III KRS 40/12

Sygn. akt III KRS 40/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania E. B.

od decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2012 r. w przedmiocie

przeniesienia na inne miejsce służbowe,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 marca 2016 r.,

uchyla zaskarżoną decyzję.

UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 27 listopada 2012 r., wydaną na

podstawie art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2015 r., poz. 133 ze zm.; dalej „p.u.s.p.”) w związku z § 1 pkt 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. w sprawie

zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz.U. z 2012 r., poz. 1121; dalej

2

„rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r.”) oraz § 3

pkt 6 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2012 r.

w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów

okręgowych i sądów rejonowych (Dz.U. z 2012 r., poz. 1223; dalej „rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2012 r.”), przeniósł z dniem

1 stycznia 2013 r. sędziego Sądu Rejonowego E. B. na stanowisko sędziego Sądu

Rejonowego w K.

Sędzia E. B. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Zaskarżonej decyzji

zarzuciła naruszenie: 1/ art. 75 § 2 pkt 1 oraz art. 20 pkt 1 w związku z art. 55 § 1 i

3, art. 75 § 1, art. 83, art. 91 § 1, art. 95 § 1 i 2 oraz art. 33 § 8 pkt 3 i art. 35 § 8c

pkt 3 p.u.s.p., przez przeniesienie na nowe miejsce służbowe bez jej zgody w

następstwie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r.,

które zostało wydane z przekroczeniem granic delegacji ustawowej wyznaczonej

stosownie do treści art. 92 ust. 1 Konstytucji przez normę prawną zawartą w

przepisach: a) art. 20 pkt 1 p.u.s.p. w związku z art. 55 § 1 i 3 p.u.s.p. i art. 10

Konstytucji, przez powołanie sędziego decyzją Ministra Sprawiedliwości na inne

miejsce służbowe - obok tego, a zarazem ponad to, na które powołał sędziego

Prezydent RP; b) art. 20 pkt 1 p.u.s.p. w związku z art. 75 § 1 p.u.s.p. i art. 180

Konstytucji, przez wydanie decyzji z powołaniem przepisu stanowiącego wyjątek od

konstytucyjnej zasady nieprzenoszalności sędziego bez jego zgody (art. 180

Konstytucji RP) i przeniesienie sędziego na nowe miejsce w wyniku

równoczesnego zniesienia wielu sądów rejonowych, a nie w wyniku indywidualnej

analizy potrzeby zniesienia albo istnienia „danego sądu” w ramach struktury

niezbędnej do zapewnienia obywatelom ochrony prawnej na całym terytorium kraju;

c) art. 20 pkt 1 p.u.s.p. w związku z art. 83 p.u.s.p., przez zwiększenie wymiaru

zadań sędziego znoszonego sądu jako sposobu na poprawę sprawności

sądownictwa, zamiast racjonalnej polityki kadrowej stosownie do treści art. 56 § 1

p.u.s.p.; d) art. 20 pkt 1 p.u.s.p. w związku z art. 91 § 1 p.u.s.p., przez zwiększanie

zadań i utrudnień w pracy sędziów niektórych sądów z pozostawieniem

dotychczasowych zakresów zadań sędziom innych sądów bez możliwości

uzyskania ekwiwalentu z tytułu tego zróżnicowania; e) art. 20 pkt 1 p.u.s.p. w

związku z art. 95 § 1 i 2 p.u.s.p., przez zmuszenie sędziego do zmiany miejsca

3

zamieszkania, ewentualnie do ubiegania się o zgodę na zamieszkanie w innej

miejscowości, która może być udzielona tylko w uzasadnionych przypadkach; f) art.

20 pkt 1 p.u.s.p. w związku z art. 33 § 8 pkt 3 p.u.s.p. i art. 35 § 8c pkt 3 p.u.s.p.,

przez zakłócenie pracy samorządu sędziowskiego na skutek uniemożliwienia

wykonywania zadań sędziom znoszonych sądów wybranym uprzednio do

zgromadzeń ogólnych sędziów okręgu i apelacji; g) art. 20 pkt 1 p.u.s.p., przez

uchybienie wymogom zasięgnięcia opinii Krajowej Rady Sądownictwa oraz

zakłócenie realizacji prawa obywateli z obszarów właściwości znoszonych sądów

do rozpoznania ich spraw w rozsądnym terminie; 2/ art. 75 § 3 p.u.s.p., przez

zaniechanie odebrania od sędziego wniosku o przeniesienie w oznaczone miejsce

służbowe przed wydaniem decyzji; 3/ art. 75 § 2 pkt 1 p.u.s.p., przez wydanie

decyzji o przeniesieniu sędziego bez jego zgody w oparciu o przepisy § 1 pkt 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. w sprawie

zniesienia niektórych sądów rejonowych oraz § 3 pkt 6 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 25 października 2012 r., to jest w oparciu o przepisy

nieobowiązujące w dacie wydania skarżonej decyzji; 4/ art. 75 § 3 p.u.s.p. w

związku z art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów

(jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. nr 24, poz. 199 ze zm.) oraz art. 37 ust. 1 ustawy o

Radzie Ministrów, przez podpisanie zaskarżonej decyzji o przeniesieniu przez

osobę nieuprawnioną.

Powołując się na tak sformułowane zarzuty odwołująca się wniosła o

uchylenie powyższej decyzji jako sprzecznej z prawem.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego

nieuwzględnienie.

W związku z rozpoznawaniem sprawy z odwołania sędziego Sądu

Rejonowego w X o stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji Ministra

Sprawiedliwości o przeniesieniu go, w wyniku zniesienia niektórych sądów

rejonowych, na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Y, Sąd Najwyższy

postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r., III KRS 34/12, przedstawił Trybunałowi

Konstytucyjnemu, na podstawie art. 193 Konstytucji RP oraz art. 3 ustawy z dnia 1

sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.),

pytanie prawne dotyczące zgodności art. 75 § 3 w związku z art. 75 § 2 pkt 1

4

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (…) jest

zgodny z art. 180 ust. 2 i 5 w związku z art. 180 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 179 i art.

186 ust. 1 oraz w związku z art. 173 i art. 10 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r., P 35/13

(OTK-A 2015 nr 6, poz. 85) umorzył postępowanie w sprawie pytania prawnego

przedstawionego przez Sąd Najwyższy ze względu na niedopuszczalność wydania

wyroku. W uzasadnieniu tego postanowienia Trybunał Konstytucyjny wywiódł w

szczególności, że dopuszczalność merytorycznego rozpoznania pytania prawnego

przez Trybunał Konstytucyjny jest uzależniona od łącznego wystąpienia trzech

przesłanek określonych w art. 193 Konstytucji RP oraz art. 32 ustawy z dnia 1

sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym: podmiotowej, przedmiotowej i

funkcjonalnej. O ile w ocenianej sprawie dwie pierwsze przesłanki faktycznie

zaistniały, o tyle nie została spełniona przesłanka funkcjonalna. Taki stan rzeczy

został uwarunkowany zmianą stanu prawnego, która nastąpiła po wniesieniu

pytania prawnego. To zaś przesądza, że aktualnie nie istnieje bezpośrednia

zależność między udzieleniem przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na zadane

mu pytanie prawne a rozstrzygnięciem sprawy zawisłej przed Sądem Najwyższym.

Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że w dniu 1 lipca 2015 r. weszło w życie

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 listopada 2014 r. w sprawie

utworzenia niektórych sądów rejonowych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1683), na

podstawie którego utworzono Sąd Rejonowy w X (§ 1 ust. 1 lit. b). W związku z tym

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 7 maja 2015 r., DSO-IV-1302-534/15,

przeniósł zainteresowanego sędziego na powrót z Sądu Rejonowego w Y do Sądu

Rejonowego w X i tam też wyznaczył mu nowe (aktualne) miejsce służbowe. W

ocenie Trybunału Konstytucyjnego, w tych okolicznościach „doszło do przywrócenia

stanu poprzedniego, pokrywającego się z treścią roszczenia (żądania) zawartego w

odwołaniu złożonym przez sędziego, a sytuacja ta ma charakter trwały”.

Przywrócenie Sądu Rejonowego w X oraz przeniesienie zainteresowanego

sędziego z powrotem do tej jednostki i wyznaczenie mu miejsca służbowego

właśnie w tym sądzie „skutkuje materialną konsumpcją złożonego przez niego

odwołania” i nakazuje przyjąć, że odwołanie wniesione do Sądu Najwyższego jest

5

„nieaktualne”. Brak „przedmiotu postępowania” – zdaniem Trybunału

Konstytucyjnego – „czyni zaś niedopuszczalnym dalszy jego bieg, a co za tym

idzie, skutkuje umorzeniem postępowania przed pytającym sądem” (w oparciu o

przepis art. 355 § 1 k.p.c.)”. Ponowne utworzenie Sądu Rejonowego w X oraz

przeniesienie tam na powrót zainteresowanego sędziego (co było przedmiotem

odwołania wniesionego do Sądu Najwyższego) spowodowało sytuację, w której

ewentualne orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego co do niekonstytucyjności

przepisów Prawa o u.s.p. powołanych w sentencji postanowienia o przedstawieniu

pytania prawnego, „nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed

Sądem Najwyższym”. Z tej przyczyny Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 39

ust. 1 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, umorzył postępowanie ze względu

na niedopuszczalność wydania wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygając niniejszą sprawę należy podzielić pogląd wyrażony w

uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., III KRS

34/12.

Zauważono w nim, że:

1. Wydanie wyroku (merytoryczne rozpoznanie odwołania) nie stało się

zbędne ani niedopuszczalne, zwłaszcza w rozumieniu art. 355 § 1 k.p.c. Sprawę, w

której wniesiono do Sądu Najwyższego odwołanie od decyzji Ministra

Sprawiedliwości o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe bez jego zgody

(art. 75 § 4 Prawa o u.s.p.), należy kwalifikować tak, jak sprawę zainicjowaną

odwołaniem od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa (art. 44 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 11, poz.

67 ze zm.; por. uzasadnienie uchwały całej Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i

Spraw Publicznych z dnia 12 października 2004 r., III PZP 2/04, OSNP 2005 nr 9,

poz. 121). W myśl art. 44 ust. 3 tej ustawy do postępowania (odwoławczego) przed

Sądem Najwyższym stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o

skardze kasacyjnej (z wyjątkiem regulacji o przymusie adwokacko-radcowskim), a

więc odwołanie sędziego od decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie zmiany

6

miejsca służbowego jest szczególnym (nadzwyczajnym) środkiem zaskarżenia a

sprawa prowadzona wskutek tego odwołania jest sprawą cywilną, ale w znaczeniu

formalnym (art. 1 in fine k.p.c.), która podlega rozpoznaniu tylko w jednej „instancji”

przez Sąd Najwyższy, przy czym przedmiot rozpoznania został w niej ograniczony

wyłącznie do badania zasadności zarzutów odwołania. Prowadzi to do wniosku, że

dopóki decyzja Ministra Sprawiedliwości, od której wniesiono odwołanie do Sądu

Najwyższego, nie zostanie uchylona, dopóty istnieje przedmiot zaskarżenia, a tym

samym przedmiot rozpoznania sprawy w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.

Skoro zaskarżona decyzja istnieje a odwołanie nie zostało cofnięte (odpowiednio

art. 391 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c.), to Sąd Najwyższy - przy odpowiednim

zastosowaniu przepisów o skardze kasacyjnej - nie ma podstaw do umorzenia

postępowania wszczętego odwołaniem (odpowiednio kasacyjnego) i jest

zobowiązany rozstrzygnąć o zasadności jego podstaw (odpowiednio art. 39814

; art.

39815

§ 1 oraz art. 39816

k.p.c.). Nie wystąpiły więc przesłanki umorzenia

postępowania wszczętego odwołaniem (odpowiednio art. 391 § 1 i w związku z art.

39821

k.p.c.).

2. Skoro nie ma podstaw do umorzenia postępowania, to zachodzi

konieczność merytorycznego rozstrzygnięcia o zasadności odwołania, czyli oceny,

czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem (sąd nie może odmówić

rozstrzygnięcia sprawy co do meritum, gdyż do wydania rozstrzygnięcia

zobowiązują go przepisy określające jego kompetencje, a obowiązek ten powstaje

po wykonaniu przez stronę postępowania odpowiednich czynności

konwencjonalnych; obowiązek rozstrzygnięcia sprawy stanowi ponadto realizację

konstytucyjnego prawa do sądu: P. Tuleja: Stosowanie Konstytucji RP w świetle

zasady jej nadrzędności (wybrane problemy), Kraków 2003 - Rozdział VI). Wobec

tego Sąd Najwyższy ma obowiązek rozpoznania sprawy, w której występuje

potrzeba oceny zgodności z Konstytucją RP, przepisów ustawowych, na mocy

których Minister Sprawiedliwości wydał zaskarżoną decyzję.

3. Sąd Najwyższy, dokonując oceny, czy art. 75 § 3 i art. 75 § 2 pkt 1 Prawa

o u.s.p. z art. 180 ust. 2 i 5 w związku z art. 180 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 179 i

art. 186 ust. 1 oraz w związku z art. 173 i art. 10 ust. 1 Konstytucji RP, nie

„zastępuje” Trybunału Konstytucyjnego w jego wyłącznej kompetencji badania

7

zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją RP (art. 188 Konstytucji RP). Sąd

Najwyższy stoi jednak na stanowisku, że skoro Konstytucja jest najwyższym

prawem Rzeczypospolitej Polskiej i jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że

Konstytucja stanowi inaczej (art. 8 Konstytucji RP), zaś sędziowie w sprawowaniu

swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178

ust. 1 Konstytucji RP), to istnieje możliwość samodzielnego dokonania przez sąd

oceny zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją na użytek rozpoznawanej

sprawy, co staje się obowiązkiem Sądu Najwyższego w przypadku, gdy przedstawił

Trybunałowi Konstytucyjnemu odpowiednie pytanie prawne, lecz nie doszło do jego

rozstrzygnięcia. W tym przypadku nie chodzi więc o przeprowadzanie przez Sąd

Najwyższy - „w zastępstwie” Trybunału Konstytucyjnego - oceny konstytucyjności

przepisów ustawowych, lecz o „odmowę zastosowania” przepisów, które są

niezgodne (zwłaszcza w sposób oczywisty) z przepisami (wzorcami) Konstytucji RP

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, OSNAPiUS

2000 nr 1, poz. 6; Przegląd Sejmowy 2001 nr 2, s. 88, z glosą A. Józefowicza;

Monitor Prawniczy 2001 nr 19, s. 986, z glosą S. Rudnickiego; z dnia 19 kwietnia

2000 r., II CKN 272/00, LEX nr 530757; z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 189/00,

OSNAPiUS 2002 nr 6, poz. 130 oraz uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 34; Przegląd Sejmowy

2002 nr 1, s. 121, z glosą J. Trzcińskiego; Przegląd Sądowy 2002 nr 5, s. 153,

z glosą B. Nity; Gazeta Sądowa 2002 nr 2, s. 46, z glosą M. Przysuchy i

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1998 r., III SW 1/98, OSNAPiUS

1998 nr 17, poz. 528; Przegląd Sejmowy 1998 nr 5, s. 214, z glosą M. Zubika).

W tym przedmiocie przedstawiane są również poglądy odmienne

(o niedopuszczalności odmowy stosowania przez sąd przepisu ustawowego

uznanego za niezgodny z Konstytucją), ale są one wyprowadzane z wyłącznej

kompetencji Trybunału Konstytucyjnego do badania zgodności przepisu ustawy z

Konstytucją i obowiązku sądu kierowania odpowiednich pytań prawnych do

Trybunału (art. 188 i 193 Konstytucji RP; szczegółowe omówienie tej problematyki

w literaturze: P. Tuleja: jak wyżej - Rozdział VI).

W zasadzie nie budzi zastrzeżeń możliwość odmowy zastosowania przez

sąd przepisu ustawy, który ma stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy,

8

sprzecznego z normą konstytucyjną, która jest skonkretyzowana w stopniu

pozwalającym na samoistne jej zastosowanie (przykładowo uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2001 r., III ZP 28/00,

OSNAPiUS 2001 nr 7, poz. 210; OSP 2001 nr 10, poz. 149, z glosą

T. Kuczyńskiego), zwłaszcza gdy uprzednio zostało w sprawie skierowane

odpowiednie pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego a Trybunał (z różnych

przyczyn) nie podjął co do niego rozstrzygnięcia (wyroki Sądu Najwyższego z dnia

8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08, OSNC-ZD 2009 nr D, poz. 95 i z dnia 12 maja

2005 r., I PK 246/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 11; por. też wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r., I SA/Po 461/01, OSP 2003 nr 3,

poz. 17, z glosą R. Hausera i A. Kabata oraz glosą J. Mikołajewicza).

Również w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą

konstytucyjną, sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości odmowy

zastosowania przepisu ustawy (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06 (ONSAiWSA 2007 nr

1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna; wyroki tego Sądu

z dnia 24 października 2000 r., V SA 613/00, OSP 2001 nr 5, poz. 82, z glosą

L. Leszczyńskiego i z dnia 24 września 2008 r., I OSK 1369/07, LEX nr 509708;

postanowienie tego Sądu z dnia 12 sierpnia 2014 r., II FSK 2070/14, LEX nr

1494974 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., III CKN

1089/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 37; OSP 2001 nr 4, poz. 65, z glosą

A. Zielińskiego; Przegląd Sądowy 2001 nr 6, s. 119, z glosą A. Szpunara; Przegląd

Policyjny 2001 nr 2, z glosą M. Goettela).

W rozpoznawanej sprawie istnieje tym samym podstawa rozważenia, czy

zachodzą przesłanki do „odmowy zastosowania” art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 Prawa o

u.s.p. z racji ich oczywistej sprzeczności z powołanymi wzorcami konstytucyjnymi.

4. W ocenie Sądu Najwyższego, przepisy stanowiące podstawę prawną

zaskarżonej decyzji (art. 75 § 3 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 Prawa o u.s.p.),

przewidujące samodzielną kompetencję Ministra Sprawiedliwości do przeniesienia

sędziego sądu powszechnego, bez jego zgody, na inne miejsce służbowe w

następstwie zniesienia sądu, który stanowił jego siedzibę wyznaczoną mu przez

Prezydenta RP w trybie art. 55 § 3 zdanie pierwsze Prawa o u.s.p. na wniosek

9

Krajowej Rady Sądownictwa (a więc przy akcie powołania na urząd sędziowski),

pozostają w oczywistej sprzeczności z wzorcami wynikającymi z art. 180 ust. 5 w

związku z art. 180 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 186 ust. 1 oraz w związku z

art. 173 i art. 10 ust. 1 Konstytucji RP. Przemawiają za tym następujące argumenty:

4.1. Artykuł 180 Konstytucji RP wyraża zasadę nieprzenoszalności sędziów,

stanowiąc, że: sędziowie są nieusuwalni (ust. 1); złożenie sędziego z urzędu,

zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko

wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w

przypadkach określonych w ustawie (ust. 2), a w razie zmiany ustroju sądów lub

zmiany granic okręgów sądowych wolno sędziego przenosić do innego sądu lub w

stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia (ust. 5).

Nieprzenoszalność sędziów (stałość ich miejsca służbowego) stanowi jedną z

gwarancji niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Przepisy

art. 180 ust. 1, 2 i 5 oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP - będące wzorcami kontroli

konstytucyjności regulacji ustawowych kwestionowanych w odwołaniu - należy

rozpatrywać w ich wzajemnym powiązaniu, ponieważ „wspólnym mianownikiem”

treści art. 180 ust. 1, 2 i 5 Konstytucji RP jest określenie podstawowych gwarancji

niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP) w aspekcie odnoszącym

się do statusu sędziego. Wymienione regulacje (o charakterze ustrojowym) muszą

być rozpatrywane na tle ogólnych zasad funkcjonowania władzy sądowniczej

(a więc władzy odrębnej i niezależnej od innych władz zgodnie z art. 173

Konstytucji RP). Zamieszczone w art. 180 ust. 1, 2 i 5 Konstytucji RP ograniczenia

w przenoszeniu sędziego do innej siedziby, stanowiące gwarancję niezawisłości

sędziowskiej, nie mają charakteru autonomicznego, a traktować je należy jako

jeden z instrumentów służących zabezpieczeniu niezależności władzy sądowniczej

i jej zdolności do niezawisłego wymierzania sprawiedliwości (por. uzasadnienie

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1998 r., K 3/98, OTK 1998 nr

4, poz. 52).

Naczelną zasadą ustrojową wynikającą z art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji RP

jest nie tylko nieusuwalność sędziego z zajmowanego urzędu, lecz również to, że

sędzia orzeka (sprawuje wymiar sprawiedliwości) tylko w obrębie jednej, konkretnie

wyznaczonej siedziby, którą określa akt powołania przez Prezydenta RP na

10

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (art. 179 Konstytucji RP). Innymi słowy,

sędzia danego szczebla sądownictwa powszechnego (rejonowego, okręgowego lub

apelacyjnego) nie pełni służby w „jakimkolwiek” miejscu służbowym (w dowolnym

sądzie) ale tylko w takim miejscu, które zostało mu ściśle wyznaczone przez

Prezydenta RP (na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa). Wobec tego sędzia nie

może być swobodnie przenoszony do innej siedziby (innego sądu). Dlatego w

orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że siedziba sędziego to konkretny sąd (obszar

jurysdykcyjny), w którym sprawuje on wymiar sprawiedliwości (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 17 lipca 2007 r., III CZP 81/07, OSNC 2007 nr 10, poz. 154),

co jest jednym z wielu czynników kształtujących status sędziego. Sędzia otrzymuje

od Prezydenta RP akt powołania do konkretnego sądu, a nie akt powołania na

„jakieś” stanowisko sędziowskie (bez określenia obszaru jego jurysdykcji).

Przedstawione reguły - co wynika z treści art. 180 ust. 5 Konstytucji RP - nie

mają charakteru absolutnego, bo w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic

okręgów sądowych można przenieść sędziego (nawet wbrew jego woli) do innego

sądu lub w stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia. Jednak z

normy ustrojowej zawartej w tym przepisie nie można wywodzić, że Konstytucja

zezwala na przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe (do innego sądu), bez

jego zgody, na podstawie decyzji podejmowanej samodzielnie przez organ władzy

wykonawczej (Ministra Sprawiedliwości), z pominięciem udziału w tej czynności

organów władzy sądowniczej (w szczególności Krajowej Rady Sądownictwa). Nie

można przy tym pomijać, że przypadki korzystania przez Ministra Sprawiedliwości z

tego instrumentu prawnego nie są jednostkowe, o czym świadczy praktyka

ujawniona w rozpoznawanej sprawie (oraz w ponad 320 spraw o podobnym

charakterze).

Jest rozwiązaniem ustrojowo wadliwym pozostawienie w gestii Ministra

Sprawiedliwości (par excellence organu władzy wykonawczej) swobody decyzyjnej

w sprawach powoływania, awansowania czy przenoszenia sędziów, w tym

powierzenie prawa decydowania o przeniesieniu sędziego, nawet przy zapewnieniu

sędziemu gwarancji zaskarżalności decyzji do Sądu Najwyższego. Zasada

nieusuwalności sędziów ma zapewnić stabilizację urzędu sędziego i tym samym

wyklucza powierzenie samodzielnym decyzjom władzy wykonawczej rozstrzygnięć

11

o prawnej sytuacji sędziego. Jest to instrument, który służy zabezpieczeniu

niezależności władzy sądowniczej i jej zdolności do niezawisłego wymierzania

sprawiedliwości. Odstępstwo od zasady nieusuwalności może nastąpić wyjątkowo,

z uwzględnieniem zasad i wartości konstytucyjnych (por. uzasadnienie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07, OTK-A 2009 nr 1,

poz. 3, a w doktrynie L. Garlicki: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz,

Warszawa 2005, teza 11 do art. 180 i teza 5 do art. 186).

Trybunał Konstytucyjny zajmował się już w swoim orzecznictwie

problematyką przenoszenia sędziów na inne miejsce służbowe, co dotyczyło

sędziów sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 7 listopada 2005 r., P 20/04

(OTK-A 2005 nr 10, poz. 111) Trybunał - między innymi - uznał za zgodny z

art. 178 ust. 1 i art. 180 Konstytucji RP, przepis art. 94 § 1 ustawy z dnia 30

sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów

administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Regulacja ustawowa, która

została wówczas poddana osądowi Trybunału uprawniała Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego do przeniesienia sędziego Naczelnego Sądu

Administracyjnego na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego. Regulacja ta miała charakter przejściowy i była ściśle

powiązana z reformą sądownictwa administracyjnego, która weszła w życie w dniu

1 stycznia 2004 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego mógł skorzystać ze

swojego uprawnienia jedynie przez trzy miesiące od daty wejścia w życie przepisów

przejściowych, czyli w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 31 marca 2004 r. Oprócz

tego warunku czasowego, skorzystanie przez Prezesa Naczelnego Sądu

Administracyjnego z uprawnienia do przeniesienia sędziego na inne stanowisko

(miejsce służbowe) wymagało spełnienia kolejnych warunków „proceduralnych”

(w tym zasięgnięcia opinii Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego), zaś bez

zgody zainteresowanego sędziego można go było przenieść jedynie do takiego

wojewódzkiego sądu administracyjnego, który miał siedzibę zlokalizowaną w tej

miejscowości, w której „przenoszony” sędzia pełnił do tej pory służbę (a więc w

miejscowości, w której znajdował się istniejący do dnia 31 grudnia 2003 r. ośrodek

zamiejscowy „starego” Naczelnego Sądu Administracyjnego). Przeniesienie

12

sędziego na inne stanowisko, połączone ze zmianą miejscowości pełnienia służby,

wymagało - bezwzględnie - aby na tę okoliczność zainteresowany sędzia wyraził

zgodę. Po rozważeniu tych wszystkich okoliczności Trybunał Konstytucyjny nie

dopatrzył się sprzeczności kwestionowanego przepisu z Konstytucją RP, gdyż

uznał, że podłożem spornej regulacji ustawowej była konieczność wdrożenia

reformy sądownictwa administracyjnego nakazana w art. 236 ust. 2 Konstytucji RP.

Cały proces wdrażania reformy sądownictwa administracyjnego, w tym konieczność

utworzenia sądów administracyjnych pierwszej instancji (wojewódzkich sądów

administracyjnych), został unormowany aktami prawnymi rangi ustawowej.

Prezydent RP (a nie Minister Sprawiedliwości), na wniosek Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego, w drodze rozporządzenia, tworzył i znosił wojewódzkie

sądy administracyjne oraz ustalał ich siedziby i obszar właściwości. Wreszcie - co

wymaga podkreślenia - przeniesienie i delegowanie konkretnych sędziów nie

należało do Prezydenta Rzeczypospolitej, Ministra Sprawiedliwości lub innego

organu władzy wykonawczej, ale do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego,

który - jak to określił Trybunał Konstytucyjny - posiada nie tylko formalno-prawną,

ale również odrębną od wynikającej z aktu powołania „wewnątrzsądową”

legitymację do decydowania w sprawach zawodowych sędziów.

4.2. Z zasadą niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), a także

zasadą odrębności i niezależności sądów od innych władz (art. 173 Konstytucji RP)

pozostaje ściśle skorelowany tryb powoływania sędziów. Zgodnie z art. 179

Konstytucji RP, sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP, na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony. Jak wielokrotnie podkreślał

Trybunał Konstytucyjny, sposób powoływania sędziów ma zasadnicze znaczenie

ustrojowe. Kwestia ta może być bowiem rozpatrywana nie tylko w kontekście

stworzenia instytucjonalnych gwarancji prawidłowego funkcjonowania organów

władzy sądowniczej, lecz także realizacji prawa do sądu, legitymizacji władzy

sądowniczej, urzeczywistniania zasady podziału i równoważenia władz czy

chociażby dostępu do służby publicznej (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 maja

2012 r., K 7/10, OTK-A 2012 nr 5, poz. 48). W zakresie powoływania sędziów

Konstytucja RP (art. 186 ust. 1) przyjmuje tzw. system nominacji ograniczonej,

którego istota sprowadza się do tego, że procedura nominacyjna zakłada

13

współpracę organu władzy państwowej legitymującego się bezpośrednim

mandatem społecznym (Prezydenta RP wybieranego bezpośrednio przez Naród,

w wyborach powszechnych) z organem, który – z założenia – pełni rolę

konstytucyjnego „strażnika” niezależności sądów i niezawisłości sędziów, to jest

Krajową Radą Sądownictwa. Model ten stanowi o legitymizacji „trzeciej władzy”

(władzy sądowniczej), a zarazem umożliwia urzeczywistnienie podstawowych

zasad sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Kompetencja do powoływania

sędziów, w tym do wyznaczania ich miejsca służbowego, stanowi wyłączną

prerogatywę Prezydenta RP, co oznacza, że akt powołania sędziego do pełnienia

urzędu (i wyznaczenia mu konkretnej siedziby) nie wymaga dla swej ważności

kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Taka kwalifikacja kompetencji Prezydenta

RP jest nie tyle przejawem wzmocnienia samodzielnej pozycji ustrojowej

Prezydenta RP (jego odrębności od Rady Ministrów), co zaakcentowaniem

niezależności władzy sądowniczej od Rady Ministrów i innych organów władzy

publicznej podległych temu gremium (por. uzasadnienie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., K 18/09, OTK-A 2012 nr 6, poz. 63).

Zasada rozdziału sądownictwa od egzekutywy w procesie powoływania sędziów

doznaje wzmocnienia również dzięki temu, że Prezydent RP nie może w tym

zakresie postępować całkowicie arbitralnie, lecz działa wyłącznie na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa (a więc organu konstytucyjnego, niezależnego od

Prezydenta RP oraz innych organów władzy państwowej). Innymi słowy, bez

wniosku Krajowej Rady Sądownictwa Prezydent RP nie może powołać określonej

osoby na urząd sędziego.

Należy przy tym zważyć, że istota powołania sędziego do pełnienia urzędu

(z jednoczesnym wyznaczeniem mu miejsca służbowego) sprowadza się do

nadania sędziemu inwestytury (imperium władzy sądowniczej), która stanowi nie

tylko legitymację do sprawowania przez sędziego władzy sądowniczej, lecz także

określa zakres sprawowania tej władzy. Istnieje bowiem ścisły związek między

przyznaniem sędziemu prawa do „wymierzania sprawiedliwości” a koniecznością

precyzyjnego (niebudzącego żadnych wątpliwości) ustalenia zakresu sprawowanej

przez niego jurysdykcji. Tym samym sędzia nie jest powoływany przez Prezydenta

RP do wymierzania sprawiedliwości in abstracto. Wręcz przeciwnie, skutkiem aktu

14

wydanego przez Prezydenta RP na podstawie art. 179 Konstytucji jest powołanie

sędziego jedynie do rozstrzygania przez niego konkretnych spraw, a więc

wyznaczenie go do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w ściśle oznaczonym

obszarze jurysdykcyjnym.

W związku z tym przyjmuje się, że akt powołania sędziego musi

charakteryzować się takim stopniem precyzji, który byłby adekwatny do treści norm

konstytucyjnych wynikających z art. 179 i 186 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego w myśl

przepisów ustawowych regulujących ustrój sądów powszechnych, jak również w

świetle utrwalonej praktyki, w akcie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziowskim każdorazowo określa się rodzaj, szczebel i siedzibę sądu, do którego

sędzia jest powoływany. Przyjęta w tym zakresie konstrukcja rodzi więc

konieczność przypisania sędziemu przez Prezydenta RP (w akcie powołania)

określonego stanowiska i miejsca służbowego. Bez wskazania tych elementów

sprawowanie urzędu sędziowskiego nie jest możliwe. Skoro powołanie przez

Prezydenta RP na urząd sędziego nie jest mianowaniem tej osoby sędzią „w ogóle”

(a więc sędzią wszystkich sądów znajdujących się na terytorium RP), ale

powołaniem jej na konkretne stanowisko sędziowskie (w obrębie jednego,

wybranego sądu), to wskutek aktu powołania sędzia jest uprawniony do orzekania

wyłącznie w tym sądzie, do którego został powołany. Innymi słowy, jeśli miejscem

służbowym sędziego jest konkretny sąd, obejmujący określony obszar

jurysdykcyjny (art. 10 Prawa o u.s.p.), w którym sędzia może sprawować wymiar

sprawiedliwości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r.,

K 45/07, OTK-A 2009 nr 1, poz. 3), to powołana przez Prezydenta RP i

wyposażona w imperium władzy sądowniczej osoba, nie może skutecznie

sprawować wymiaru sprawiedliwości poza tak rozumianym miejscem służbowym,

bowiem poza tym miejscem (poza obszarem przypisanej sędziemu jurysdykcji) taka

osoba nie jest podmiotem uprawnionym do orzekania, a zatem nie uosabia

„właściwego sądu” w znaczeniu, jakie temu pojęciu przypisuje art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego

rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny,

bezstronny i niezawisły sąd.

15

W świetle powyższych rozważań nie może ulegać wątpliwości, że ustawowa

regulacja art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 Prawa o u.s.p. w zakresie, w jakim powierza

Ministrowi Sprawiedliwości samodzielną kompetencję do podejmowania decyzji w

procedurze przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe bez jego zgody, z

pominięciem udziału innych organów władzy państwowej (Prezydenta RP) a przede

wszystkim z pominięciem organu władzy sądowniczej to jest Krajowej Rady

Sądownictwa, nie odpowiada wzorcom ustrojowym określonym w art. 179 i art. 186

ust. 1 Konstytucji RP.

4.3. Oceniana regulacja ustawowa (art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 Prawa o u.s.p.), na

podstawie której Minister Sprawiedliwości wydał zaskarżoną decyzję, nie respektuje

ustrojowej pozycji władzy sądowniczej w stosunku do pozostałych władz (art. 10

ust. 1 i art. 173 Konstytucji). Wprawdzie z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP wynika

zasada trójpodziału władzy państwowej polegająca na wzajemnej równowadze

między władzą ustawodawczą, wykonawczą oraz sądowniczą, ale jej

doprecyzowanie następuje w art. 173 Konstytucji RP, zgodnie z którym sądy i

trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Z przepisu tego wynika

konieczność odmiennej oceny sytuacji władzy sądowniczej w relacji do pozostałych

władz (wykonawczej i ustawodawczej). Innymi słowy, art. 10 ust. 1 i art. 173

Konstytucji RP nakazują ściślejszą separację władzy sądowniczej od władzy

wykonawczej niż separacja między władzą ustawodawczą i władzą wykonawczą,

przy czym odrębność i niezależność sądów „od innych władz” nie może zupełnie

niwelować mechanizmu koniecznej równowagi pomiędzy wszystkimi trzema

władzami (por. uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14

kwietnia 1999 r., K 8/99, OTK 1999 nr 3, poz. 41; z dnia 18 lutego 2004 r., K 12/03,

OTK-A 2004 nr 2, poz. 8 oraz z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07, OTK-A 2009 nr 1,

poz. 3). Mechanizm hamowania i równowagi, zakładający możliwość ingerencji w

zakres władzy sądowniczej, nie może jednak nigdy wkraczać w sferę niezawisłości

sędziowskiej, a jakiekolwiek wkraczanie w działanie i organizację władzy

sądowniczej w sferze nieobjętej cechą niezawisłości, może być dokonywane

jedynie wyjątkowo i musi posiadać dostateczne uzasadnienie merytoryczne

(por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 listopada 1993 r.,

K 11/9, OTK 1993 nr 2, poz. 37).

16

Takich wymagań nie spełnia unormowanie zawarte w ustawie, które

dopuszcza możliwość przeniesienia sędziego, bez jego zgody, na inne miejsce

służbowe wyłącznie przez Ministra Sprawiedliwości. Oceny tej nie zmienia

uwzględnienie, że taka decyzja jest poddawana następczej kontroli Sądu

Najwyższego. Możliwość wniesienia przez sędziego odwołania nie stanowi na tyle

silnej gwarancji dochowania niezależności władzy sądowniczej od władzy

wykonawczej, aby usprawiedliwiała takie samodzielne działanie Ministra

Sprawiedliwości. Jest tak dlatego, że: po pierwsze, ostateczne rozstrzygnięcie w

przedmiocie odwołania sędziego może być w praktyce znacznie odłożone w czasie,

czego dobitnym przykładem jest rozpoznawana sprawa, w której wyrok Sądu

Najwyższego z uwagi na przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi

Konstytucyjnemu, zapadł po niemal 3 latach od wydania spornej decyzji; po drugie,

decyzja o przeniesieniu jest skuteczna z chwilą jej doręczenia zainteresowanemu

sędziemu; po trzecie, ustawodawca nie uściślił, według jakiego trybu Sąd

Najwyższy powinien rozpoznawać odwołania wniesione na podstawie art. 75 § 4

Prawa o u.s.p. (Sąd Najwyższy stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu

kasacyjnym, a zatem zakres jego kognicji jest ograniczony).

W tym kontekście trzeba uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego,

zgodnie z którym, chociaż istota konstytucyjnych przepisów o statusie sędziego nie

polega na zapewnieniu sędziemu nietykalności, to ustawodawca powinien

precyzyjnie określić sytuacje, w których może dojść do naruszenia stabilizacji

zawodowej sędziego i powierzyć podejmowanie odpowiednich decyzji organom

władzy sądowniczej oraz przewidzieć właściwe gwarancje proceduralne

(por. uzasadnienia wyroku z dnia 24 czerwca 1998 r., K 3/98, OTK 1998 nr 4,

poz. 52). Zwrócić też należy uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15

stycznia 2009 r., K 45/07 (OTK-A 2009 nr 1, poz. 3), w którym stwierdzono, że

regulacje ustawowe uprawniające Ministra Sprawiedliwości do samodzielnego

delegowania sędziego bez jego zgody do pełnienia obowiązków w innym sądzie na

okres sześciu miesięcy, jeśli wymagał tego interes wymiaru sprawiedliwości oraz do

delegowania sędziego bez jego zgody celem pełnienia czynności administracyjnych

w Ministerstwie Sprawiedliwości i jednostkach mu podległych na okres do trzech

miesięcy w ciągu roku, są sprzeczne z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 173

17

Konstytucji RP. Skoro w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego możliwość

czasowego delegowania sędziego bez jego zgody do pełnienia obowiązków w

innym sądzie albo w Ministerstwie Sprawiedliwości została uznana za instytucję

niezgodną z art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji RP, to tym bardziej należy przyjąć,

że możliwość trwałego przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe

(do innego sądu) przez Ministra Sprawiedliwości (bez udziału innych organów,

w szczególności Krajowej Rady Sądownictwa), narusza wskazane wzorce

konstytucyjne. Przeniesienie na inne miejsce służbowe bez zgody sędziego jest – w

gruncie rzeczy - władczą ingerencją organu władzy wykonawczej w zakres

jurysdykcji przyznanej konkretnemu sędziemu w akcie powołania go na urząd

sędziowski przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, nawet

jeżeli wiąże się z obiektywnie występującymi przesłankami organizacyjnymi.

Merytorycznym uzasadnieniem dopuszczenia możliwości przeniesienia

sędziego bez jego zgody na inne miejsce służbowe na podstawie decyzji Ministra

Sprawiedliwości, podejmowanej samodzielnie bez udziału innych podmiotów, w

szczególności Krajowej Rady Sądownictwa jako organu władzy sądowniczej, nie

może być potrzeba szybkiego reagowania na bieżące potrzeby kadrowe

sądownictwa. Skoro ustrojodawca przewidział w art. 179 Konstytucji RP, że obsada

stanowisk sędziowskich (powiązana z wyznaczeniem konkretnym miejsc

służbowych) należy do prerogatyw Prezydenta RP, który w tym zakresie działa

tylko na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, to potrzeba szybkiego reagowania

przez Ministra Sprawiedliwości (będącego jednoosobowym „administratorem”

wszystkich sądów powszechnych) na bieżące potrzeby sądownictwa nie

usprawiedliwia wyjątku uzasadniającego odstępstwo od konstytucyjnej zasady

niewkraczania władzy wykonawczej w sposób funkcjonowania i organizację władzy

sądowniczej. Z tej perspektywy budzi istotne wątpliwości konstytucyjne cała

konstrukcja prawna, w ramach której Minister Sprawiedliwości najpierw tworzy i

znosi (w drodze rozporządzenia) kilkadziesiąt sądów (jednostek organizacyjnych

wymiaru sprawiedliwości), po czym na tej podstawie wydaje jednoosobowo

indywidualne decyzje o przeniesieniu kilkuset sędziów do innych sądów, ingerując

w ten sposób głęboko w wykonywanie władzy sądowniczej. W każdym razie

18

niedopuszczalne jest, aby Minister Sprawiedliwości w tym sprawach działał

samodzielnie.

Tak więc w ostatecznym rozrachunku należy stwierdzić, że przepisy art. 75 §

2 pkt 1 i § 3 Prawa o u.s.p. są oczywiście sprzeczne z art. 180 ust. 5 w związku z

art. 180 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 186 ust. 1 oraz w związku z art. 173 i

art. 10 ust. 1 Konstytucji RP (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11

kwietnia 2013 r., III CZP 3/13, LEX nr 1324307 oraz pkt II uzasadnienia uchwały

pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r., BSA I-4110-4/13,

OSNC 2014 nr 5, poz. 49; OSNKW 2014 nr 4, poz. 31; Przegląd Sejmowy 2014 nr

3, s. 193, z glosą J. Ciapały; OSP 2015 nr 3, z glosą E. Mazurczak-Jasińskiej).

5. Konsekwencją stwierdzonej niezgodności rozwiązań ustawowych

zawartych w art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 Prawa o u.s.p. z powołanymi wzorcami

konstytucyjnymi jest następcza ocena, że zaskarżona decyzja została wydana bez

podstawy prawnej. Ponieważ art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 - jako niezgodne z Konstytucją -

należy pominąć (odmówić ich stosowania) przy rozstrzyganiu o zasadności

odwołania od decyzji o przeniesieniu sędziego, to odwołanie powołuje się na

usprawiedliwione podstawy i podlega uwzględnieniu (bez potrzeby rozważenia

zarzutu kwestionującego „zaniechanie odebrania od sędziego wniosku o

przeniesienie w oznaczone miejsce służbowe”). Wobec tego Sąd Najwyższy

(stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu kasacyjnym) orzekł o uchyleniu

zaskarżonej decyzji, co jest rozstrzygnięciem o charakterze reformatoryjnym

(art. 39816

k.p.c.).

6. Z uwagi na ograniczoną kognicję w postępowaniu wszczętym wniesieniem

odwołania od decyzji Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu sędziego na inne

miejsce służbowe, przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego była wyłącznie decyzja

Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy nie rozważał

więc okoliczności faktycznych i prawnych zaistniałych między wniesieniem

odwołania a dniem wyrokowania. Jest jednak kwestia, która musi być podniesiona.

Otóż zaskarżona decyzja od chwili jej wydania (i doręczenia sędziemu) aż do dnia

wyrokowania przez Sąd Najwyższy funkcjonowała w obrocie prawnym. Decyzja ta

była „skuteczna” w tym sensie, że wywoływała następstwa faktyczne i prawne nie

tylko w odniesieniu do stosunku służbowego sędziego, ale również (a może przede

19

wszystkim) w płaszczyźnie funkcjonowania całego wymiaru sprawiedliwości, w

szczególności realizacji konstytucyjnego prawa obywatela do sądu (por. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r., III CZP 46/13,

OSNC 2013 nr 12, poz. 135). W tym przedmiocie należy jednoznacznie stwierdzić,

że „skuteczność” zaskarżonej decyzji oznacza, iż odwołujący się sędzia w okresie

przeniesienia na inne miejsce służbowe na jej podstawie (od dnia 1 stycznia

2013 r.) był w pełni uprawniony do orzekania w postępowaniach sądowych

(był sędzią właściwym, skład sądu z jego udziałem nie był sprzeczny z przepisami

prawa). Rozstrzygnięcie uchylające decyzję Ministra Sprawiedliwości przenoszącą

sędziego na inne miejsce służbowe, wywiera tym samym skutek od chwili jego

podjęcia (por. pkt VIII i IX uzasadnienia powołanej uchwały pełnego składu Sądu

Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r., BSA I-4110-4/13). Brak jest więc podstaw

do stwierdzenia, że w sprawach rozpoznanych z jego udziałem doszło do

nieważności postępowania cywilnego (art. 379 pkt 4 k.p.c.) albo że zaistniała

bezwzględna przyczyna odwoławcza w procesie karnym (art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.)

lub w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (art. 104 § 1 pkt 1 k.p.w.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uwzględnił odwołanie i uchylił

zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 39816

zdanie

pierwsze k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa i w związku z art. 75 § 4 Prawa o u.s.p.

kc