I UK 402/15

Sygn. akt I UK 402/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Halina Kiryło

w sprawie z odwołania T. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej Krajowej Szkoły […]o podleganie ubezpieczeniom

społecznym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 marca 2016 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 maja 2015 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od T. M. na rzecz Krajowej Szkoły […] 120 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 19 maja 2015 r. oddalił apelację ubezpieczonego

T. M. od wyroku Sądu Okręgowego w B. z 14 sierpnia 2013 r., który oddalił jego

odwołanie od decyzji pozwanego organu rentowego z 11 stycznia 2013 r.,

stwierdzającej, iż ubezpieczony nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym od 29 listopada 2010 r. do 29 listopada 2011 r. z tytułu szkolenia w

Krajowej Szkole […](KSSiP). Szkoła ta wezwana do udziału w sprawie, jako

zainteresowana, wniosła o oddalenie odwołania. Ubezpieczony był aplikantem w

KSSiP i z tego tytułu otrzymywał stypendium. Realizował program aplikacji ogólnej,

wynikający z uchwały Rady Programowej Szkoły. Odbywał też praktyki w

Prokuraturze i Sądach. Szkoła na podstawie przepisów ustawy o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju w ramach programu operacyjnego kapitał ludzki

realizowała dwa projekty. W ramach pierwszego „Doskonalenie zawodowe

pracowników wymiaru sprawiedliwości” nie było szkoleń przewidzianych dla

aplikantów. Niewykluczone, iż jednostkowo brali udział w projekcie, jednak

zainteresowana nie prowadziła ewidencji uczestników tych szkoleń. Szkolenia te

nie były częścią programu na aplikacjach prowadzonych przez Szkołę. W ramach

drugiego projektu „PWP Edukacja w dziedzinie zarządzania czasem i kosztami

postępowań sądowych – case management” odbyło się 16-godzinne szkolenie dla

aplikantów aplikacji prokuratorskiej. Szkolenie to odbyło się w dniu 2 października

2012 r. i w dniach 6-7 listopada 2012 r. i nie obejmowało ubezpieczonego, jako

aplikanta aplikacji ogólnej. Środki uzyskane w ramach programu operacyjnego

kapitał ludzki nie były przeznaczone na wypłatę stypendiów dla aplikantów. Sąd

Okręgowy stwierdził, że ubezpieczony w spornym okresie był aplikantem aplikacji

ogólnej i otrzymywał stypendium wypłacane na podstawie art. 42 ustawy z 23

stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Do ubezpieczonego

nie miały zastosowania przepisy art. 4 ust. 2 pkt za i art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy z 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawy o sus), gdyż nie

został skierowany przez zainteresowaną na szkolenie, staż lub przygotowanie

zawodowe dorosłych i nie otrzymywał stypendium ze środków unijnych. Odbywał

aplikację na zasadach określonych ustawą z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole

Sądownictwa i Prokuratury. Ubezpieczony nie wykazał, iż szkolenia finansowane ze

3

środków unijnych były częścią szkolenia na aplikacji, w której uczestniczył. Nie

zakwestionował okoliczności ustalonych przez organ rentowy, iż środki uzyskane

przez zainteresowaną w ramach programu operacyjnego kapitał ludzki nie były

przeznaczone na wypłatę stypendiów dla aplikantów. Ubezpieczonemu przeczyła

zainteresowana, przedkładając dokumenty (umowy) niepozwalające uznać jego

twierdzeń za prawdziwe. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko zainteresowanej, iż

fakultatywne korzystanie przez ubezpieczonego ze szkoleń poza programem

aplikacji nie może rodzić dla niego obowiązku zgłoszenia do obowiązkowych

ubezpieczeń społecznych i zapłaty składek. Sąd Okręgowy stwierdził ostatecznie,

że aplikant odbywając aplikację na zasadach określonych ustawą z 23 stycznia

2009 r. o KSSiP nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (tylko

ubezpieczeniu zdrowotnemu). Sporadyczne szkolenia finansowane ze środków Unii

Europejskiej nie były częścią aplikacji. Nie mogą stanowić o bezpośrednim tytule

objęcia wnioskodawcy obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. Sąd

Apelacyjny w uzasadnieniu oddalenia apelacji potwierdził, że art. 6 ust. 1 pkt 9a

ustawy systemowej nie ma zastosowania w sprawie, gdyż ubezpieczony, jako

aplikant aplikacji ogólnej w KSSiP, zobowiązany był jedynie do realizacji programu

wynikającego z uchwały nr 30/2010 Rady Programowej KSSiP z 28 czerwca

2010 r., a aplikacja w całości była finansowana ze środków budżetowych Skarbu

Państwa. Tymczasem art. 4 ust. 2 pkt za ustawy o sus uzależnia objęcie

obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi od tego, czy stypendium, jakie

ubezpieczony uzyskiwał podczas odbywania aplikacji ogólnej, było finansowane z

publicznych środków wspólnotowych. Nadto fakultatywne korzystanie przez

ubezpieczonego ze szkoleń wykraczających poza program aplikacji ogólnej (nawet

gdyby były finansowane ze środków UE) nie może rodzić dla KSSiP zgłoszenia

ubezpieczonego do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zapłaty składek,

gdyż ubezpieczony nie został skierowany na szkolenie przez KSSiP, jak wymaga

tego art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy o sus, a uczestnictwo ubezpieczonego w

fakultatywnych szkoleniach nie stanowiło podstawy do wypłaty jakiegokolwiek

stypendium. Sąd Apelacyjny zgodził się z ustaleniami Sądu Okręgowego, że KSSiP

na podstawie przepisów ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju w ramach

programu operacyjnego kapitał ludzki realizowała dwa projekty. W ramach

4

pierwszego nie było szkoleń przewidzianych dla aplikantów. Niewykluczone, iż

jednostkowo brali oni udział w projekcie, jednak strona zainteresowana nie

prowadziła ewidencji uczestników tych szkoleń. Nie budzi zatem wątpliwości, że

szkolenia te nie były częścią szkolenia na aplikacjach prowadzonych przez KSSiP.

Ubezpieczony w skardze kasacyjnej zarzucił: I. naruszenie prawa

materialnego - art. 4 ust. 2 pkt za tiret ósme, czwarte i trzynaste, w związku z art. 6

ust. 1 pkt 9a ustawy o sus przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające, na bezzasadnym uznaniu, iż Krajowa Szkoła Sądownictwa i

Prokuratury nie jest „innym niż powiatowy urząd pracy podmiotem kierującym na

szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe dorosłych”, podczas gdy spełnia

warunki do uznania jej za taki podmiot z uwagi na to, iż stanowi jednostkę

naukową, a także stanowi instytucję szkoleniową, nadto jest (i była) jeszcze

podmiotem korzystającym w swojej działalności ze wspólnotowych środków

publicznych, co skutkowało odmową stwierdzenia podlegania przezeń

ubezpieczeniu społecznemu z tytułu odbywania szkolenia zawodowego (aplikacji) u

płatnika Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury; II. nieważność postępowania z

przyczyny określonej w art. 379 pkt 5 k.p.c. przez pozbawienie Krajowej Szkoły

Sądownictwa i Prokuratury możności obrony jej praw przez niewezwanie jej

postanowieniem do udziału w sprawie przy jednoczesnym faktycznym

dopuszczeniu jej do takiego udziału poprzez doręczanie jej pism procesowych,

składanie przez jej pełnomocnika pism procesowych, wniosków i oświadczeń,

zawiadamianie, jako zainteresowaną, o terminach rozpraw, oraz zasądzenie na jej

rzecz jako zainteresowanej, zwrotu kosztów procesu; III. naruszenie prawa

procesowego: a) art. 386 § 2 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na

nie uchyleniu zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i zniesienia

postępowania przed Sądem Okręgowym w całości, pomimo, iż postępowanie

pierwszoinstancyjne było w całości dotknięte nieważnością; b) art. 47711

§ 2 k.p.c.

przez niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie wezwania do udziału w sprawie

wszystkich aplikantów i aplikantek Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury

mogących stać się zainteresowanymi w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy; c) art. 98 § 1 i 3 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie i zasądzenie

przez Sąd Apelacyjny zwrotu kosztów procesu w podwójnej wysokości na rzecz

5

zainteresowanej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury pomimo, iż ta na

skutek zaniechania jej wezwania przez Sąd Apelacyjny do udziału w sprawie, nie

stała się stroną procesu (zainteresowaną) w postępowaniu apelacyjnym na rzecz

której można by zasądzić zwrot kosztów procesu i pomimo, że zainteresowana z

istoty swej nie jest stroną przeciwną stosunku do ubezpieczonego, przez co nie jest

możliwe zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu albowiem do stosunku pomiędzy

zainteresowaną a ubezpieczonym stosuje się odpowiednio przepisy o

współuczestnictwie w sporze, co wyklucza zasądzenie kosztów od współuczestnika

na rzecz innego współuczestnika. Skarżący wniósł o uchylenie wyroków i zniesienie

postępowań ewentualnie orzeczenie co do istoty przez stwierdzenie, że

ubezpieczony jako osoba pobierająca stypendium w okresie odbywania szkolenia,

na które został skierowany przez inny niż powiatowy urząd pracy podmiot kierujący

u płatnika składek KSSiP podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od

29 listopada 2010 r. do 29 listopada 2011 r. oraz stosowne orzeczenie o kosztach.

Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury wniosła o oddalenie skargi i

zasądzenie kosztów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi nie są zasadne i dlatego została oddalona.

1. Nieważność postępowania z art. 379 pkt 5 k.p.c. nie zachodzi, gdyż

Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury nie została pozbawiona możności

obrony swych praw. Występowała i działała przed Sąd Okręgowym i Sądem

Apelacyjnym tak jak strona zainteresowana w sprawie. Skarżący nieważność

postępowania łączy z brakiem postanowienia Sądu wyzywającego Szkołę do

udziału w sprawie. Skarżący czerpie tu argumentację przede wszystkim z uchwały

Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., II PZP 13/09. W tym przypadku sytuacja

jest inna. Spór niewątpliwie dotyczył praw i obowiązków zainteresowanej Szkoły

(art. 47711

§ 1 k.p.c.). Jej stanowisko było przeciwne do żądania skarżącego.

Zainteresowana przeczyła, iżby skarżący podlegał ubezpieczeniom społecznym.

Brak postanowienia Sądu o wezwaniu strony zainteresowanej do udziału w sprawie

nie jest równoznaczny z nieważnością postępowania. Skarżący nie dostrzega, że w

6

art. 379 pkt 5 k.p.c. chodzi o względną a nie bezwzględną przyczynę nieważności

postępowania. Ta podstawa nieważności postępowania, czyli pozbawienie

możności obrony praw podlega badaniu w sprawie. Zainteresowana Szkoła nigdy

nie twierdziła, że przez brak postanowienia Sądu o wezwaniu jej do udziału w

sprawie została pozbawiona możności obrony swych praw. Szkoła brała udział w

postępowaniu sądowym. W ocenie zarzucanej nieważności postępowania nie miał

znaczenia brak postanowienia o wezwaniu jej do udziału w sprawie, lecz to, czy

Szkoła była pozbawiona praw procesowych. Wynik sprawy jest korzystny dla

zainteresowanej, zatem trudno mówić o nieważności postępowania z powodu

naruszenia jej praw. Nieważność postępowania bada się z urzędu (art. 39813

§ 1

k.p.c.) i nie można jej stwierdzić. Ponadto wznowienie postępowania z powodu

nieważności służy tylko stronie, która była pozbawiona możności działania (art. 401

pkt 2 k.p.c.). Zainteresowana nie była pozbawiona możności działania. Ocenę w

tym zakresie wystarczy ograniczyć do stwierdzenia, że nie wynika to z braku

postanowienia Sądu o wezwaniu jej do udziału w sprawie w tym charakterze. Na

tym poprzestaje skarżący i w tym niezasadnie upatruje nieważności postępowania

w sprawie. Pobocznie można zauważyć, że nastąpiła zmiana prawa i sąd obecnie

tylko zawiadamia zainteresowanego o toczącym się postępowaniu (art. 47711

§ 3

k.p.c.).

2. Skoro nie ma nieważności postępowania, to traci na znaczeniu zarzut

naruszenia art. 386 § 2 k.p.c.

3. Nie został naruszony art. 47711

§ 2 k.p.c. przez zaniechanie wezwania do

udziału w sprawie „wszystkich pozostałych aplikantów i aplikantek (…) mogących

stać się zainteresowanymi w sprawie”. Pozwany i Sądy nie stwierdzili, że skarżący

podlegał w spornym okresie ubezpieczeniom społecznym. Nawet gdyby wyrok był

korzystny dla skarżącego i stwierdzono, że podlegał ubezpieczeniom, to wówczas

pozostali aplikanci nie byliby zainteresowanymi, gdyż ich potencjalne spory

dotyczyłyby statusu ubezpieczonego. Z określenia (stwierdzenia) przez Sąd prawa

skarżącego do ubezpieczenia społecznego nie wynikałoby żadne indywidulane

prawo pozostałych aplikantów, bowiem zakres sprawy z ubezpieczenia

społecznego wyznacza decyzja. Innymi słowy pozostali aplikanci w sprawie nie

mieliby statusu zainteresowanego a tylko ubezpieczonego, gdyby wpierw pozwany

7

wydał decyzje na ich wnioski i gdyby ich sprawy – przy współuczestnictwie

formalnym – zostały połączone do wspólnego rozpoznania. Niezasadnie więc

skarżący żąda aby Sąd działał z urzędu, bo nie przydaje się roli zainteresowanego

osobie, która jest w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej jak osoba, która toczy

spór o podleganie ubezpieczeniom społecznym. Pozostali aplikanci nie mogli być

więc wezwani przez Sąd jako zainteresowani w sprawie. Szczególna regulacja art.

47711

k.p.c., ze względu na swą odrębność funkcjonalną zasadniczo wyklucza też

interwencję uboczną. Nie powinno być dublowania lub zmienności ról, gdyż w

sytuacji projektowanej przez skarżącego również pozostałym aplikantom powinna

przysługiwać rola ubezpieczonych - art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c. a nie zainteresowanych

(art. 47711

k.p.c.).

4. Zarzuty materialne skargi oparte są na wykładni, w której za uprawnione

uznaje się szerokie, a nawet potoczne rozumienie poszczególnych słów regulacji

prawnej mającej znaczenie w sprawie, przyjmującej w konkluzji, że samo przyjęcie

na aplikację jest równoznaczne ze skierowaniem na szkolenie i dla spełnienia

podstawy ubezpieczenia społecznego z art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy o sus

wystarczało, że KSSiP korzystała z publicznych środków wspólnotowych (art. 4 pkt

2 za ustawy o sus).

a) Spór dotyczy szczególnego przypadku ubezpieczenia społecznego,

którego ocena musi być poprzedzona uwagami ogólnymi. Ubezpieczenie

społeczne zasadniczo (genetycznie) wynika ze świadczenia pracy

(zatrudnienia) lub wykonywania określonej działalności. To stanowi

podstawę ubezpieczeń społecznych w systemie. Wyjątkowa sytuacja

występuje w odniesieniu do osób podlegających szkoleniu, czyli

przygotowaniu do wykonywania pracy. Przyjęto, że ubezpieczeniem

społecznym może być objęta osoba szkolona. W relacji do pozostałych

tytułów ubezpieczenia stanowi to wyjątek. Osoba szkolona może nie

pracować i uczyć się - przed wszystkim dla siebie, zaś interes ogólny

(społeczny) spełnia się wówczas w aktywizacji bezrobotnych. Czas i formy

takiego szkolenia, jak i pochodny tytuł ubezpieczenia społecznego, nie są

dowolne. Jest to domena prawa publicznego (administracyjnego) i regulacja

w tym zakresie jest ścisła.

8

b) Z takiego tytułu ubezpieczenia społecznego korzystali bezrobotni na

podstawie art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o sus, gdy pobierali stypendium w

okresie szkolenia, na które byli kierowani przez powiatowy urząd pracy.

Skarżący natomiast odwołuje się do podobnej regulacji z art. 6 ust. 1 pkt 9a

w związku z art. 4 pkt 2 za tej ustawy, wprowadzonej od 1 listopada 2005 r.

na mocy ustawy z 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

164, poz. 1366). Ten drugi tytuł ubezpieczeń społecznych obejmuje

pobierających stypendia w okresie szkolenia po skierowaniu przez inne niż

powiatowy urząd pracy podmioty kierujące. Osoby szkolone miały wówczas

ubezpieczenie społeczne od dnia nabycia prawa do stypendium do dnia

utraty prawa do niego (art. 13 pkt 9a ustawy o sus). Stypendium na

ubezpieczenia finansował podmiot kierujący i stypendium stanowiło

podstawę wymiaru składek (art. 16 ust. 9a i art. 18 ust. 4 pkt 8 ustawy o sus).

Zmianie na podstawie ustawy z 28 lipca 2005 r., czyli rozszerzeniu o inny

podmiot kierujący (niż powiatowy urząd pracy - pup), towarzyszyło

wprowadzenie nowej definicji płatnika, odnoszonej do tego podmiotu, przy

czym wskazano, że chodzi o podmioty korzystające z publicznych środków

wspólnotowych i publicznych środków krajowych na podstawie umowy o

dofinasowanie projektu lub decyzji (art. 4 pkt 2 za ustawy o sus). W 2007 r.

nieznacznie zmieniono przepisy art. 4 pkt 2 za i art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy o

sus przez dodanie szkolenia jako formy aktywizacji zawodowej objętej

również stypendium i ubezpieczeniem społecznym z tego tytułu (art. 5

ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U.

2007 r. Nr 176, poz. 1243).

c) W tym miejscu chodzi o zwrócenie uwagi, że prawodawca wprowadził

wówczas określony tytuł ubezpieczenia społecznego (art. 6 ust. 1 pkt 9a w

związku z art. 4 pkt 2 za ustawy o sus). Nie był to tytuł dowolnie szeroki,

gdyż miał na uwadze nie wszelkie (jakiekolwiek) szkolenia, lecz te w

rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001, z póź. zm.). Ta łączność

9

zmian w ustawie o promocji zatrudnienia i w ustawie o systemie ubezpieczeń

społecznych uzasadnia stwierdzenie, że również pojęcie szkolenia nie może

być dowolne, lecz tylko wspólne, czyli takie jak zdefiniował je ustawodawca

w art. 2 ustawy o promocji zatrudnienia, przy czym definicję szkolenia

wprowadzono tą samą ustawą z 28 lipca 2005 r. (jw.), którą wprowadzono

przepisy art. 4 pkt 2 za i art. 6 ust. 1 pkt 9a do ustawy systemowej. Zgodnie z

definicją szkolenie oznacza pozaszkolne zajęcia mające na celu uzyskanie,

uzupełnienie lub doskonalenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub

ogólnych, potrzebnych do wykonywania pracy, w tym umiejętności

poszukiwania zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 37). Do ustawy o promocji

zatrudnienia wprowadzono również definicję stypendium, na mocy tej samej

zmiany, którą wprowadzono szkolenie do art. 4 pkt 2 za i art. 6 ust. 1 pkt 9a

ustawy o sus (jw. Dz.U. 2007 r. Nr 176, poz. 1243). Zgodnie z definicją

ustawy o promocji zatrudnienia stypendium oznacza kwotę wypłacaną z

Funduszu Pracy bezrobotnemu w okresie odbywania przygotowania

zawodowego w miejscu pracy lub w okresie odbywania szkolenia, stażu u

pracodawcy oraz w okresie nauki w szkole ponadpodstawowej,

ponadgimnazjalnej albo w szkole wyższej, gdzie studiuje w formie studiów

niestacjonarnych (art. 2 ust. 1 pkt 35).

d) Podsumowując tę część należy stwierdzić, że tytuł ubezpieczenia z art. 6

ust. 1 pkt 9a ustawy o sus odnosi się do określonego (celowego) szkolenia i

stypendium. Natomiast różnica wynika z innego (niż tylko pup) podmiotu

kierującego na szkolenie oraz finasowania (korzystania) z publicznych

środków wspólnotowych i publicznych środków krajowych na podstawie

umowy o dofinansowanie projektu albo decyzji, o których mowa w

przepisach ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju

(Dz.U. z 2014 r., poz. 1448 i 1856) albo ustawy z 6 grudnia 2006 r. o

zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2014 r., poz. 1649) - art. 6

ust. 9 i 9a oraz art. 4 pkt 2 za ustawy o sus.

e) Tytuł ubezpieczenia społecznego z art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy o sus nie

obejmował aplikantów aplikacji ogólnej w KSSiP. Ich sytuacja była odrębna.

Określona była w ustawie z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole

10

Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.). Tryb przyjęcia na

aplikację, jej przebieg, przedmiot, czas i cel, różnią się istotnie od szkolenia

do którego odnoszą się art. 6 ust. 1 pkt 9a i art. 4 pkt 2 za ustawy o sus. W

zakresie ubezpieczenia różnica była zasadnicza, jako że aplikacja ogólna w

spornym okresie nie stanowiła tytułu do podlegania ubezpieczeniom

społecznym. Aplikant otrzymywał stypendium, które jako przychód było

opodatkowanie i podlegało tylko składce zdrowotnej. Aplikant nie mógł

podejmować zatrudnienia lub zajęcia, za wyjątkiem zatrudnienia na

stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym oraz

zajęcia o charakterze naukowym, dydaktycznym lub publicystycznym, jeżeli

wykonywanie tego zatrudnienia lub zajęcia nie przeszkadzało w

wykonywaniu obowiązków aplikanta. Właśnie to dozwolone w ustawie

zajęcie aplikanta wyklucza przyjęcie, że miałby być jeszcze szkolony do tego

rodzaju szczególnej pracy w ramach jego aktywizacji zawodowej (promocji

zatrudnienia). Ponadto Dyrektor Krajowej Szkoły mógł wyrazić sprzeciw

wobec zamiaru podjęcia przez aplikanta nawet takiego zatrudnienia lub

zajęcia, jeżeli uznawał, że będzie to przeszkadzało w wykonywaniu

obowiązków aplikanta (art. 47 ustawy o KSSiP). Ta regulacja określająca

dozwolone zatrudnienie pokazuje, że znacznie ograniczona jeśli nie

wyłączona była dowolność w poszukiwaniu i podejmowaniu zatrudnienia

przez aplikanta, a tym bardziej podejmowanie równolegle przez aplikanta

szkolenia zawodowego w trybie ustawy o promocji zatrudnienia. Aplikant

wszak miał już określone wykształcanie i przygotowywał się do wykonywania

określonych funkcji (zawodu). Jego przygotowanie do zawodu realizowane

było na podstawie ustawy o KSSiP.

f) Prawna formuła aplikacji ogólnej wykluczała więc szkolenie aplikanta

przez Szkołę w ramach dodatkowej promocji zatrudnienia. Aplikant miał tylko

jedno stypendium wypłacane przez Szkołę ze środków budżetowych. W

spornym okresie aplikant aplikacji ogólnej nie miał ubezpieczenia

społecznego. Dostrzegano mankamenty takiego rozwiązania (Sejm druk

1540). Ostatecznie w 2015 r. nastąpiła zmiana ustawy o KSSiP i aplikanci

mają zatrudnienie co daje im tytuł ubezpieczenia społecznego (ustawa z 9

11

kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i

Prokuratury oraz niektórych innych ustawy, Dz.U. 2015, poz. 694). Zarzuty

materialne w obecnej sprawie ocenia się według stanu prawnego aktualnego

dla spornego okresu. Stypendium otrzymywane przez aplikanta nie było

stypendium o którym mowa w art. 6 ust. 9a i art. 4 pkt 2 za ustawy o sus.

Stypendium było przyznawane na czas aplikacji ogólnej, która nie była

szkoleniem w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia. Stypendium miało

swoje odrębne uwarunkowania (art. 42-44 ustawy o KSSiP). Dopiero w

okresie późniejszego stażu aplikant aplikacji sędziowskiej otrzymywał

wynagrodzenie za pracę w określonej wysokości (art. 45 tej ustawy). Widać

tu wyraźnie zróżnicowanie do okresu aplikacji ogólnej, dla której nie był

przewidziany samodzielny tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Natomiast stypendium z ustawy o promocji zatrudnienia miało swoją

określoną funkcję i zastąpiło dodatek szkoleniowy (art. 22 ustawy z 19

grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw,

Dz.U. 2009 r. Nr 6, poz. 33).

Stypendium jako podstawa ubezpieczenia (składki) szkolonego - art. 18 ust.

4 pkt 8 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 9a i art. 4 pkt 2 za ustawy o ustawy o sus

- to instytucja tej ustawy a nie ustawy o KSSiP. Aplikacja ogólna nie była

szkoleniem w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia. Urząd pracy ani

inny podmiot kierujący nie udzielał aplikantowi stypendium ani też nie

kierował go na aplikację jako szkolenie.

g) Odrębność sytuacji aplikantów i osób objętych ubezpieczeniem na

podstawie art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy o sus oraz odrębność płatników czyli

KSSIP i podmiotu kierującego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 9a i art. 4 pkt 2

za ustawy o sus potwierdza ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach

opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Odrębnie ujmuje

aplikantów KSSiP - art. 66 pkt 36 - i odrębnie osoby pobierające stypendium

w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego

dorosłych, na które zostały skierowane przez podmiot inny niż powiatowy

urząd pracy - art. 66 ust. 1 pkt 24a. Rozróżnienie to potwierdza dalszy

przepis tej ustawy, gdyż osoby, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 24a,

12

zgłaszał do ubezpieczenia zdrowotnego podmiot kierujący (beneficjent) na

szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe dorosłych - art. 75 ust. 9a.

Natomiast aplikantów zgłaszała Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury -

art. 75 pkt ust. 18. Znaczące jest to, że pierwsza grupa, czyli osoby

wskazane w art. 66 ust. 1 pkt 24a ustawy to osoby z art. 6 pkt 9a i 4 pkt 2 za

ustawy o sus, czyli w czasie szkolenia, stażu lub przygotowania

zawodowego, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd

pracy podmioty kierujące (beneficjenta).

h) Nie jest uprawnione wnioskowanie skarżącego, że w spornym okresie

spełnia się podstawa podlegania ubezpieczeniom społecznym w jego

przypadku. Zarzuty kasacyjne atomizują poszczególne pojęcia i nadają im

samodzielne znacznie, jednak zasadniczy brak aprobaty dla wykładni

skarżącego wynika z tego, że tytuł ubezpieczenia ustala z pominięciem

kwestii o pierwszorzędnym znaczeniu, czyli odrębności aplikacji prowadzonej

przez Szkołę i szkoleń zawodowych na które kierował podmiot inny niż

powiatowy urząd pracy. Argumentacja zarzutów skargi skupia się na pojęciu

płatnika z art. 4 ust. 2 pkt za ustawy o sus i wniosku, iż skarżący podlegał

ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 9a. Punktem

ciężkości ma być to, że KSSiP korzystała z publicznych środków

wspólnotowych, co samo w sobie sprawia, że przepis art. 4 ust. 2 pkt za

odnosi się do tej Szkoły. W ocenie skarżącego wystarczyło, że Szkoła była

beneficjentem tych środków, niezależnie od tego, że korzystał z nauki

finansowanej z tych środków. W sprawie jednak nie ustalono, iżby szkolenia

z publicznych środków wspólnotowych były częścią programu aplikacji.

Nawet gdyby tak było, to wysoce wątpliwe byłoby stwierdzenie wówczas

indywidualnego tytułu ubezpieczenia społecznego z art. 6 ust. 1 pkt 9a

ustawy o sus, skoro dotyczy szkolnych na innej podstawie i w innej formule

prawnej niż aplikanci aplikacji ogólnej (zob. wyżej lit. e).

i) Reasumując wykładnia jaką przedstawia skarżący nie jest uprawniona.

Zakłada, że pewne zwroty ze wskazanych przepisów nie mają swoich

desygnatów lub ustalenie ich znaczenia ogranicza jedynie wykładnia

celowościowa. Jak wskazano chodzi o przepisy prawa administracyjnego i

13

ubezpieczeń społecznych, dla których właściwa jest wykładnia gramatyczna,

zatem ścisła. Wyjątkiem jest ubezpieczenie społeczne, które wynika z

samego szkolenia. Wówczas to wyjątek wymaga uzasadnienia, różni się

wszak zasadniczo od zwykłego tytułu ubezpieczenia społecznego jakim jest

np. zatrudnienie. Szkolenie i stypendium o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt

9a i w art. 4 pkt 2 za ustawy o sus, to nie są szkolenia i stypendia, które

otrzymywali aplikanci w spornym okresie w czasie aplikacji w KSSiP.

Aplikant aplikacji ogólnej, który otrzymał stypendium, nie podlegał z tego

tytułu ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 9a ustawy o sus,

nawet wtedy, gdy Szkoła korzystała z publicznych środków wspólnotowych.

Prowadzenie aplikacji nie było równoznaczne ze szkoleniem zawodowym w

rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia. Aplikacja stanowi okres

jakościowo i przedmiotowo odrębny, samodzielnie uregulowany w ustawie.

Tracą zatem na znaczeniu zarzuty domagające się odpowiedzi w kwestii czy

KSSiP stanowi jednostkę naukową, instytucję szkoleniową, czy też także

podmiot korzystający w swojej działalności ze wspólnotowych środków

publicznych.

5. W zakresie kosztów procesu nie został naruszony art. 98 § 1 i 3 k.p.c.,

gdyż KSSiP była stroną (zainteresowaną – art. 47711

§ 1 i 2 k.p.c.) przeciwną

skarżącemu w postępowaniu. Miała zatem prawo do zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego. Sąd Apelacyjny zasadnie zasądził od skarżącego na rzecz

zainteresowanej 120 zł tytułem zwrotu tych kosztów. Skarżący jest stroną

przegrywającą. Sąd Apelacyjny zasądził stawkę minimalną, zgodną z § 11 ust. 2 i §

12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

6. Konsekwentnie zainteresowana ma także prawo do zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, które zasądzono na

podstawie art. 98 i 99 k.p.c. oraz § 11 ust. 2 i § 12 ust. 4 pkt 2 tego samego

rozporządzenia, stosowanego odpowiednio do odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.

kc

14