V KK 452/15

Sygn. akt V KK 452/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący)

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Barbara Kobrzyńska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Lucjana Nowakowskiego,

w sprawie Ł. L.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 9 marca 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w R.

z dnia 2 lipca 2015 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w R.

UZASADNIENIE

Ł. L. został skazany następującymi prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego w R. z dnia 28 września 2009 r., w sprawie … 319/09, za

przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. popełnione w dniu 22 sierpnia 2009 r., na karę 10

miesięcy ograniczenia wolności ze zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej

kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 30 godzin w stosunku

2

miesięcznym; postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia 29 września 2010 r.,

w sprawie … 432/10, zarządzono wobec skazanego karę zastępczą 144 dni

pozbawienia wolności;

2. Sądu Rejonowego w R. z dnia 18 maja 2010 r., w sprawie … 121/09, za

przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. popełnione w dniu 21 marca 2009 r., na karę 8

miesięcy ograniczenia wolności ze zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej

kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 25 godzin w stosunku mie-

sięcznym, skazanego oddano pod dozór kuratora sądowego oraz zobowiązano go

do powstrzymania się od nadużywania alkoholu; postanowieniem Sądu

Rejonowego w L., z dnia 7 kwietnia 2014 r., w sprawie … 65/14, zarządzono wobec

skazanego karę zastępczą 120 dni pozbawienia wolności;

3. Sądu Rejonowego w R. z dnia 3 listopada 2010 r., w sprawie … 205/10, za

przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. i inne popełnione w dniu 1 maja 2010 r. i w dniu 2

maja 2010 r., na karę łączną roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności, wobec

skazanego orzeczono nawiązki na rzecz pokrzywdzonych; na poczet kary zaliczono

okres zatrzymania w sprawie od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 2 maja 2010 roku;

skazany odbył karę pozbawienia wolności w całości;

4. Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 grudnia 2010 r., w sprawie … 335/10, za

przestępstwo z art. 62 ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii popełnione w

dniu 29 lipca 2010 r., na karę 4 miesięcy ograniczenia wolności ze zobowiązaniem

do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cel społeczny w wymiarze 20

godzin w stosunku miesięcznym, na poczet kary zaliczono okres zatrzymania w

sprawie od dnia 29 lipca 2010 r. do 30 lipca 2010 r., nadto orzeczono przepadek

dowodu rzeczowego; postanowieniem Sądu Rejonowego w L., z dnia 7 kwietnia

2014 r. w sprawie … 66/14 zarządzono wobec skazanego karę zastępczą 58 dni

pozbawienia wolności;

Sąd Rejonowy w R. wyrokiem łącznym z dnia 2 lipca 2015 r., w sprawie o

sygn. … 199/15:

1. na podstawie art. 570 k.p.k. oraz art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył kary

ograniczenia wolności orzeczone wobec skazanego Ł. L. wyrokami opisanymi w pkt

I i II, które następnie zamienione zostały na zastępcze kary pozbawienia wolności w

wymiarze odpowiednio: 144 dni i 120 dni pozbawienia wolności i wymierzył karę

3

łączną 144 dni pozbawienia wolności;

2. na podstawie art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej w pkt 1 kary łącznej zaliczył

skazanemu okres odbycia kary w sprawie … 319/09 od dnia 22 maja 2015 r.;

3. na podstawie art. 570 k.p.k. oraz art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył karę

pozbawienia wolności orzeczoną wobec skazanego Ł. L. wyrokiem opisanym

powyżej w pkt III oraz karę ograniczenia wolności orzeczoną wobec skazanego Ł.

L. wyrokiem opisanym powyżej w pkt IV, która następnie zamieniona została na

zastępczą karę 58 dni pozbawienia wolności i wymierzył mu karę łączną roku i 2

miesięcy pozbawienia wolności;

4. na podstawie art. 577 k.p.k. na poczet orzeczonej w pkt 2 kary łącznej zaliczył

skazanemu okresy odbycia kary w sprawie … 205/10 od dnia 5 maja 2014 r. do 22

maja 2015 r. oraz od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 2 maja 2010 r. oraz od dnia 12

kwietnia 2013 r. do dnia 24 maja 2013 r., uznając ją za wykonaną w całości;

5. ustalił, że wyroki Sądu Rejonowego w R. … 319/09, … 121/09, … 205/10, …

335/10 w pozostałym zakresie podlegają odrębnemu wykonaniu;

6. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił skazanego w całości od zapłaty na rzecz

Skarbu Państwa wydatków.

Wyrok ten uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego w dniu 10

lipca 2015 r. (k. 38 akt … 199/15).

Kasację od tego orzeczenia złożył Prokurator Generalny, który

zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia

naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym

do dnia 30 czerwca 2015 r., polegające na połączeniu w pkt 1 wyroku łącznego

zastępczych kar pozbawienia wolności w miejsce kar ograniczenia wolności

orzeczonych w sprawach … 319/09 i … 121/09 Sądu Rejonowego w R. oraz w pkt

3 kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie o sygn. … 205/10 tego

Sądu z zastępczą karą pozbawienia wolności zarządzoną w miejsce kary

ograniczenia wolności orzeczonej w sprawie … 335/10 tego Sądu i wymierzenie

skazanemu Ł. L. kar łącznych pozbawienia wolności, pomimo braku ku temu

podstaw prawnych.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w R. do

4

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja wniesiona przez Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu

oczywistym, wobec czego zawarty w niej postulat uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do ponownego jej rozpoznania zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie ze wskazanym przepisem, mającym zastosowanie w niniejszej

sprawie, w brzmieniu sprzed 1 lipca 2015 r. (zob. art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20

lutego 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U.

2015, poz. 396, zwanej dalej także ustawą nowelizującą), orzeczenie kary łącznej

może nastąpić po spełnieniu następujących przesłanek:

a) sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw,

b) przestępstwa te zostały popełnione zanim zapadł pierwszy, chociażby

nieprawomocny wyrok co do któregokolwiek z nich,

c) za przestępstwa te wymierzone zostały kary tego samego rodzaju albo inne

podlegające łączeniu.

Z dalszych przepisów rozdziału IX Kodeksu karnego wynika, że możliwe jest

łączenie w jedną karę łączną: 1) kar jednorodzajowych, 2) kar różnorodzajowych

podlegających łączeniu, a także 3) środków karnych i zabezpieczających. Art. 87 –

89 k.k. stanowią o tym, jakie kary różnorodzajowe podlegają łączeniu. Przewidują

one mianowicie możliwość łączenia kary pozbawienia wolności i ograniczenia

wolności z warunkowym zawieszeniem i bezwarunkowego zawieszenia ich

wykonania, jak też kar 25 lat pozbawienia wolności i dożywotniego pozbawienia

wolności z karą pozbawienia wolności wymierzoną w granicach określonych w art.

37 k.k.

Podkreślenia wymaga, że wszystkie wymienione regulacje odnoszą się do

wymierzonych kar zasadniczych. Kodeks karny nie przewiduje natomiast

możliwości orzekania kary łącznej co do kar zastępczych, określonych w miejsce

zasadniczych kar ograniczenia wolności lub grzywny (zob. przywoływane w kasacji

Prokuratora Generalnego orzeczenia: wyrok SN z dnia 20.02.2006 r., sygn. akt IV

KK 1/06, OSNKW 2006/1/385; wyrok SN z dnia 14.01.2010 r., sygn. akt V KK

250/09, Lex nr 570160).

5

Wyrok Sądu Rejonowego w R., mocą którego połączono zastępcze kary

pozbawienia wolności, określone w miejsce prawomocnie orzeczonych kar

ograniczenia wolności, zapadł więc z rażącym naruszeniem przepisu art. 85 k.k.,

zgodnie z którym połączeniu podlegać mogły jedynie kary zasadnicze ograniczenia

wolności.

Trafnie zauważa Prokurator Generalny, że wbrew redakcji pkt 1

przedmiotowego wyroku łącznego, w którym wskazano, że Sąd „łączy kary

ograniczenia wolności orzeczone wobec skazanego Ł. L.” wyrokami w sprawach

Sądu Rejonowego w R. o sygnaturach akt … 319/09 i … 121/09, doszło do

połączenia zastępczych kar pozbawienia wolności określonych wydanymi na

podstawie art. 65 § 1 i § 2 k.k.w. postanowieniami z dnia 29 września 2010 r. oraz 7

kwietnia 2014 r., o czym świadczy także wymiar kary łącznej pozbawienia wolności

– 144 dni. Wskazanymi wyrokami orzeczono natomiast wobec skazanego kary po

10 i 8 miesięcy ograniczenia wolności i to właśnie te kary zasadnicze powinny

zostać połączone w omawianym punkcie wyroku łącznego, z zachowaniem reguł

określonych w art. 86 § 1 i 3 k.k.

Jako oczywiście słuszna jawi się także uwaga Prokuratora w odniesieniu do

pkt 3 zaskarżonego wyroku, w którym Sąd Rejonowy w R. połączył karę

pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w R. w sprawie o

sygn. akt … 205/10 oraz karę ograniczenia wolności orzeczoną wyrokiem w

sprawie Sądu Rejonowego w R. w sprawie o sygn. akt … 335/10, która następnie

została zamieniona na karę zastępczą 58 dni pozbawienia wolności. Rację ma

Prokurator, że redakcja wyroku, w którym Sąd nie przywołuje art. 87 k.k., ani też nie

powołuje wymiaru kary ograniczenia wolności, a jedynie wymiar zastępczej kary

pozbawienia wolności, wskazuje wprost, że obie kary pozbawienia wolności -

wymierzona w rozmiarze 1 roku i 2 miesięcy oraz zastępcza 58 dni, potraktowane

w zaskarżonym wyroku łącznym jako jednorodzajowe, zostały objęte orzeczoną

wobec skazanego karą łączną.

Uchybienia popełnione przez Sąd Rejonowy w R. są rażące i w sposób

istotny wpłynęły na treść wydanego wyroku.

Sąd ten przy ponownym rozpoznaniu winien mieć na uwadze prawidłową

wykładnię art. 85 k.k. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Jak słusznie bowiem zwrócił

6

uwagę Prokurator Generalny art. 19 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 20 lutego

2015 r. stanowi, że znowelizowanych przepisów rozdziału IX Kodeksu karnego

tyczących zbiegu przestępstw oraz łączenia kar i środków karnych, nie stosuje się

do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy,

chyba że zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym

skazaniem po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Zatem przepis ten w realiach

niniejszej sprawy wyklucza stosowanie art. 4 § 1 k.k. i nakazuje orzekać według

przepisów obowiązujących poprzednio. Wskazany przepis art. 19 ust. 1 ustawy

nowelizującej stanowi, że w przypadku, gdy wszystkie kary podlegające łączeniu

zostały orzeczone prawomocnie przed 1 lipca 2015 r. (tak jako to ma miejsce w

przedmiotowej sprawie), podstawą orzekania w wyroku łącznym kary łącznej jest

Kodeks karny w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015 r., choćby nawet

nowe przepisy mogły prowadzić do korzystniejszego dla sprawcy rozstrzygnięcia.

Teoretycznie należy jedynie wskazać, że w takim przypadku można

zastosować mechanizm redukcyjny przewidziany w art. 4 § 2 k.k. (zob. szerzej na

temat stosowania przepisów intertemporalnych W. Wróbel, Aktualne problemy

intertemporalne okresu przejściowego po wejściu w życie ustawy z dnia 20 lutego

2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, cz. 1,

CZPKINP 2015, nr 4).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.

eb