny wymierza karę łączną grzywny w wymiarze 120 stawek

dziennych po 25 złotych każda i z tymi zmianami w pozostałym

zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

II. zwalnia oskarżonych od ponoszenia kosztów sądowych

postępowania odwoławczego w tym od opłaty.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w […] z dnia 4 sierpnia 2015 r.:

I. płk rez. S. W. został uznany za winnego tego, że:

„w okresie od 13.07.2005 r. do 14.04.2006 r. w D., jako funkcjonariusz publiczny,

pełniąc obowiązki Dowódcy Jednostki Wojskowej […], działając w krótkich

odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru osiągnięcia przez siebie

bądź inną osobę korzyści majątkowej, nie dopełnił swoich obowiązków oraz

przekroczył swoje uprawnienia wyszczególnione w zakresie obowiązków dowódcy

ww. jednostki w pkt. 3 ppkt. 3 lit. „b" i „c" oraz w ppkt. 7 lit. „a" i „f" w zakresie

przeciwdziałania powstawaniu przestępstw, nadzoru nad realizacją przedsięwzięć

zapobiegających powstawaniu szkód w mieniu wojskowym, racjonalnym i

oszczędnym prowadzeniem gospodarki w pododdziałach oraz podejmowaniem

decyzji i sprawowaniem nadzoru w zakresie planowego, oszczędnego, celowego i

zgodnego z przeznaczeniem użycia środków finansowych będących w dyspozycji

bazy, w trakcie nadzoru nad prawidłowym rozliczaniem poleceń wyjazdów

służbowych i zawieranych w związku z tymi wyjazdami umów na wykorzystywanie

prywatnych pojazdów do celów służbowych, jak również w trakcie zawierania przez

jednostkę umów cywilnoprawnych, powodując szkodę w mieniu podległej mu

jednostki wojskowej w łącznej wysokości 25.778,06 zł w ten sposób, że:

3

- w okresie od 13.07.2005 r. do 31.03.2006 r. w D., działając wspólnie i w

porozumieniu z ppłk J. J. - głównym księgowym wymienionej jednostki wojskowej -

brał udział w poświadczaniu nieprawdy w poleceniach wyjazdów służbowych (a

także zawieranych w związku z tymi wyjazdami umowach na wykorzystywanie

prywatnych pojazdów do celów służbowych), co do okoliczności mających

znaczenie prawne, zatwierdzaniu ich, po czym używano tych dokumentów przy

wypłacaniu z kasy jednostki zwrotów kosztów podróży służbowych, które nigdy nie

doszły do skutku, w ten sposób, że: w dniach 13.07.2005 r. i 27.07.2005 r.,

dwukrotnie w dniu 31.08.2005 r., 29.09.2005 r., 10.10.2005 r., 08.11.2005 r.,

22.11.2005 r., 27.12.2005 r., zawarł z ppłk J. J. umowy na używanie prywatnego

samochodu osobowego do celów służbowych na przejazd do […] mimo, iż wiedział,

że jego podwładny tych podróży nie odbędzie, oraz, że poświadczy nieprawdę w

dokumentach, potwierdzając pobyt w wymienionych jednostkach poprzez

wypełnienie poleceń wyjazdów służbowych o nr […], na których znajdowały się

pieczęcie ww. jednostek, przy czym w przypadku poleceń wyjazdów służbowych o

nr: […] aprobował sytuację, iż ppłk J. J. działając wspólnie i w porozumieniu z

ustalonymi żołnierzami zawodowymi i pracownikami cywilnymi Jednostki

Wojskowej […], po zawarciu przez te osoby w dniach:

31.08.2005 r., 20.10.2005 r., 22.11.2005 r., 12.12.2005 r., 15.12.2005 r.,

16.01.2006 r., 16.02.2006 r., 14.03.2006 r. fikcyjnych umów na wykorzystanie

prywatnych samochodów osobowych do celów służbowych na przejazd do […], a

następnie mimo, iż te podróże nie doszły do skutku, osoby te poświadczyły

nieprawdę w dokumentach, co do okoliczności mających znaczenie prawne,

wypełniając polecenia wyjazdów służbowych, potwierdzając swój pobyt w

wymienionych jednostkach, po czym w dniach: 22.07.2005 r., 03.08.2005 r.,

05.09.2005 r., 06.09.2005 r., 15.09.2005 r., 03.10.2005 r., 12.10.2005 r.,

10.11.2005 r., 22.11.2005 r., 28.11.2005 r., 29.11.2005r., 30.11.2005 r.,

06.12.2005 r., 16.12.2005 r., 19.12.2005 r., 27.12.2005r., 28.12.2005 r.,

28.02.2006 r., 02.03.2006 r., 24.03.2006 r., 31.03.2006r.

on lub Szef Sztabu ww. jednostki zatwierdzali naliczone kwoty do wypłaty w

wyniku czego z kasy podległej mu jednostki wojskowej wypłacono nienależne

zwroty kosztów podróży służbowych podległych mu żołnierzy zawodowych i

4

pracowników wojska w wysokości 17.827,06 zł, którymi następnie wspólnie z ppłk.

J. J. dobrowolnie zadysponował,

- w okresie od 08.12.2005 r. do 14.04.2006 r. w D., działając w krótkich odstępach

czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej wykorzystał swoją nadrzędność służbową i polecił swojemu

podwładnemu ppłk R. N., pełniącemu funkcję szefa logistyki ww. jednostki odbycie

tego typu fikcyjnej podróży służbowej, w tym celu wystawiono mu polecenie

wyjazdu służbowego z dnia 28.03.2006 r. do odbycia w dniach 28-30.03.2006 r.

podróży służbowej do JW […], na którym w polu potwierdzenia pobytu, znajdowała

się pieczęć tej jednostki, który to dokument ww. oficer wypełnił oraz podpisał

umowę na używanie prywatnego samochodu osobowego do celów służbowych, a

następnie tak wypełnione dokumenty mimo, iż podróż ta nigdy nie doszła do skutku,

przedstawił do zatwierdzenia szefowi sztabu i przy ich pomocy wypłacił z kasy

jednostki nienależny zwrot kosztów tej podróży służbowej w wysokości 775,37 zł,

którą to kwotę w całości przekazał płk S. W., jak również wykorzystując

wspomnianą zależność służbową polecił ppłk R.N. pokierowanie wykonaniem tego

typu czynów zabronionych przez ppłk J. K., mjr K. S. i mjr J. P., w tym celu

wystawiono im polecenia wyjazdów służbowych [...] oraz zawarto fikcyjne umowy

na wykorzystanie prywatnych samochodów osobowych do celów służbowych na

przejazdy w dniach 12-13.12.2005 r. […], a następnie mimo, iż te podróże nie

doszły do skutku, osoby te wypełniły polecenia wyjazdów służbowych,

potwierdzając swój pobyt w wymienionych jednostkach, po czym tak wypełnione

dokumenty przedstawiły do zatwierdzenia szefowi sztabu, a następnie wypłaciły z

kasy jednostki nienależne zwroty kosztów tych podróży służbowych w łącznej

wysokości 2175,63 zł, którą sumę zebrał ppłk R. N., a następnie w całości

przekazał płk S. W., który uzyskaną w wyżej opisany sposób kwotą, w łącznej

wysokości 2951 zł dobrowolnie zadysponował,

- nadto w dniu 27.07.2005 r. w D., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

przez mł. chor. szt. G. K., doprowadził organ finansowy podległej mu jednostki do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że na wniosek ppłk J. J.

głównego księgowego ww. jednostki zawarł z ww. chorążym, pełniącym obowiązki

administratora sieci informatycznych oraz dodatkowo kierownika planowania i

5

kontroli w pionie głównego księgowego ww. jednostki, umowę zlecenia, w której

zleceniobiorca zobowiązał się do wykonania w okresie od 01.08 do 31.12.2005 r.

na rzecz JW „zadań z zakresu obsługi informatycznej programów głównego

księgowego" ustalając kwotę wynagrodzenia w wysokości 5000 zł, mimo, iż

zlecone prace powinny być wykonywane przez tego żołnierza, z racji zajmowanych

stanowisk w ramach podstawowych obowiązków służbowych, powodując w ten

sposób szkodę w mieniu podległej mu jednostki w wysokości 5000 zł,

tj. popełnienia przestępstwa kwalifikowanego z art. 231 § 2 kk w zb. z art. 271 § 3

kk w zb. z art. 273 kk w zb. z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 18 § 1 kk w zw. z art. 12 kk”

i na podstawie art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. oraz art. 33 § 1, 2 i 3 k.k.

wymierzono mu karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo

zawieszono na okres próby wynoszący 3 lata oraz karę grzywny w wysokości 150

stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej grzywny na kwotę 80

złotych, nadto orzeczono obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem

szkody w części, poprzez zapłatę na rzecz wskazanej jednostki wojskowej kwoty

3.097,14 zł, a także obciążono skazanego kosztami sądowymi w części w kwocie

4529,12 zł.

II. ppłk rez. J. J. został uznany za winnego tego, że:

„1. w okresie od 13.07.2005 r. do 31.03.2006 r. w D., jako funkcjonariusz publiczny,

pełniąc obowiązki głównego księgowego Jednostki Wojskowej […], działając w

krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru osiągnięcia

korzyści majątkowej, nie dopełnił swoich obowiązków wynikających z treści art. 28

ust. 3 i art. 35 ust. 1, 3, 4 i 6 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach

publicznych (tj. Dz.U. z 2003 r., Nr. 15 poz. 148 z póżn. zm.) oraz obowiązków

wyszczególnionych w pkt 1 ppkt 3, 7, 9, 13, 17, 18, 19, 20 i 24 zakresu obowiązków

głównego księgowego - szefa finansów wymienionej jednostki, w zakresie nadzoru

nad prawidłową gospodarką finansową oraz prawidłowym rozliczaniem poleceń

wyjazdów służbowych i zapewnienia pod względem finansowym prawidłowości

umów zawieranych przez wymienioną wojskową jednostkę budżetową, czym

spowodował szkodę w mieniu jednostki wojskowej w łącznej wysokości 22.827,06

zł w ten sposób, że:

6

- w okresie od 13.07.2005 r. do 31.03.2006 r. w D., działając za zgodą i wiedzą płk

S. W. - Dowódcy JW […], poświadczał nieprawdę w poleceniach wyjazdów

służbowych (a także zawieranych w związku z tymi wyjazdami umowach na

wykorzystywanie prywatnych pojazdów do celów służbowych), co do okoliczności

mających znaczenie prawne, a następnie po ich zatwierdzeniu, używał tych

dokumentów do wypłacania z kasy jednostki zwrotów kosztów podróży służbowych,

które nigdy nie doszły do skutku, w ten sposób, że w dniach 13.07.2005 r. i

27.07.2005 r., dwukrotnie w dniu 31.08.2008 r., 29.09.2005 r., 10.10.2005 r.,

08.11.2005 r., 22.11.2005 r., 27.12.2005 r., zawarł z dowódcą wym. jednostki

umowy na używanie prywatnego samochodu osobowego do celów służbowych na

przejazd do [...], a następnie mimo, iż tych podróży nie odbył, poświadczył

nieprawdę w dokumentach, potwierdzając swój pobyt w wymienionych jednostkach

poprzez wypełnienie poleceń wyjazdów służbowych o nr […], na których

znajdowały się pieczęcie ww. jednostek, zaś w przypadku poleceń wyjazdów

służbowych o nr: […] uzyskał potwierdzenie swojego pobytu poprzez

wprowadzenie w błąd ustalonego pracownika cywilnego ww. jednostki, natomiast w

przypadku poleceń wyjazdów służbowych o nr […] działając wspólnie i w

porozumieniu z ustalonymi żołnierzami zawodowymi i pracownikami cywilnymi

wymienionej jednostki, po zawarciu przez te osoby w dniach 31.08.2005r.,

20.10.2005r., 22.11.2005 r., 12.12.2005 r., 15.12.2005 r., 16.01.2006r.,

16.02.2005r., 14.03.2006 r., 16.03.2006 r. fikcyjnych umów na wykorzystanie

prywatnych samochodów osobowych do celów służbowych na przejazd do JW […],

a następnie mimo, iż te podróże nie doszły do skutku, osoby te poświadczyły

nieprawdę w dokumentach, co do okoliczności mających znaczenie prawne,

wypełniając polecenia wyjazdów służbowych, potwierdzając swój pobyt w

wymienionych jednostkach, po czym po zatwierdzeniu wspomnianych należności w

dniach 22.07.2005 r., 03.08.2005 r., 05.09.2005 r., 06.09.2005 r., 15.09.2005 r.,

03.10.2005 r., 12.10.2005 r., 10.11.2005 r., 22.11.2005 r., 28.11.2005 r.,

29.11.2005 r., 30.11.2005 r., 06.12.2005r., 16.12.2005 r., 19.12.2005 r.,

27.12.2005r., 28.12.2005 r.,28.02.2005r., 02.03.2006 r., 24.03.2006 r.,

31.03.2006r., przez dowódcę lub szefa sztabu ww. jednostki i wypłaceniu z kasy

łącznej kwoty 17.827,06 zł, wspólnie z płk S. W. dobrowolnie nią zadysponował,

7

- nadto w dniu 27.07.2005 r. w D., działając w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej przez mł. chor. szt. G. K., doprowadził organ finansowy JW do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że na jego wniosek

Dowódca […] - płk S. W. zawarł z ww. chorążym, pełniącym obowiązki

administratora sieci informatycznych oraz dodatkowo kierownika planowania i

kontroli w pionie głównego księgowego ww. jednostki, umowę zlecenia, w której

zleceniobiorca zobowiązał się do wykonania w okresie od 01.08 do 31.12.2005 r.

na rzecz JW […] „zadań z zakresu usługi informatycznej programów głównego

księgowego" ustalając kwotę wynagrodzenia w wysokości 5000 zł, mimo, iż

zlecone prace powinny być wykonywane przez tego żołnierza, z racji

zajmowanych stanowisk w ramach podstawowych obowiązków służbowych,

powodując w ten sposób szkodę w mieniu ww. jednostki w wysokości 5000 zł,

tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 kk w zb. z art. 271 § 3 kk w

zb. z art. 273 kk w zb. z art. 272 kk w zw. z art. 12 kk” i za to przestępstwo na

podstawie art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., przy zastosowaniu art. 60 § 3 i

4 k.k. oraz art. 60 § 6 pkt 3 k.k. i art. 34 § 1, 1a pkt 4 oraz art. 35 § 1 k.k.

wymierzono mu karę 1 roku ograniczenia wolności polegającą na potrącaniu 10%

uposażenia za pracę w stosunku miesięcznym na rzecz Społecznego Komitetu

Wspierania Pomnika Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie, a na

podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono obowiązek naprawienia wyrządzonej

przestępstwem szkody w części poprzez zapłatę na rzecz wskazanej jednostki

wojskowej kwoty 3097,14 zł,

2. w dniu 24.04.2006 r., około godz. 1157

w trakcie rozmowy telefonicznej z W. S. –

pracownikiem cywilnym Jednostki Wojskowej w M., nakłaniał go, aby w toku

prowadzonego przez Oddział Żandarmerii Wojskowej postępowania karnego o

sygn.[…], dotyczącego jego osoby, będąc przesłuchiwany w charakterze świadka,

zeznał nieprawdę i potwierdził fakt odbycia przez niego podróży służbowych

prywatnym samochodem osobowym do wymienionej jednostki wojskowej w dniu 6

września 2005 r. i 14 listopada 2005 r.,

tj. o popełnienie przestępstwa z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k.” i za to

przestępstwo na podstawie art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. przy

zastosowaniu art. 60 § 3 i 4 k.k. oraz art. 60 § 6 pkt 4 k.k. i art. 34 § 1a pkt 4 k.k.

8

oraz art. 35 § 1 k.k., wymierzono mu karę 3 miesięcy ograniczenia wolności

polegającą na potrącaniu 10% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym

na rzecz Społecznego Komitetu Wspierania Pomnika Szpitala Centrum Zdrowia

Dziecka w Warszawie, w miejsce kar jednostkowych wymierzono mu karę 1 roku

ograniczenia wolności polegającą na potrącaniu 10% wynagrodzenia za pracę w

stosunku miesięcznym na rzecz Społecznego Komitetu Wspierania Pomnika

Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie oraz obciążono go kosztami

sądowymi w części w kwocie 2009,12 zł.

Apelację od tego wyroku złożyli obrońcy oskarżonych oraz prokurator.

Obrońca oskarżonego płk. rez. S. W. zarzucił temuż orzeczeniu:

„I - naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku, a

mianowicie :

a) art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 2§2 k.p.k - poprzez naruszenie zasady

swobodnej oceny dowodów i poczynienie ustaleń z pominięciem zasad

prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego przez :

- poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o wyjaśnienia współoskarżonego

ppłk J. J. w części, w której pomawia on osk. płk S. W. o działanie wspólnie i w

porozumieniu z J. J. w procederze poświadczania nieprawdy co do okoliczności

mających znaczenie prawne w poleceniach wyjazdów służbowych i umowach na

wykorzystanie pojazdów prywatnych do celów służbowych, zatwierdzanie ich oraz

pozyskiwanie z tego tytułu środków pieniężnych po ich wypłaceniu z kasy jednostki

- w sytuacji gdy wyjaśnienia oskarżonego J. J. są całkowicie niewiarygodne jako

pozostające w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, zaś stanowią

jedynie pomówienie będące wynikiem jego osobistego zainteresowania wynikiem

sprawy i chęcią pomniejszenia stopnia swojego zawinienia;

- poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie zeznań świadka R. N., w których

pomawia on osk. S. W. o działanie polegające na poleceniu odbycia fikcyjnych

podróży służbowych oraz poświadczeniu nieprawdy w poleceniach wyjazdów

służbowych i umowach na wykorzystanie pojazdów prywatnych do celów

służbowych jak również przyjęcie pozyskanych za to środków pieniężnych po ich

wypłaceniu z kasy jednostki - w sytuacji gdy zeznania świadka R. N. są całkowicie

9

niewiarygodne jako pozostające w sprzeczności z pozostałym materiałem

dowodowym;

b) art. 4 k.p.k. , art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. poprzez małownikliwą ocenę dowodu z

wyjaśnień oskarżonego oraz zastosowanie niejednakowych kryteriów oceny

dowodu z jego wyjaśnień i innych dowodów korzystnych dla oskarżonego oraz

dowodów niekorzystnych dla oskarżonego, a w konsekwencji poczynienie ustaleń

faktycznych jedynie niekorzystnych dla oskarżonego, bez należytego uzasadnienia

stanowiska w tym zakresie;

c) art. 7, art. 410, art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k. - poprzez

nienależyte rozważenie i ocenę treści dowodów zgromadzonych w sprawie w

postaci zeznań świadków […] oraz dokumentów w postaci postanowienia WPG o

umorzeniu śledztwa dnia 11.05.2007r, protokołu komisji w JW. […] w sprawie

wyjaśnień skargi D. M., które to dowody potwierdzają okoliczności przedstawiane

przez osk. S. W., co w konsekwencji doprowadziło do pominięcia tych dowodów

korzystnych dla oskarżonego i poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych z

materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, bez należytego uzasadnienia

stanowiska w tym zakresie;

d) art. 7, art. 410, art. 424§1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 2§2 k.p.k. przez nie

poczynienie lub niewystarczające poczynienie podstawowych ustaleń w sprawie

dotyczących strony podmiotowej czynu, a mianowicie kiedy miałoby dojść do

porozumienia pomiędzy osk. S. W. a J. J. w zakresie realizacji wszystkich

poszczególnych fikcyjnych podróży służbowych oraz które konkretnie fikcyjne

podróże obejmować miałby zamiarem S.W. wydając polecenie R.N. - w

szczególności biorąc pod uwagę, że w wielu zaistniałych przypadkach dokumenty

związane z odbyciem podróży służbowych nie były podpisywane przez osk. S. W.

lecz Szefa Sztabu zaś podróże te odbywały się podczas nieobecności dowódcy

JW […];

II - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ

na jego treść a przejawiający się w niezasadnym, sprzecznym ze zgromadzonym

materiałem dowodowym wnioskowaniem, że oskarżony S. W. w dniu 27.07.2005r.

w D. zawierając umowę z mł. chor. szt. G. K., przekroczył swe uprawnienia oraz

doprowadził organ finansowy podległej mu jednostki do niekorzystnego

10

rozporządzenia mieniem gdyż zlecone na podstawie tej umowy prace winny być

wykonane przez tegoż żołnierza w ramach podstawowych obowiązków

służbowych”.

W oparciu o to skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez

uniewinnienie S. W. od popełnienia zarzuconego mu przestępstwa, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Wojskowemu Sądowi Okręgowemu.

Obrońca oskarżonego ppłk. rez. J. J. zaskarżył wyrok w części, tj.:

„ - w pkt. II.1 w części dotyczącej uznania oskarżonego za winnego

doprowadzenia organu finansowego JW. […] do niekorzystnego rozporządzania

mieniem w ten sposób, że na jego wniosek dowódca jednostki zawarł z mł. chor.

szt. G. K. umowę zlecenia;

- w pkt. II.2 w całości;

- w pkt. II.1., 3. w części dotyczącej orzeczenia o karze;

- w pkt. II.4. w zakresie obciążającym oskarżonego kosztami postępowania”,

zarzucając temuż orzeczeniu:

„1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 35 § 2 k.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na

orzeczeniu wobec oskarżonego kar jednostkowych i kary łącznej 1 roku

ograniczenia wolności z obowiązkiem potrącenia 10% wynagrodzenia za pracę, w

sytuacji gdy oskarżony J. J. nie pozostaje w stosunku zatrudnienia, a jego stały

dochód stanowi emerytura;

b) art. 22 k.k. w zw. z art. 18 § 2 k.k. przez jego niezastosowanie, w sytuacji

gdy u W. S. nie powstał zamiar zrealizowania czynu zabronionego, postulowanego

wg zarzutu aktu oskarżonego przez nakłaniającego oskarżonego J. J., a zatem

nakłaniany nawet nie usiłował dokonać czynu zabronionego, co w pełni

uzasadniało zastosowanie tego przepisu;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ

na jego treść, a polegający na przyjęciu, że:

a) oskarżony J. J. nakłaniał W. S. do składania fałszywych zeznań, podczas gdy

stoi to w sprzeczności ze zgromadzonymi dowodami, w szczególności zeznaniami

świadka W. S., który nie odebrał w ten sposób słów oskarżonego, nie mając w

11

ogóle świadomości, iż toczy się jakiekolwiek postępowanie karne w owym czasie

dotyczące podróży służbowych oskarżonego;

b) niegospodarne było zawarcie umowy zlecenia z mł. chor. G. K. przy pominięciu,

iż od 2000/2001 roku tożsame czynności były zlecane osobie trzeciej – S. C. na

podstawie umowy cywilnoprawnej, za wynagrodzeniem wyższym niż to ustalone w

umowie z G. K.;

3) obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść wydanego

orzeczenia, mianowicie:

a) art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., na skutek naruszenia zasady

swobodnej oceny dowodów przez oparcie rozstrzygnięcia na wybranych

fragmentach materiału dowodowego, z naruszeniem zasad swobodnej oceny i

prawidłowego rozumowania, jak również wskazań wiedzy i doświadczenia

życiowego, w szczególności w zakresie oceny świadków: […], bez odniesienia ich

zeznań do pozostałych dowodów, w tym zebranych dokumentów w postaci, m.in.

zakresów obowiązków, rejestrów umów zleceń;

b) art. 626 § 1 k.p.k. przez obciążenie oskarżonego kosztami sądowymi w części,

gdy przeciwko temu przemawiała jego sytuacja majątkowa i rodzinna”. W oparciu

o to skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

„- uniewinnienie oskarżonego od stawianego mu zarzutu w pkt. 2 aktu oskarżenia,

- uznanie, iż zachowanie oskarżonego polegające na wnioskowaniu do dowódcy

jednostki o zawarcie umowy zlecenia z mł. chor. szt. G. K. nie nosiło znamion

czynu zabronionego i wyeliminowanie tego zachowania z podstawy faktycznej

orzeczenia w pkt. II.1;

- wymierzenie oskarżonemu kar jednostkowych i ewentualnej kary łącznej grzywny

albo kary ograniczenia wolności określonej w art. 35 § 1 k.k. polegającej na

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne z warunkowym zawieszeniem

jej wykonania na mocy art. 69 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. przy zastosowaniu art.

60 § 3 i 4 k.k. oraz art. 60 § 6 pkt 3 k.k., ewentualnie wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi

pierwszej instancji”.

12

Prokurator zaskarżył wyrok na korzyść oskarżonego ppłk. rez. J. J. w części

dotyczącej orzeczenia o karze, zarzucając temuż orzeczeniu

„ obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 35 § 1 k.k. poprzez jego niezasadne zastosowanie, jako podstawy wymiaru

kar jednostkowych ograniczenia wolności, polegających na potrąceniu 10%

wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym, zamiast art. 35 § 2 k.k., który

stanowi podstawę wymiaru tej kary”. W oparciu o to wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez ukazanie art. 35 § 2 k.k. jako podstawy wymiaru kar jednostkowych

ograniczenia wolności, polegających na potrąceniu 10% wynagrodzenia za pracę w

stosunku miesięcznym.

W odpowiedzi na apelację obrońcy oskarżonego ppłk. rez. J. J. prokurator

wniósł o:

„ – nieuwzględnienie podniesionych w apelacji zarzutów: wydania wyroku z obrazą

art. 22 k.k. w zw. z art. 18 § 2 k.k., błędu w ustaleniach faktycznych oraz przepisów

postępowania mających wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art.

410 k.p.k. i art. 626 § 1 k.p.k.,

- uwzględnienie zarzutu obrazy art. 35 § 2 k.k. i na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.

wniósł o:

- zmianę przedmiotowego orzeczenia w części dotyczącej orzeczenia o karze,

poprzez zmianę orzeczonych kar jednostkowych i łącznej, ograniczenia wolności,

polegających na potrąceniu 10% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym

na rzecz Społecznego Komitetu Wspierania Pomnika Szpitala Centrum Zdrowia

Dziecka w Warszawie, na kary:

- za czyn z art. 231 § 2 k.k. w zb. z art. 271 § 3 k.k. w zb. z art. 273 k.k. w zb. z art.

272 k.k. w zw. z art. 12 k.k., przy zastosowaniu art. 60 § 3 i 4 k.k. i art. 60 § 6 pkt 3

k.k., grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych po 25 zł każda stawka,

13

- za czyn z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 60 § 3 i 4

k.k. i art. 60 § 6 pkt 3 k.k., grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych po 25 zł

każda stawka,

- wymierzenie kary łącznej w wysokości 150 stawek dziennych po 25 zł każda

stawka”.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońcy poparli swoje apelacje,

obrońca oskarżonego J. J. wniósł nadto o nieorzekanie kary ograniczenia wolności

w postaci pracy na cele społeczne, bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, z

uwagi na stan zdrowia oskarżonego, natomiast prokurator Naczelnej Prokuratury

Wojskowej wniósł o częściowe uwzględnienie apelacji obrońcy J. J. w zakresie

zarzutu obrazy art. 35 § 1 k.k. przez zmianę wyroku w sposób postulowany przez

prokuratora w odpowiedzi na apelację obrońcy oraz wniósł o nieuwzględnienie

apelacji obrońcy S. W. oraz apelacji prokuratora, przez uznanie jej za

bezprzedmiotową.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie jest zasadna apelacja obrońcy oskarżonego płk. rez. S. W.

Zarzut I naruszenia przepisów postępowania rozpisany w pkt a-d

zarzucający obrazę art. 7, art. 410, art. 2 § 2 oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k.

sprowadza się do zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów,

poczynienia ustaleń faktycznych z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania i

doświadczenia życiowego, nienależytego rozważenia i mało wnikliwej oceny

dowodów, co zdaniem skarżącego doprowadziło do błędnego dania wiary

wyjaśnieniom współoskarżonego i zeznaniom świadka R. N. oraz niedania wiary

wyjaśnieniom oskarżonego W., a w konsekwencji poczynienia ustaleń faktycznych

jedynie niekorzystnych dla tego oskarżonego.

Z tym zarzutem nie można się zgodzić. Sąd orzekający trafnie zauważył, że:

W przedmiotowej sprawie nie było sporu co do tego, iż ppłk J.J., ppłk R. N.,

ppłk J. K., mjr J. P., mjr K.S., mł. chor. sztab. G. K., st. chor. K. K., T. N. i I. S. w

sposób, datach i okolicznościach opisanych w stanie faktycznym uczestniczyli w

14

procederze wyjazdów w tzw. „fikcyjne podróże służbowe”. Nie było również sporu

co do tego, iż ppłk. J. K., mjr J. P. i mjr. K. S. nakłonił do tego ppłk R. N. i jemu też

wymienieni przekazali kwoty wypłacone z tytułu tych „podróży”, jak i co do tego, że

mł. chor. sztab. G. K., st. chor. K. K., T. N. i I. S. w cały ten proceder „zaangażował"

ppłk J. J. i że to z kolei on „przejął” środki pieniężne z tytułu „podróży” tych osób. W

tym zakresie bowiem wyjaśnienia ppłk J. J. oraz zeznania wymienionych osób -

które przyznały się i potwierdziły opisane powyżej fakty - są zgodne, spójne,

logiczne, konsekwentne i wzajemnie się uzupełniają. Nadto fakty te znalazły

potwierdzenie w prawomocnych wyrokach Wojskowego Sądu Okręgowego

wydanych dnia 24.01.2008 w sprawie So ….08 (k. 3358-3363, 3373- 3378) oraz

dnia 27.05.2008r. w sprawie So …/08 (k. 3938-3939). Spornym natomiast okazało

się, czy za organizacją całego tego procederu stał Dowódca Jednostki Wojskowej

[…] płk S. W., któremu też przekazano całość środków pieniężnych uzyskanych z

tytułu „fikcyjnych podróży służbowych” wskazanych powyżej osób - jak twierdził

oskarżony ppłk J. J. oraz występujący w obecnym procesie w charakterze świadka

ppłk R. N. - czy też tak nie było - jak twierdził nieprzyznający się do zarzutu płk S.

W.

Sąd pierwszej instancji ocenił w obszernym uzasadnieniu wyroku każdy

dowód z osobna, a następnie dokonał oceny całego materiału dowodowego i

doszedł do jednoznacznego przekonania, że prawdziwa jest wersja zdarzeń

przedstawiona przez oskarżonego J. i świadka N. (k. 1-9 i 19-24,37-38

uzasadnienia wyroku). To przekonanie sądu orzekającego zdaniem Sądu

Najwyższego pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. bez potrzeby powtarzania

argumentów zawartych w obszernym uzasadnieniu orzeczenia tego sądu. Dodać

jednak należy, że niezrozumiały jest argument zawarty na k. 5 uzasadnienia

apelacji, iż oskarżony J. liczył, że dowódca „zamiecie sprawę pod dywan” a kiedy

zrozumiał, że nie może liczyć na pomoc dowódcy, zdecydował się odegrać na nim i

fałszywie obciążyć. Rodzi się bowiem od razu pytanie w oparciu o co oskarżony J.

mógłby liczyć, że dowódca „zamiecie sprawę pod dywan” skoro, jak twierdzi obrona

oskarżonego W., nie tylko nie brał on udziału, a nawet nie wiedział o procederze

fikcyjnych podróży służbowych.

15

Nie jest zasadny także zarzut II apelacji dotyczący błędu w ustaleniach

faktycznych dotyczących zawarcia umowy z mł. chor. st. G. K.

Sąd pierwszej instancji trafnie ustalił, że:

Umowa ta została zawarta w sytuacji, gdy G. K. był żołnierzem zawodowym

tejże jednostki w stopniu mł. chor. sztab, który na mocy Rozkazu Personalnego z

14.06.2004r. Komendanta Wyższej Szkoły […] został z dniem 1.07.2004r.

wyznaczony na stanowisko służbowe administrator sieci informatycznych sekcji

wsparcia dowodzenia i łączności […]). G. K. otrzymał tą decyzję osobiście w dniu

15.06.2004 roku. Wymieniony chorąży, jako administrator sieci informatycznych

uprawniony był do realizacji przedsięwzięć w zakresie sprawnego funkcjonowania

systemów i sieci informatycznych jednostki, zaś do jego obowiązków należała m.in.

znajomość systemów i sieci komputerowych wykorzystywanych w jednostce

organizacyjnej, zabezpieczenie działalności poszczególnych komórek w zakresie

właściwej eksploatacji systemów i sieci informatycznych, systematyczne

pogłębianie wiedzy specjalistycznej i wojskowej, a także wykonywanie innych

zadań zleconych przez przełożonego. Mł. chor. sztab. G. K. pełnił również

dodatkowo obowiązki kierownika działu planowania i kontroli w pionie głównego

księgowego macierzystej jednostki wojskowej. W związku z tym decyzją z

15.07.2005r. płk S. W. przyznał temu żołnierzowi od dnia 1.01.2005r. do

31.12.2005r. dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 75 zł. miesięcznie. Nadto

umowa została zawarta w sytuacji, gdy konserwację sieci komputerowej w pionie

głównego księgowego JW […] przeprowadzał na umowę zlecenia (z

wynagrodzeniem 1500 zł. miesięcznie) st. sierż. S. C. - żołnierz zawodowy Wyższej

Szkoły […] posiadający wyższe wykształcenie informatyczne. Ustalono również, iż

czynności z zakresu obsługi informatycznej programów wykonywane przez G. K. w

pionie głównego księgowego przed zawarciem z nim umowy zlecenia, niczym się

nie różniły od tych, które wykonywał on po zawarciu tej umowy.

Nadto na k. 26-27 uzasadnienia wyroku sąd orzekający należycie rozważył

zachowania obu oskarżonych w świetle ich obowiązków służbowych dochodząc do

prawidłowych wniosków, że:

16

oskarżeni płk S. W. (podpisując umowę zlecenie) oraz ppłk J. J. (wnioskując o

podpisanie i uzgadniając tą umowę) w sposób oczywisty - zdaniem Sądu -

naruszyli zasadę racjonalnego, celowego i oszczędnego wydatkowania

publicznych środków. Podpisali bowiem umowę zlecenia na czynności, które w

ramach swoich podstawowych obowiązków służbowych winien wykonywać chor. G.

K., przy czym dodatkowo czynności te dublowały się z czynnościami

wykonywanymi (na zlecenie) w pionie głównego księgowego przez sierż. S. C.

Zgodne w tym zakresie zeznania […], w sposób jednoznaczny potwierdzają

zbędność wydatku z tego tytułu, zwłaszcza, iż podpisana umowa nie zwiększyła

obowiązków ostatniego z wymienionych i nadal wykonywał on te same czynności,

co poprzednio.

Poza zarzutem obrazy art. 35 § 2 k.k. pozostała część apelacji obrońcy

oskarżonego ppłk. J. J. nie jest zasadna.

Apelacja ta jest nieprawidłowo sporządzona odnośnie czynu drugiego

oskarżonego J. (art. 18 § 2 w zw. z art. 233 § 1 k.k.). Skarżący w odniesieniu do

tego czynu zarzucił wyrokowi, zarówno obrazę prawa materialnego, błąd w

ustaleniach faktycznych, jak i obrazę przepisów postępowania, a to art. 4, art. 7 i art.

410 k.p.k.

Sąd Najwyższy w swych orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, że

postawienie w środku odwoławczym jednocześnie zarzutu obrazy przepisów

postępowania i obrazy przepisów prawa materialnego oraz błędu w ustaleniach

faktycznych jest nieprawidłowe. Zarzut obrazy prawa materialnego jest możliwy, co

do zasady, jedynie wówczas, gdy skarżący nie kwestionuje ustaleń faktycznych,

bowiem obraza ta może polegać na błędnej wykładni zastosowania przepisów,

zastosowaniu nieodpowiedniego przepisu, a także na niezastosowaniu określonego

przepisu prawa materialnego w sytuacji, gdy jego zastosowanie jest obowiązkowe.

W związku z tym obraza prawa materialnego może być przyczyną zaskarżenia

jedynie wtedy, gdy ma ona charakter samoistny, nie można mówić o jej zaistnieniu,

gdy wątpliwości orzeczenia upatruje się w naruszeniu przepisów postępowania lub

w błędzie w ustaleniach faktycznych.

17

W przedmiotowej sprawie sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan

faktyczny dotyczący drugiego czynu oskarżonego J. (k. 5, 24-25, 37 uzasadnienia

wyroku), trafnie określając komu i w jakim zakresie dał wiarę, a komu tej wiary

odmówił szeroko uzasadniając swoje stanowisko. Zgadzając się z tą oceną sądu

orzekającego Sąd Najwyższy nie miał potrzeby powtórzenia zawartej w

uzasadnieniu wyroku argumentacji. Zauważyć należy, że sąd pierwszej instancji

przyjął, że przestępstwo podżegania ma charakter formalny i zrealizowane jest w

momencie zakończenia nakłaniania, bez względu na skutki w postaci zamiaru

popełnienia czynu zabronionego przez osobę nakłanianą lub też dokonania czynu

zabronionego przez nakłanianego. Takie stanowisko jest powszechnie utrwalone w

doktrynie i praktyce (por. wyrok SN z 2.10.2002 r., IV KKN 109/00, Lex nr 56086,

wyrok TK z 17.07.2014 r., SK 35/12, OTK-A-2014/7/74, wyrok SN z 3.04.2006 r., V

KK 316/05, OSNKW 2006/5/52, uchwała SN z 21.10.2003 r., I KZP 11/03).

Podzielając trafny pogląd sądu orzekającego dodać można to, że dokonanie przez

nakłanianego lub niedokonanie czynu zabronionego jest okolicznością rzutującą na

wymiar kary, ale nie na odpowiedzialność podżegania związaną ze stadium

realizacji czynu zabronionego (art. 22 § 2 k.k. ma charakter fakultatywny). Zarzuty

dotyczące czynu pierwszego oskarżonego Jakubczaka odnoszące się do umowy

zawartej z mł. chor. sztab. G. K. zostały już omówione przy rozpatrywaniu apelacji

oskarżonego W., podnoszącej tożsame zarzuty.

Niezasadny jest również zarzut obrazy art. 626 k.p.k. Z uwagi na sytuację

rodzinną i majątkową sąd pierwszej instancji obciążył oskarżonego J. jedynie małą

częścią kosztów sądowych, ograniczając wcześniej obowiązek naprawienia

wyrządzonej przestępstwem szkody do kwoty 3.097,14 zł. Dalsze ograniczenie

ponoszenia przez tego oskarżonego kosztów postępowania karnego

spowodowanych przez popełnienie przez niego czynów przestępczych, w sytuacji,

gdy posiada on stałe źródło dochodów w kwocie 3400 zł miesięcznie, nie jest

uzasadnione. Zasadny jest natomiast zarzut obrazy art. 35 § 2 k.k., jak i zarzut

obrazy art. 35 § 1 k.k., podnoszony w apelacji prokuratora.

Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 35 § 1 k.k. przy wymiarze kary

za oba czyny oskarżonego J. wymierzył mu karę opisaną w § 2 art. 35 k.k., co przy

18

wyjaśnianiu, że oskarżony J. nie jest osobą zatrudnioną, uniemożliwia wymierzenie

mu kary ograniczenia wolności w postaci przewidzianej w art. 35 § 2 k.k.

Natomiast znane przecież sądowi ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia

oskarżonego (przebyty zabieg chirurgiczny i problemy zdrowotne z kolanem)

przemawiają przeciwko wymierzeniu kary ograniczenia wolności w postaci

przewidzianej w art. 35 § 1 k.k. (nawet z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

z uwagi na treść art. 75 k.k.).

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i wymierzył

oskarżonemu kary jednostkowe i łączną łagodniejszego rodzaju w postaci grzywien,

miarkując je sytuacją rodzinną i majątkową oskarżonego.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.

kc