II CSK 248/15

Sygn. akt II CSK 248/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa A. R.

przeciwko S. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 marca 2016 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 października 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punktach:

- pierwszym oddalającym apelację od wyroku Sądu

Okręgowego w P. z dnia 25 lutego 2014 r. w części oddalającej

powództwo o wydanie: witryny z żaluzją i obudową MDF

oraz oświetleniem diodowym, 165 sztuk kratownic sufitowych,

dwóch klimakonwektorów kanałowych typu UCD 28, oświetlenia

lokalu i 60 sztuk paneli betonowych (punkty a-e pozwu),

- drugim orzekającym o kosztach postępowania apelacyjnego-

2

- i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

3

Powódka domagała się nakazania pozwanemu, aby wydał jej witrynę

z żaluzją i obudową MDF oraz oświetleniem diodowym, 165 sztuk kratownic

sufitowych, urządzenia tworzącego system klimatyzacji lokalu w postaci dwóch

klimakonwektorów kanałowych typu UCD 28, oświetlenia lokalu składającego się

z elementów wyspecyfikowanych w fakturze VAT 929/G/2008 i 60 sztuk paneli

betonowych oraz zasądzenia kwoty 122.262,11 z ustawowymi odsetkami od dnia

2 sierpnia 2011 r. z tytułu zwrotu nakładów poniesionych na lokal.

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił powództwo i

orzekł o kosztach postępowania należnych pozwanemu. W motywach

rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy ustalił, że powódka, w ramach prowadzonej

działalności gospodarczej, zawarła z pozwanym umowę najmu lokalu użytkowego

o powierzchni 168,87 m2

znajdującego się w galerii Centrum Handlowego […]. W

umowie łączącej strony zostały uregulowane ich wzajemne prawa i obowiązki w

tym dotyczące adaptacji będącego przedmiotem najmu lokalu. Wskazano, że

powódka zaadaptuje lokal stosowanie do swoich potrzeb własnymi środkami i na

własny koszt, przy czym przed rozpoczęciem prac powinna uzyskać zgodę

pozwanego jako wynajmującego. Z umowy wynikało również, że po jej wygaśnięciu

lub rozwiązaniu powódka będzie miała obowiązek zwrócenia lokalu w stanie

początkowym, nie przekraczającym normalnego zużycia, chyba że pozwany

zdecyduje o pozostawieniu prac wykonanych przez powódkę. W takim wypadku nie

będzie miała ona prawa do żadnego wynagrodzenia. W chwili wydania lokalu, co

nastąpiło 22 października 2008 r., powódka złożyła oświadczenie, że stan

techniczny lokalu jest jej znany i nie zgłasza zastrzeżeń do jego przydatności

w zakresie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W wynajętym lokalu

powódka prowadziła sprzedaż odzieży marki C. na podstawie umowy franchisingu

zwartej z L. S.A., przy czym lokal ten przystosowała do potrzeb prowadzonej

działalności według projektu L. Umowa zawarta z tą firma regulowała wzajemne

prawa i obowiązki jej stron. Z dokumentów przedstawionych przez powódkę

wynikało, że wydatkowała na materiały i usługi budowlano-remontowe kwotę

297.608,42 zł. Pismem z dnia 17 sierpnia 2011 r. pozwany poinformował powódkę

o rozwiązaniu umowy najmu w związku z zadłużeniem w płatności czynszu i

4

kosztów eksploatacji, wyraził zgodę na pozostawienie w lokalu prac

przystosowawczych oraz elementów wyposażenia nie dających się oddzielić od

ścian, sufitów i podłogi bez ich uszkodzenia, bez prawa wynagrodzenia z tego

tytułu wskazując, że dotyczy to wyłącznie rzeczy i praw nie stanowiących

przedmiotu własności lub innych praw osób trzecich, które to rzeczy podlegają

zwrotowi. Umowa uległa rozwiązaniu z dniem 19 sierpnia 2011 r. i również z tą datą

L. S.A. rozwiązał z powódką umowę franczyzy. Pozwany pismem z dnia

17 października 2011 r. poinformował powódkę, że komornik w lokalu dokonał

zajęcia ruchomości oraz przypomniał, że zgodnie z warunkami najmu wszelkie

elementy wyposażenia nie dające się oddzielić od ścian, sufitu i podłogi bez ich

uszkodzenia przeszły na jego własność, wezwał powódkę do odbioru pozostałych

ruchomości do dnia 21 października 2011; termin ten został przedłużony

do 24 października 2011 r. W tym też dniu został sporządzony protokół zdawczo -

odbiorczy, w którym wymieniono elementy wyposażenia i instalacje pozostające

w lokal w postaci rzeczy objętych w pozwie żądaniem wydania.

Oddalając powództwo Sąd Okręgowy powołał się na postanowienia umowy

dotyczące rozliczeń stron z tytułu nakładów oraz za nieudowodnione uznał nakłady

finansowe powódki na lokal, przy czym wskazał, że powódka nie zgłosiła wniosków

dowodowych, że przedmioty, których wydania domaga się, dadzą się oddzielić

od przedmiotu najmu oraz, że stanowią jej własność.

Apelacja powódki została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 30

października 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny wskazał, że

określenie statusu właścicielskiego rzeczy, których wydania skarżąca domagała się,

jest irrelewantne z punktu widzenia istoty sporu. Kluczowe bowiem było to, że

powódka nie zdołała wykazać, że opisane w pozwie przedmioty mogą być

odłączone od przedmiotu najmu bez uszkodzenia jego struktury. Takie ustalenie

wymagało wiedzy specjalnej co oznacza, że wymagało powołania biegłego.

Powódka nie zgłosiła jednak takiego wniosku dowodowego, przy czym, w ocenie

tego Sądu, zarzut naruszenia art. 232 zd. 2 k.p.c. był nieuzasadniony ponieważ

działanie sądu z urzędu powinno być usprawiedliwione szczególnymi

okolicznościami, a tych sąd trafnie nie dopatrzył się, podobnie jak i Sąd Apelacyjny.

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego ,,skoro jedynym skutecznym sposobem

5

na wykazanie i udowodnienie przez powódkę zasadności swoich twierdzeń było

zgłoszenie dowodu z opinii biegłego sądowego, a wniosek taki nie został

sformułowany, to należało przyjąć, z uwagi na to, że to na niej spoczywał ciężar

udowodnienia dochodzonych roszczeń, iż apelująca nie zdołała wykazać,

że opisane w punkcie 1 żądania pozwu przedmioty mogły zostać odłączone od

lokalu bez uszkodzenia jego ścian, sufitu czy też podłogi”. W odniesieniu

do kosztów prac przystosowawczych, Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko

Sądu pierwszej instancji, że rozliczenie z tego tytułu strony skutecznie wyłączyły

w umowie.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w części oddalającej apelację od wyroku

Sądu Okręgowego oddalającego powództwo o wydanie rzeczy wymienionych

w punkcie pierwszym pozwu, zaskarżyła skargą kasacyjną powódka. Powołując

się na naruszenie art. 232 zdanie 2 w związku z art. 278 k.p.c. skarżąca domagała

się uchylenia wyroku w zaskarżonej części i wyroku Sądu Okręgowego

i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6 k.c., ciężar udowodnienia danego faktu spoczywa na osobie,

która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Zasadniczym skutkiem nałożenia

na powoda ciężaru dowodu faktów decydujących o rozstrzygnięciu, jest oddalenie

powództwa, gdy w sprawie do ustalenia tych faktów nie dojdzie. Konsekwencją

spoczywania na powodzie - ze wspomnianym skutkiem - ciężaru dowodu

wskazanych faktów jest oczywiście także powinność zgłoszenia przez niego

dotyczących tych faktów dowodów (art. 232 zdanie pierwsze k.c.). Sąd może

jednak również dopuścić w tym zakresie dowody z urzędu (art. 232 zdanie drugie

k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w wyjątkowych,

szczególnie uzasadnionych przypadkach, zastosowanie przez sąd art. 232

zdanie drugie k.p.c. może się nawet stać obowiązkiem sądu, naruszenie zaś tego

obowiązku przez sąd drugiej instancji – podstawą skargi kasacyjnej. (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia: 22 lutego 2006 r., III CK 341/05; 13 lutego 2004 r.,

IV CK 24/03; 19 kwietnia 2007 r., I CSK 27/07). Ta linia orzecznicza jest zaś

ugruntowana w odniesieniu do dowodu jakim jest opinia biegłego. Jeżeli fakt

6

istotny dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga wiadomości specjalnych, a te

zapewnia wyłącznie opinia biegłego, sąd nie może uchylić się od obowiązku

przeprowadzenia takiego dowodu. W braku wniosku pochodzącego od strony,

dowód taki Sąd powinien był przeprowadzić z urzędu. Przyjąć bowiem należy,

że wyjątkowość przypadku rozumieniu art. 232 zdanie drugie k.p.c. wyraża się

właśnie w tym, że dany fakt mający zasadnicze znaczenie można

ustalić wyłącznie za pomocą dowodu z opinii biegłego. Dodać przy tym należy,

że sądy sprawują wymiar sprawiedliwości, a wymierzanie sprawiedliwości

to nie tylko działania procesowe formalnie zgodne z literą prawa ale rzeczywiste

dążenie do przeciwdziałania niebezpieczeństwu oczywiście nieprawidłowego

rozstrzygnięcia sprawy, podważającego funkcję procesu (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 15 czerwca 2011 r. V CSK 382/10, z dnia 27 kwietnia 2012 r.

V CSK 202/11, z dnia 14 grudnia 2012 r. I CSK 248/12, z dnia 14 lutego 2013 r.

II CSK 295/12 - nie publ.).

W okolicznościach sprawy niniejszej Sąd Apelacyjny jednoznacznie

stwierdził (co in extenso przytoczono wyżej), że jedynym skutecznym sposobem na

udowodnienie zasadności roszczeń powódki był dowód z opinii biegłego.

Przy braku wniosku powódki, zaniechanie zatem przeprowadzenia tego dowodu

z urzędu, było naruszeniem art. 232 zd. 2 k.p.c. w sposób mający istotny wpływ

na rozstrzygnięcie sprawy i prowadziło do uchylenia wyroku w zaskarżonej części

i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji (art. 39815

§ 1

k.p.c.), o kosztach postępowania kasacyjnego orzekając na podstawie i art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

jw

kc