IV KK 379/15

Sygn. akt IV KK 379/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Cesarz

SSN Roman Sądej

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora byłej Prokuratury Generalnej wykonującego czynności w

Prokuraturze Krajowej - Andrzeja Wieczorka

w sprawie S. P.

skazanego z art. 271 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 marca 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w G.

z dnia 7 października 2013 r.

uchyla zaskarżony wyrok w stosunku do S. P. i uniewinnia go

od zarzucanego mu czynu, a kosztami procesu obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 7 października 2013 r.:

2

1. uznał T. F. za winnego tego, że w dniu 10 lipca 2013 r. w Punkcie

Obsługi Klienta „SKOK CENTRUM" […], działając w celu uzyskania pożyczki

pieniężnej i osiągnięcia korzyści majątkowej, do wniosku o przyznanie pożyczki

przedłożył poświadczające nieprawdę pisemne oświadczenie dotyczące swego

rzekomego zatrudnienia i osiąganych z tego tytułu dochodów, wystawione przez

firmę PHU I., wprowadzając w ten sposób w błąd pracowników „SKOK CENTRUM"

co do swojej zdolności kredytowej, usiłując w ten sposób doprowadzić „SKOK

CENTRUM" do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w

kwocie 20.000,00 złotych, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na

ujawnienie nieprawdziwych danych wskazanych w przedłożonym oświadczeniu i

zatrzymanie, czym wyczerpał znamiona występku z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 13

§ 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na mocy art. 286 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. oraz art. 33 § 2 k.k. skazał go na karę roku i dwóch

miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w ilości trzydziestu stawek

dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę dwudziestu złotych;

2. na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej

wobec T. F. kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres dwóch lat

próby;

3. na mocy art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary grzywny zaliczył T. F.

okres jego zatrzymania w sprawie w dniach 16 i 17 lipca 2013 r. i przyjmując, że

jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie jest równoważny dwóm

stawkom dziennym grzywny, uznał ją za wykonaną w ilości czterech stawek

dziennych;

4. na mocy art 44 § 2 k.k. orzekł wobec T. F. przepadek dowodu

rzeczowego w postaci zaświadczenia o zatrudnieniu i dochodzie;

5. uznał S. P. za winnego tego, że w dniu 10 lipca 2013 r. w G., będąc

osobą uprawnioną do wydawania zaświadczeń pracownikom PHU I., którego jest

właścicielem, poświadczył nieprawdę w zaświadczeniu o zatrudnieniu i dochodzie

wystawionym T. F. co do okoliczności mającej znaczenie prawne, tj. czynu

stanowiącego występek z art. 271 § 1 k.k. i za to na mocy tego przepisu skazał go

na karę trzech miesięcy pozbawienia wolności;

3

6. na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej

wobec S. P. kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres dwóch lat

próby;

7. na mocy art. 71 § 1 k.k. orzekł wobec S. P. grzywnę w wymiarze

dwudziestu stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę

dwudziestu złotych;

8. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonych z obowiązku

ponoszenia kosztów sądowych obciążając nimi w całości Skarb Państwa (k. 70).

Ten wyrok zapadł na posiedzeniu, w uwzględnieniu złożonego przez

prokuratora, w trybie art 335 § 1 k.p.k., wniosku o wydanie wobec obu oskarżonych

wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy oraz wymierzenie

uzgodnionych z nimi kar i środków karnych. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone

przez żadną ze stron i uprawomocniło się w dniu 15 października 2013 r.

Od powyższego wyroku w części dotyczącej skazania S. P. za czyn

wyczerpujący znamiona występku z art. 271 §1 k.k., zaskarżył w całości na korzyść

skazanego Prokurator Generalny. W kasacji zarzucił rażące i mające istotny wpływ

na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego - art. 343 § 7

k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., polegające na niezasadnym uznaniu, że

okoliczności popełnienia przez S. P. zarzucanego mu czynu nie budzą wątpliwości

oraz uwzględnieniu wniosku prokuratora i skazaniu za czyn z art. 271 § 1 k.k. bez

przeprowadzenia rozprawy pomimo, iż popełniony przez niego czyn nie

wyczerpywał określonych w tym przepisie ustawowych znamion przestępstwa.

Podnosząc ten zarzut wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i

uniewinnienie S. P. od popełnienia przypisanego mu czynu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja zasługuje na uwzględnienie.

Rację ma Prokurator Generalny gdy podnosi, iż zaskarżony wyrok w części

dotyczącej skazania S. P. jest niesłuszny, gdyż zapadł z rażącym oraz mającym

wpływ na jego treść naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego

wskazanych w zarzucie kasacji.

Zgodnie z art. 335 §1 k.p.k. jedną z przesłanek, która musi być spełniona,

aby prokurator mógł wystąpić z wnioskiem o wydanie wyroku skazującego i

4

orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego bez

przeprowadzenia rozprawy, zaś sąd mógł taki wniosek uwzględnić i wydać wyrok

jest to, aby okoliczności popełnienia przez oskarżonego czynu zarzucanego mu w

akcie oskarżenia nie budziły wątpliwości. Podnosi się przy tym, iż wątpliwości

odnoszą się nie tylko do kwestii sprawstwa czynu, ale do wszystkich istotnych

okoliczności jego popełnienia, w tym mających znaczenie dla oceny prawnej czynu.

Trafnie wskazuje skarżący, że Sąd Rejonowy w G. uwzględniając wniosek i

wydając wyrok skazujący nie dokonał należytej kontroli istnienia przesłanek

wskazanych w art. 335 § 1 k.p.k.

Nie budzi wątpliwości, że podmiotami przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. są

funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu.

Występek poświadczenia nieprawdy, określony w art. 271 §1 k.k., jest więc

przestępstwem indywidualnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,

że owo uprawnienie do wystawiania dokumentu musi mieć charakter

publicznoprawny i nie obejmuje ono ogólnej kompetencji do uczestniczenia w

obrocie oraz zawierania umów o charakterze cywilnoprawnym, czy też

sporządzania dokumentów związanych z stosunkami prawnymi o charakterze

prywatno-prawnym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 października 2005 r.,

II KK 126/05, LEX nr 164270, z dnia 13 listopada 2008 r., IV KK 373/08, LEX nr

468649, z dnia 30 sierpnia 2011 r., IV KK 190/11, LEX nr 950443, z dnia 23 lutego

2012 r., III KK 375/11, LEX nr 1119522, z dnia 27 czerwca 2012 r., V KK 112/12,

OSNKW 2012, z. 11 poz. 19).

W niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone. Wydaje

się, że dokonując oceny poszczególnych elementów zachowania S. P. wskazanych

w akcie oskarżenia, a następnie w czynie przypisanym mu wyrokiem. Sąd przyjął,

że określone w art. 271 § 1 k.k. przestępcze działanie polegało na tym, iż wystawił

on T. F. zaświadczenie o jego zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia

otrzymywanego w firmie I. (k. 15), choć T. F. nigdy nie był w niej zatrudniony, a

zatem zaświadczenie to zawierało istotnie dane niezgodne ze stanem faktycznym.

Jak wynika z wyjaśnień złożonych przez podejrzanych (k. 30, 44), zaświadczenie to

zostało wystawione przez S. P. na prośbę T. F. w celu udzielenia mu pomocy w

uzyskaniu pożyczki w SKOK CENTRUM, a zatem za ich wiedzą i obopólną zgodą.

5

Upoważnienie S. P. do wystawienia dokumentu, cechujące go jako podmiot

przestępstwa z art. 271 § 1 k.k., upatrywane było w fakcie, że jest on właścicielem

firmy I. i zarazem pracodawcą uprawnionym do wystawienia dokumentu w postaci

zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że w uchwale Sądu Najwyższego z dnia

30 czerwca 2014 r., I KZP 12/04, OSNKW 2004, z. 6, poz. 59, przyjęto, że osobą

uprawnioną do wystawienia „zaświadczenia o zatrudnieniu" jest tylko pracodawca,

a więc podmiot prawa pracy, którego łączy z konkretnym pracownikiem stosunek

pracy. Pracodawca nie ma potencjalnego uprawnienia do wystawiania tego rodzaju

dokumentów każdej osobie fizycznej, a wyłącznie pracownikowi w rozumieniu art. 2

k.p. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że podjęcie działalności

gospodarczej w ujęciu ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności

gospodarczej nie jest równoznaczne z uprawnieniem do wystawienia tego rodzaju

zaświadczenia albowiem uprawnienie to wiąże się tylko i wyłącznie z nawiązaniem

z konkretną osobą stosunku pracy. Można bowiem prowadzić działalność

gospodarczą nie będąc pracodawcą. Nadto osoba prowadząca działalność

gospodarczą, ma taką samą potencjalną możliwość zawarcia umowy o pracę, jak i

osoba fizyczna, a samo prowadzenie działalności gospodarczej, nie implikuje

uprawnienia do wystawienia tego rodzaju zaświadczenia. Przyjęcie, iż uprawnienie

takie przysługuje każdej osobie prowadzącej działalność gospodarczą,

prowadziłoby do wniosku, że uprawnienie takie przysługiwałoby wszystkim

podmiotom obrotu prawnego albowiem każdy z takich podmiotów ma możliwość

zawarcia umowy o pracę.

W realiach niniejszej sprawy oczywistym więc jest, że S. P. nie był

funkcjonariuszem publicznym, ani inną osobą uprawnioną do wystawienia

dokumentu w rozumieniu art. 271 § 1 k.k., a jego działanie polegające na

wypełnieniu zaświadczenia, jakkolwiek poświadczającego nieprawdę co do faktu

zatrudnienia kolegi i wysokości zarobków, nie może być utożsamiane z

przestępczym działaniem o którym mowa w tymże przepisie. Odpowiedzialność

karna S. P. mogła być jedynie rozpatrywana na płaszczyźnie wypełnienia znamion

czynu z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k., tj. udzieleniu pomocy T. F. w

popełnieniu przez niego występku tzw. oszustwa kredytowego.

6

Prokurator Generalny słusznie też wskazuje, że skoro w świetle zebranego i

poddanego przez sąd ocenie materiału dowodowego nie można było wykazać, iż S.

P. jest winny popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia, to samo

wyrażenie przez niego zgody na skazanie nie zwalniało sądu od obowiązku

zbadania czy rzeczywiście popełnił on zarzucane mu przestępstwo oraz dokonania

prawidłowej oceny prawno-karnej jego zachowania. Podniesione okoliczności nie

pozwalały zatem Sądowi Rejonowemu na uwzględnienie wniosku prokuratora i

wydanie wyroku skazującego na posiedzeniu, a obligowały ten Sąd do skierowania

sprawy na rozprawę.

Aktualnie mając na uwadze, że po ewentualnym ponownym rozpoznaniu

sprawy, nie byłoby możliwym, wobec wynikającego z treści art. 443 k.p.k. zakazu

reformationis in peius, czynienie niekorzystnych dla S. P. ustaleń odnoszących się

do wypełnienia znamion czynu z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k., Sąd

Najwyższy, z mocy art. 537 § 2 k.p.k., orzekł jak w wyroku.

kc