I CSK 72/15

Sygn. akt I CSK 72/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa Stowarzyszenia T. z siedzibą w P.

przeciwko S. C. Spółce jawnej C. z siedzibą w L.

o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 4 marca 2016 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 czerwca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powodowe Stowarzyszenie „T.” z siedzibą w P. w powództwie przeciwko S.

C. Spółce Jawnej C. z siedzibą w L. wniosło o uznanie za niedozwolone i zakazanie

wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia zawartego we wzorcu

umowy „Umowa sprzedaży samochodu - (…)” o treści: „Zaliczka uiszczona przez

Kupującego zostaje zatrzymana przez Sprzedającego w następujących wypadkach:

b) niezapewnienie przez Kupującego finansowania pozostałej części ceny

samochodu do dnia jego odbioru ustalonego ze Sprzedawcą”.

Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia

11 czerwca 2013 r. uwzględnił powództwo, a Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia

tego Sądu i wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r. oddalił apelację pozwanej.

Stwierdził, że zakwestionowane postanowienie wzorca umowy ma charakter

niedozwolony, w rozumieniu art. 3851

§ 1 k.c., gdyż zawiera niejasne

i niejednoznaczne sformułowanie „zapisu o zatrzymaniu przez sprzedawcę zaliczki

uiszczonej przez kupującego”.

Skarga kasacyjna pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na

podstawie pierwszej z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 385 § 2, 3851

k.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 385 § 2 k.c. wzorzec umowy powinien być sformułowany

jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się

na korzyść konsumenta. Zasady tej nie stosuje się w postępowaniu w sprawach

o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. W tym ostatnim

postępowaniu unormowanym w art. 47936

- 47945

k.p.c. możliwa jest wyłącznie

abstrakcyjna kontrola wzorców umownych, której zadaniem jest wyeliminowanie

nieuczciwych klauzul z obrotu (por. również art. 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG

z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich - Dz. Urz. WE L 95 z 21.04.1993, s. 29. Artykuł 5 zdanie trzecie tej

3

dyrektywy wyraźnie wyłącza zasadę wykładni nieuzgodnionych indywidualnie

nietransparentnych postanowień umownych na korzyść konsumenta w przypadku

tzw. abstrakcyjnej kontroli wzorców umownych).

Wynikający z art. 385 § 2 k.c. wymóg jednoznacznego i w sposób zrozumiały

sformułowania wzorca, określany zasadą transparentności wzorca, wyraźnie

wyodrębnia te dwa elementy. Zrozumiałość dotyczy zarówno treści jak i formy

wzorca, natomiast wymóg jednoznacznego jego sformułowania odnosi się

wyłącznie do treści, zmierzając do zapobiegania sformułowaniom, które mogą

prowadzić do wieloznaczności tekstu. Ta przesłanka jest spełniona tylko wtedy, gdy

postanowienie wzorca nie budzi wątpliwości, co do jego znaczenia, innymi słowy,

gdy wynika z niego tylko jedna możliwa interpretacja dla przeciętnego, typowego

konsumenta (por. wyroki SN: z dnia 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12, nie publ.,

z dnia 13 czerwca 2012 r., II CSK 515/11, nie publ. i z dnia 10 lipca 2014 r., I CSK

531/13, nie publ.).

W postępowaniu abstrakcyjnym postanowienia są kontrolowane

w oderwaniu od jakiejkolwiek zindywidualizowanej umowy z udziałem konsumenta.

Z uwagi na jego prewencyjny charakter ocena nieuczciwości danej klauzuli odbywa

się w sposób obiektywny i nie uwzględnia indywidualnych korzyści konsumenta.

Postanowienia wzorca, które nie spełniają wymogów ustanowionych w art. 385 § 2

k.c., zostają uznane, ogólnie ujmując za, nieuczciwe (art. 3851

§ 1 k.c.). Umożliwia

to zakazanie posługiwania się takimi niedozwolonymi postanowieniami na

przyszłość i w rezultacie prowadzi do wzmocnienia ochrony stron umów, które

będą dopiero zawarte lub nie zostały jeszcze zakwestionowane.

W postępowaniu abstrakcyjnym nietransparentność postanowienia wzorca

podlega rozpatrzeniu w aspekcie abuzywności. Stosowanie testu abuzywności

wobec nietransparentnych (a więc też wieloznacznych) postanowień stanowi jedyny

środek ochrony konsumenta.

Sąd Apelacyjny przyjął, że zakwestionowane postanowienie wzorca jest

niejasne i niejednoznacznie sformułowane przez użycie w jego treści wyrazu

„zatrzymania” w odniesieniu do zaliczki uiszczonej przez kupującego, czym narusza

zasadę transparentności wynikającą z art. 385 § 2 k.c. Odniósł się przy tym

4

do prawa zatrzymania przewidzianego w kodeksie cywilnym, a ponadto podniósł,

że użycie wyrazu „zatrzymanie” rodzi wątpliwość, czy zaliczka w ogóle będzie

podlegała zwrotowi.

Przytoczona ocena zakwestionowanego postanowienia jest przejawem, jak

zasadnie zarzuca skarżąca, zbyt wyabstrahowanej jego kontroli, która nie

uwzględnia przeciętnego stanu wiedzy konsumenta o prawie zatrzymania

w kodeksie cywilnym. Postanowienie to zamieszczone jest w punkcie C5 wzorca,

sformułowanym zwięźle, bez odsyłania do innych punktów, bez zastrzeżeń, które

mogłyby komplikować jego zrozumienie. Zawarcie umowy z treścią

zakwestionowanego postanowienia ujętą w punkcie C5 wzorca nie pociąga

konieczności zatrudnienia profesjonalnego pełnomocnika, który musiałby opiniować

umowę przy użyciu aparatu terminologicznego znanego osobom z wykształceniem

prawniczym. Zrozumienie znaczenia tego postanowienia nie wymaga tłumaczenia

konsumentowi na język potoczny, gdyż zostało ona napisane praktycznie

tym językiem. Innymi słowy, z treści zaskarżonego postanowienia wzorca wynika

tylko jedna możliwa jego interpretacja dla przeciętnego, typowego konsumenta.

Przez powzięcie odmiennego wniosku Sąd Apelacyjny naruszył art. 385 § 2 k.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

jw

eb