I CSK 150/15

Sygn. akt I CSK 150/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa K. C. i in., przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […]

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 marca 2016 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 kwietnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt. 1 i 3 (pierwszym i trzecim)

i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny w uwzględnieniu apelacji powodów, zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji przez zasądzenie na ich rzecz określonych kwot tytułem

odszkodowania za szkodę poniesioną wskutek wydania „wadliwego” orzeczenia

2

Prezydium Rady Narodowej m. W. z dnia 6 listopada 1961 r., polegającej na utracie

praw do bliżej opisanej nieruchomości położnej w W. przy ulicy P. U podłoża tego

rozstrzygnięcia legł pogląd, że Ogólny Plan Etapowy i Kierunkowy m. W. z dnia 31

stycznia 1961 r. był planem nieobowiązującym na dzień wydania „wadliwego”

orzeczenia z dnia 6 listopada 1961 r.

Skarga kasacyjna pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w części

uwzględniającej powództwo – oparta na obu podstawach z art. 3983

k.p.c. –

zawiera zarzut naruszenia art. 2§ 3, 328 § 2 100 k.p.c., art. 160 § 1 i § 2 k.p.a.

w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) w zw. z art. 361 § 1 i § 2

k.c. i art. 363 § 1 i § 2 k.c. w związku z przepisami ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r.

o organizacji władz i instytucji w dziedzinie budownictwa (Dz. U. Nr 5, poz. 523)

i z art. 30 w zw. z art. 25 dekretu z dnia 2 kwietnia 1947 r. o planowanym

zagospodarowaniu przestrzennym kraju (Dz. U. Nr 16, poz. 109), a także art. 51 ust.

1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie

wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70), art. 123 k.c., i zmierza do

uchylenia tego wyroku w zaskarżonej części oraz przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny przyjmując, że planem obowiązującym w dniu wydania

„wadliwego” orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. W. z dnia 6 listopada 1961

r. był plan zabudowy z 1931 r. na jego podstawie określił przeznaczenie

nieruchomości w dacie wydania tego orzeczenia. Wyszedł przy tym z założenia, że

wówczas nie obowiązywał plan zagospodarowania przestrzennego z 31 stycznia

1961 r., gdyż przesądza o tym brak jego publikacji w Monitorze Polskim.

Podstawową kwestią do oceny obowiązywania planu z 31 stycznia 1961 r.

w dacie wydania orzeczenia z dnia 6 listopada 1961 r. jest ustalenie podstawy

prawnej, w oparciu o którą został on uchwalony. Skład Sądu Najwyższego

rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną przychyla się do tego stanowiska doktryny

i judykatury, podług którego podstawą prawną dla uchwalenia planu z 31 stycznia

1961 r. był Dekret z dnia 2 kwietnia 1946 r. o planowym zagospodarowaniu

przestrzennym kraju (Dz. U. 1946, Nr 16, poz. 109 ze zm.). Przepisy tego dekretu

3

nie wymagały opublikowania ogłoszenia o uchwaleniu planu w Monitorze Polskim.

Zgodnie z jego art. 30 w zw. z art. 25 warunkiem wejścia w życie planu było jedynie

ogłoszenie w sposób przyjęty w danej miejscowości, a ponadto przez wywieszenie

obwieszczenia w zarządach właściwych gmin w miejscu widocznym na okres co

najmniej jednego tygodnia. Wchodził on w życie w dniu ogłoszenia. Przy czym

zauważyć trzeba, że brak precyzji w zapisie przepisu, co oznacza sposób

zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości, uprawnia stanowisko, iż mogło się to

odbyć, np. w formie wówczas bardzo popularnej przez rozplakatowanie na słupach

ogłoszeniowych. Za spełnieniem wymagań prawnych wejścia w życie planu

z 31 stycznia 1961 r. przemawiają okoliczności faktyczne dotyczące zmian tego

planu (uchwałą Prezydium Rady Narodowej m. W. nr 42/177 z 28 listopada 1961

r., nr 95/370 z 8 stycznia 1963 r., i nr 26/200 z 23 listopada 1965 r. opublikowaną w

Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. W. z 20 grudnia 1965 r., nr 28, poz.

223-229), wydawanie decyzji lokalizacyjnych, wznoszenie inwestycji na tej

podstawie oraz jego uchylenie, jak ustalił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z

dnia 3 sierpnia 2011 r., IOSK 1383/10 (nie publ.), mocą uchwały nr 4/25 Prezydium

Rady Narodowej m. W. z dnia 10 lipca 1969 r.

Ubocznie, niepodobna pominąć stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 13 lutego 2003 r. (sygn. akt III CKN 1492/00, Biul. SN 2003r. nr 7,

poz. 12), który wprawdzie dotyczył dekretu z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze

zm.), ale pogląd w nim zawarty może znaleźć analogiczne zastosowanie w sprawie

niniejszej. Zgodnie zaś z tym poglądem, w sytuacji, gdy są wątpliwości, co do

prawnej legitymacji obowiązywania aktu prawnego, pomimo to należy uznać go za

ważny i obowiązujący, gdy był podstawą prawną rozstrzygnięć indywidualnych,

które ukształtowały strukturę własnościową w obszarze własności nieruchomości,

a także stosunki prawne w innych dziedzinach życia społecznego. Upływ czasu,

który z punktu widzenia prawa nie jest zjawiskiem obojętnym, nadaje bowiem tym

stosunkom trwałość i dziś są one podstawą ekonomicznej i społecznej egzystencji

znacznej części społeczeństwa.

W konsekwencji, zasadnie zarzuca skarżący, że Sąd Apelacyjny przyjmując,

iż planem obowiązującym na dzień wydania „wadliwego” orzeczenia z dnia

4

6 listopada 1961 r. był plan z 1931 r. błędnie określił na podstawie tego planu

przeznaczenie nieruchomości w tej dacie, a tym samym podstawę oceny

przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny,

iż odszkodowanie winno być ustalone z uwzględnieniem stanu nieruchomości

określonego w planie zagospodarowania przestrzennego nieobowiązującego

w dacie wydania „wadliwego” orzeczenia nie może w żaden sposób stanowić

odniesienia do oceny związku przyczynowego, jak również szkody i ewentualnie

wysokości.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego, że planem obowiązującym w dniu wydania

„wadliwego” orzeczenia z dnia 6 listopada 1961 r. był plan zabudowy z 1931 r.,

powzięte wbrew powyższemu, stanowi obrazę art. 160 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art.

361 k.c. na tyle istotną, iż powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku bez potrzeby

rozważenia pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku

kc

db