III KK 27/16

Sygn. akt III KK 27/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Andrzej Stępka

SSN Dorota Rysińska

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie W. K.

skazanego z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k.; z art. 157 § 1 k.k. w. zw. z art.

64 § 2 k.k.; z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.; z art. 217 § 1 k.k. w zw. z art.

64 § 1 k.k.; z art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 16 marca 2016 r.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w O.

z dnia 30 czerwca 2015 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O.

z dnia 5 marca 2015 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w postępowaniu

odwoławczym,

2) wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 5 marca 2015 r., uznał W. K. za winnego

czynów opisanych w akcie oskarżenia, polegających na tym, że:

1. W nieustalonym dniu nie wcześniej niż w dniu 13 listopada 2013 r. i nie później

niż w dniu 3 grudnia 2013 r. w O. uderzając K. K. pięścią w twarz dokonał zaboru w

celu przywłaszczenia telefonu komórkowego marki Samsung GT-E1170i o wartości

70,00 złotych należącego do K. F., przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach

recydywy specjalnej wielokrotnej i za to na podstawie art. 280 § 1 k.k. w zw. z art.

64 § 2 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności;

2. W nocy z 17/18 stycznia 2014 r. w budynku mieszkalnym, znajdującym się przy

ulicy W. w O., uderzając K. W. po całym ciele drewnianym trzonkiem łopaty do

odśnieżania oraz trzonkiem od siekiery spowodował u wymienionej obrażenia ciała

w postaci urazu głowy - rozległych, licznych ran owłosionej skóry głowy, licznych

ran twarzy, złamania kości nosa, złamania rzepki prawej, złamania trzonu kości

piszczelowej lewej w 1/3 bliższej z przemieszczeniem odłamków, złamania III kości

śródręcza prawego z przemieszczeniem odłamków, obrzęku obu dłoni i kolana

prawego oraz rany tłuczonej okolicy kolana prawego, czym naruszył czynności

narządu ciała na okres przekraczający siedem dni, przy czym czynu tego dopuścił

się w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej i za to na podstawie art. 157 § 1

k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności;

3. W nocy z 17/18 stycznia 2014 r. w budynku mieszkalnym, znajdującym się przy

ulicy W. w O. groził K. W. pozbawieniem życia, które to groźby wzbudziły u

pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, iż zostaną spełnione, przy czym czynu tego

dopuścił się w warunkach recydywy specjalnej i za to na podstawie art. 190 § 1 k.k.

w zw. z art. 64 § 1 k.k. skazał go na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;

4. W dniu 25 grudnia 2013 r. w budynku mieszkalnym znajdującym się przy ul. R. w

O. trzykrotnie uderzył K. W. z otwartej dłoni w policzek, a następnie dwukrotnie

uderzył ją zewnętrzną częścią dłoni w nos, naruszając w ten sposób jej

nietykalność cielesną, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach recydywy

specjalnej i za to na podstawie art. 217 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. skazał go na

karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

5. W dniu 3 grudnia 2013 r. w budynku mieszkalnym znajdującym się przy ulicy W.

w O. zniszczył ubrania w postaci kurtki skórzanej, kurtki materiałowej, czterech par

3

spodni, trzech sztuk podkoszulek z krótkim rękawem i bluzy z materiału stanowią-

cych własność R.F. poprzez spalenie ich w piecu, powodując straty w łącznej

kwocie 450,00 złotych na szkodę R. F., przy czym czynu tego dopuścił się w

warunkach recydywy specjalnej i za to na podstawie art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 64

§ 1 k.k. skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Sąd połączył orzeczone kary jednostkowe i wymierzył karę łączną 6 lat i 6

miesięcy pozbawienia wolności, na podstawie art. 41a § 1 k.k. w zw. z art. 43 § 1

k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz kontaktowania się osobiście, telefonicznie i

za pośrednictwem internetu z pokrzywdzoną K. W. na okres 10 lat, a na podstawie

art. 41a § 1 k.k. i § 4 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz

zbliżania się do pokrzywdzonej K. W. na odległość 100 metrów przez okres 10 lat.

Wyrok ten został prawidłowo zaskarżony apelacją obrońcy oskarżonego (k.

1093-1097), jak również własną apelacją oskarżonego (k. 1086-1087).

Obrońca zarzucił:

1. obrazę art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz art. 74 § 1 k.p.k. poprzez dokonanie przez

Sąd I instancji oceny materiału dowodowego nieodpowiadającej kryteriom rzetelnej

oceny opartej na zasadach prawidłowego rozumowania, wskazaniach wiedzy i

doświadczenia życiowego, a także przeprowadzenie jej w sposób jednostronny i

nieobiektywny, uwzględniający jedynie okoliczności świadczące na niekorzyść

oskarżonego, a przez to pominięcie dowodów świadczących na jego korzyść, w

szczególności nieuzasadnioną odmowę wiarygodności zeznaniom T. D. i A. K.

złożonych w toku rozprawy głównej, przy jednoczesnym nieuzasadnionym

przyznaniu waloru wiarygodności zeznaniom [...];

2. obrazę art. 424 k.p.k. poprzez sporządzenie uzasadnienia, w sposób niepełny,

niedostatecznie wyjaśniający sposób rozumowania Sądu i oceny niektórych

dowodów (brak wskazania logicznego procesu, który doprowadził sąd do wniosku o

winie oskarżonego), chociażby w kwestii odmowy wiary zeznaniom T. D. i A. K.

tylko ze względu na powiązania rodzinne czy też sąsiedzkie w sytuacji podobnych

powiązań pokrzywdzonych, które sąd uznał za wiarygodne, podczas gdy podstawą

faktyczną uzasadnienia wyroku powinno być szczegółowe, precyzyjne (ścisłe)

przytoczenie wszystkich istotnych faktów i okoliczności sprawy oraz taka sama

ocena materiału dowodowego;

4

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, a polegający na

uznaniu, że zebrany materiał dowodowy, a w szczególności zeznania

pokrzywdzonych w sprawie uwiarygodniają winę oskarżonego, jakkolwiek dowody

te i okoliczności ocenione we wzajemnym ze sobą powiązaniu, prowadzą

nieodparcie do przeciwnego wniosku. Z ostrożności procesowej obrońca

sformułował zarzut rażącej niewspółmierności orzeczonej wobec oskarżonego kary

w stosunku do okoliczności czynu oraz w relacji do celów jakie kara ta powinna

spełnić w zakresie prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania.

Podnosząc te zarzuty, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez uniewinnienie oskarżonego od czynów mu zarzucanych jak w punkcie I, II,

III, i V wyroku; uchylenie zaskarżonego wyroku co do czynu jak w pkt. IV i

umorzenie w tym zakresie postępowania karnego z uwagi na znikomą społeczną

szkodliwość czynu, tj. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 k.p.k., ewentualnie o

uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu; albo o zmianę wyroku w zakresie orzeczonej kary i

wymierzenie kary łagodniejszej uwzględniającej okoliczności dotyczące

oskarżonego, a także jego zachowanie oraz względy indywidualno-prewencyjne, w

tym wymagania co do społecznego oddziaływania sankcji karnej, która w należyty

sposób spełni cel społecznego oddziaływania oraz zadania represyjno-

wychowawcze wobec oskarżonego.

Oskarżony we własnej apelacji zarzucił obrazę przepisów postępowania

poprzez uchybienia w postępowaniu przygotowawczym i sądowym, to jest m.in

nierzetelne przesłuchanie poszkodowanej K. W.; bezpodstawne oddalenie wniosku

dowodowego przesłuchanie w charakterze świadka J. Z., bezprawne wpływanie na

treść zeznań świadka A. K., pominięcie zeznań świadka A. W.; podrzucenie

oskarżonemu podczas czynności przeszukania telefonu komórkowego marki

Samsung, a następnie przypisanie mu jego kradzieży, zaniechanie

przeprowadzenia dowodu z zeznań funkcjonariuszy policji przeprowadzających

interwencję w jego mieszkaniu oraz z zeznań M. B., a nadto szereg innych

zastrzeżeń odnoszących się do wiarygodności poszczególnych dowodów

osobowych. Podnosząc powyższe oskarżony wniósł o: „uznanie jego apelacji,

powołanie i przesłuchanie świadków, którzy zmienią przebieg w ponownym

5

rozpatrzeniu sprawy przed Sądem Rejonowym i rzucą nowe dowody fałszywych

oskarżeń”.

Zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. (karta bez numeru po k. 1098)

przyjęto obie apelacje, o czym poinformowano strony postępowania, a następnie

przedstawiono akta z tymi apelacjami Sądowi odwoławczemu (karta bez numeru

przed k. 1103).

Sąd Okręgowy w O. po rozpoznaniu sprawy W. K. na skutek apelacji

wniesionej przez obrońcę oskarżonego wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r.,

utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego z dnia 5 marca 2015 r.,

uznając apelację za oczywiście bezzasadną. Zarówno z protokołu rozprawy

apelacyjnej z dnia 30 czerwca 2015 r., treści wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30

czerwca 2015 r. oraz z jego pisemnego uzasadnienia wynika, że rozpoznano

wyłącznie apelację obrońcy oskarżonego.

W kasacji od wyroku Sądu odwoławczego wniesionej na korzyść skazanego

w oparciu o art. 521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny na podstawie art. 523 § 1 i 4

k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił „rażące i mające istotny

wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, to

jest art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 86 § 2 k.p.k. w zw. z art. 425 § 1 k.p.k. w zw. z art.

444 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., polegające na

nierozpoznaniu prawidłowo wniesionej i przyjętej apelacji oskarżonego W. K.”. W

konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co uzasadniało jej uwzględnienie w całości

na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.).

Zgodnie z art. 86 § 2 k.p.k. udział obrońcy w postępowaniu nie wyłącza

osobistego działania w nim oskarżonego. Ten ostatni ma w szczególności prawo do

zaskarżania rozstrzygnięć Sądu Rejonowego również wtedy, gdy korzysta z

pomocy obrońcy (art. 425 § 1, art. 444 i art. 446 § 1 a contrario k.p.k.). Także w

orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że fakt posiadania obrońcy

nie ogranicza w żaden sposób samodzielnego działania w procesie oskarżonego

(postanowienie SN z dnia 16 listopada 2011 r., III KZ 74/11, LEX nr 1055036).

6

Strona postępowania sądowego ma prawo do wniesienia także własnej apelacji, a

jedyny wyjątek w tym zakresie dotyczy wyroku Sądu Okręgowego (art. 446 § 1

k.p.k.), albowiem w takim przypadku stronę niebędącą prokuratorem obowiązuje

przymus adwokacko-radcowski.

Zgodzić się należy z autorem kasacji, że dokonując kontroli apelacyjnej

wyroku Sądu Rejonowego z dnia 5 marca 2015 r., Sąd Okręgowy w ogóle nie

rozpoznał osobistej apelacji oskarżonego, która została wniesiona w terminie,

spełniała wszystkie wymagania formalne stawiane temu środkowi zaskarżenia i

została przyjęta do rozpoznania obok apelacji obrońcy W. K. Do takiego

wnioskowania upoważnia analiza zarówno treści wyroku sądu odwoławczego, jego

uzasadnienia jak i protokołu rozprawy apelacyjnej z dnia 30 czerwca 2015 r. Taki

sposób procedowania Sądu odwoławczego stanowił rażące naruszenie art. 425 § 1

k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 427 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w

chwili orzekania), a także niewskazanego w kasacji art. 437 § 1 k.p.k., jak również

jednej z podstawowych zasad konstytucyjnych, wyrażającej się w prawie strony do

zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji

RP). Naruszenie to miało wpływ na treść orzeczenia, albowiem zarzuty wyrażone

przez oskarżonego w jego własnej apelacji nie były tożsame z zarzutami, jakie

podniósł jego obrońca. Jest również niewątpliwe, na co wskazał skarżący (s. 7

kasacji), że procedowanie sądu drugiej instancji z rażącą obrazą art. 425 § 1 k.p.k. i

art. 433 § 1 i 2 k.p.k. stanowi także naruszenie zasady dwuinstancyjności

postępowania i prowadzić musi do uchylenia wyroku, albowiem niedopuszczalne

jest „uzupełniające” rozpoznanie środka odwoławczego pominiętego podczas

pierwszego rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt V KK 400/13, Lex nr 1439398 i z

dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt III KK 356/14, Lex nr 1622324).

W tej sytuacji, wobec stwierdzenia rażącego naruszenia wskazanych

przepisów oraz oczywistego wpływu tego uchybienia na treść zaskarżonego

wyroku, należało uchylić wyrok Sądu Okręgowego i sprawę oskarżonego W. K.

przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy, na podstawie art.

7

537 § 2 k.p.k. orzekł, jak w części dyspozytywnej.

kc