II PK 26/15

Sygn. akt II PK 26/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. Ś.

przeciwko Zespołowi Szkół […] i Gminie Miasta W.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 marca 2016 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 września 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w W. wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2014 r.

oddalił powództwo K. Ś. wytoczone przeciwko pozwanemu Zespołowi Szkół

2

Samochodowych […] (pkt I); oddalił powództwo w stosunku do pozwanej Gminy

Miasta W. (pkt II).

Sąd ustalił, że powódka nawiązała stosunek pracy z Zespołem Szkół […] na

podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony od dnia 1 września 2004

r. Powódce powierzono obowiązki nauczyciela rewalidacji w wymiarze czasu pracy

20/20. W dniu 16 sierpnia 2007 r. uzyskała stopień awansu zawodowego

nauczyciela mianowanego, a 20 sierpnia 2012 r. stopień awansu zawodowego

nauczyciela dyplomowanego. W strukturze Zespołu Szkół […] funkcjonowało

Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące [...]. Powódka pozostając w zatrudnieniu w

Zespole Szkół w roku szkolnym 2012/2013 pracowała jako nauczyciel

wspomagający w klasie I integracyjnej Liceum Ogólnokształcącego, gdzie miała

również wychowawstwo.

W dniu 27 grudnia 2012 r. Rada Miasta W. podjęła uchwałę w sprawie

wyłączenia liceum z Zespołu Szkół […] i zamiarze likwidacji Gimnazjum, a w dniu

18 marca 2013 r. podjęła uchwałę w sprawie likwidacji tego gimnazjum z dniem 31

sierpnia 2013 r. W dniu 25 marca 2013 r. Rada Miasta W. podjęła uchwałę w

sprawie rozwiązania z dniem 31 sierpnia 2013 r. Zespołu Szkół […] oraz uchwałę w

sprawie włączenia Liceum Ogólnokształcącego do Zespołu Szkół S. W roku

szkolnym 2012/2013 w Zespole Szkół [..] było zatrudnionych 58 pracowników, w

tym 44 nauczycieli i 14 pracowników administracji i obsługi szkoły. W tym roku

szkolnym w Zespole Szkół […] funkcjonowały 4 oddziały gimnazjum i 8 oddziałów V

Liceum Ogólnokształcącego, łącznie 12 oddziałów.

Z dniem 1 września 2013 r. do Zespołu Szkół S. włączono Liceum

Ogólnokształcące w ilości 6 klas, do pracy przeszło też z LO 17 nauczycieli. Wraz z

uczniami i nauczycielami Liceum Ogólnokształcącego, Zespół Szkół S. przejął

część majątku Zespołu Szkół […] w postaci 30 komputerów, 4 rzutników

multimedialnych, mebli oraz map historycznych i politycznych. 17 nauczycieli

przeniesionych do pracy w Zespole Szkół S. zostało wytypowanych do

przeniesienia na podstawie kryteriów dotyczących zwalniania nauczycieli Zespołu

Szkół […], ustalonych w oparciu o art. 20 Karty Nauczyciela. 25-ciu nauczycielom

ówczesna dyrektor Zespołu Szkół […] E. M. złożyła oświadczenia o wypowiedzeniu

umów o pracę. Zwolnienia nauczycieli, w tym powódki, były konsultowane ze

3

związkami zawodowymi. Zgodnie z regulaminem zwolnień grupowych

obowiązujących w Zespole Szkół […] sporządzonym w dniu 30 kwietnia 2013 r.

jedną z osób wytypowanych do zwolnienia z pracy została powódka. Podstawową

kwestią decydującą o jej zwolnieniu były kwalifikacje zawodowe. W przypadku

przejścia powódki do pracy w Zespole Szkół S. jej kwalifikacje zawodowe

umożliwiały pracę tylko z uczniami niepełnosprawnymi, tj. w charakterze

nauczyciela wspomagającego lub rewalidacji. Posiadane przez powódkę wyższe

wykształcenie pedagogiczne z zakresu edukacji początkowej nie zostało ocenione

jako wykształcenie przydatne w szkole typu Zespół Szkół S. Kwalifikacje z zakresu

edukacji początkowej są przydatne w klasach I-III szkoły podstawowej, a nie

ponadpodstawowej. Oświadczeniem z dnia 15 maja 2013 r. dyrektor Zespołu Szkół

[…] rozwiązał z powódką stosunek pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2013 r. Jako przyczynę

wypowiedzenia powódce stosunku pracy wskazano rozwiązanie z dniem 31

sierpnia 2013 r. Zespołu Szkół […] i likwidację z dniem 31 sierpnia 2013 r.

Gimnazjum na podstawie uchwał Rady Miasta W., co spowodowało zmiany

organizacyjne polegające na likwidacji szkoły i zmniejszeniu oddziałów w szkole

wchodzącej w skład Zespołu, uniemożliwiające zatrudnienie powódki na

zajmowanym stanowisku w pełnym wymiarze czasu pracy. W przedmiotowym

oświadczeniu poinformowano także powódkę, że nie przysługuje jej prawo złożenia

wniosku o przeniesienie w stan nieczynny z powodu likwidacji pracodawcy jakim był

Zespół Szkół […], w którym powódka pozostawała w stosunku pracy.

Sąd podkreślił, że w związku z rozwiązaniem Zespołu Szkół […] nastąpiło

przekształcenie podmiotowe po stronie pozwanej. W związku z tym do udziału w

sprawie w charakterze pozwanych zostali wezwani: Zespół Szkół S. (co wynikało z

uchwały Rady Miasta W. z dnia 25 marca 2013 r. w sprawie włączenia LO do tego

zespołu) oraz Gmina Miasta W. (jako organ prowadzący zespół szkół legitymowana

do występowania w sprawie w przypadku stwierdzenia całkowitej likwidacji Zespołu

Szkół […]). Pracodawcą dla powódki był Zespół Szkół […], składający się z

Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego […]. Zespół szkół, będący jednostką

organizacyjną nie jest szkołą, co ma zasadniczy wpływ na procedurę jego

tworzenia, przekształcania i rozwiązywania. Rozwiązanie zespołu szkół, o ile nie

4

jest połączone z jednoczesną zmianą zakresu działania szkół, które dotychczas

wchodziły w jego skład, nie stanowi likwidacji szkoły w rozumieniu art. 59 ust. 1 tej

ustawy. Sąd wskazał, że przesłanką zastosowania art. 231

k.p. jest faktyczne

przejęcie władztwa nad zakładem pracy przez nowy podmiot powodujące, że

pracownicy świadczą pracę na rzecz kogo innego niż dotychczas. Z mocy tego

przepisu stosunki pracy z pracownikami zatrudnionymi w zakładzie lub jego części

w chwili przejęcia zakładu przez innego pracodawcę trwają nadal z tą różnicą, że w

miejsce dotychczasowego pracodawcy wstępuje jako strona nowy podmiot mający

zdolność zatrudniania pracowników w charakterze pracodawcy (art. 3 k.p.). Nowy

pracodawca nabywa na zasadzie następstwa prawnego wszelkie prawa wynikające

z nawiązania stosunków pracy z poprzednim pracodawcą, a także przechodzą na

niego wszystkie obowiązki, jakie ciążyły na poprzednim pracodawcy wobec

pracowników przejętego zakładu. Dotyczy to również przejęcia przez innego

pracodawcę części szkoły, gdzie w takim wypadku nie można mówić o jej likwidacji.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 1995 r., I PRN 15/95, w

razie przejęcia szkoły w części lub w całości z mocy art. 231

§ 2 k.p. nauczyciel

staje się pracownikiem nowej szkoły. Oceny sytuacji prawnej nauczyciela

zwalnianego na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela należy dokonywać przez

pryzmat art. 231

k.p., gdyż norma art. 20 Karty Nauczyciela nie może być

stosowana w izolacji od regulacji Kodeksu pracy. Przejęcie zadań dydaktycznych w

zakresie kształcenia uczniów przez inną szkołę stanowi przejście części zakładu

pracy na innego pracodawcę na zasadzie art. 231

k.p. Według Sądu powyższe

rozważania uzasadniają wezwanie do udziału w sprawie i występowanie w niej w

charakterze strony pozwanej Zespołu Szkół S. Wbrew twierdzeniom tej strony, nie

doszło do całkowitej likwidacji Zespołu Szkół […], ponieważ część tego zespołu, tj.

Liceum Ogólnokształcące nie uległo likwidacji, a zostało przejęte i włączone w

struktury organizacyjne Zespołu Szkół S. Potwierdzeniem powyższego jest uchwała

Rady Miasta W. z dnia 25 marca 2013 r. w sprawie włączenia Liceum

Ogólnokształcącego do Zespołu Szkół S.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że rozwiązanie Zespołu Szkół […] w

istocie prowadziło do likwidacji pracodawcy jako jednostki organizacyjnej

zatrudniającej pracowników i utraty przez tę jednostkę bytu prawnego, jednakże

5

część tej jednostki w postaci Liceum Ogólnokształcącego funkcjonuje nadal w

ramach Zespołu Szkół S. W konsekwencji Sąd uznał, że Zespół Szkół S. posiadał

legitymację bierną do występowania w sprawie w charakterze strony pozwanej.

Powyższe skutkowało uznaniem braku takiej legitymacji po stronie Gminy Miasta

W.

Sąd ocenił, że przyczyny wypowiedzenia powódce stosunku pracy podane w

oświadczeniu pracodawcy z dnia 15 maja 2013 r. są przyczynami rzeczywistymi.

Zgodnie z powołanym w oświadczeniu art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nastąpiła

zarówno częściowa likwidacja szkoły, którą była likwidacja Gimnazjum , jak

również nastąpiło zmniejszenie liczby oddziałów w niezlikwidowanym Liceum

Ogólnokształcącym. Po ustaleniu, że przyczyny wypowiedzenia powódce stosunku

pracy były prawdziwe i rzeczywiste oraz że kryteria przyjęte do zwolnienia jej z

pracy były prawidłowe, Sąd pierwszej instancji uznał za niecelowe badanie arkusza

organizacyjnego Zespołu Szkół S. pod kątem możliwości zatrudnienia powódki w

pozwanym zespole w charakterze nauczyciela wspierającego proces dydaktyczny

lub rewalidacji oraz badanie ilości godzin nauczania przydzielonych nauczycielom

pracującym w tym charakterze. Sąd pierwszej instancji oddalił żądanie powódki o

przywrócenie jej do pracy w pozwanym Zespole Szkół S. (art. 45 § 1 k.p. w związku

z art. 91 c ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela a contrario). Wobec ustalenia, że

Gmina Miasta W. nie posiadała legitymacji biernej do występowania w sprawie, Sąd

pierwszej instancji oddalił powództwo w tym zakresie (pkt II wyroku Sądu pierwszej

instancji).

Wyrokiem z dnia 10 września 2014 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił apelację powódki K. Ś. od wyroku Sądu

Rejonowego – Sądu Pracy z dnia 29 kwietnia 2014 r.

Sąd drugiej instancji uznał, że podane w oświadczeniu pracodawcy z dnia 15

maja 2013 r. przyczyny wypowiedzenia powódce umowy o pracę są przyczynami

rzeczywistymi i konkretnymi, ponieważ zgodnie z powołanym w tym oświadczeniu

art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela faktycznie nastąpiła zarówno częściowa likwidacja

szkoły, którą była likwidacja Gimnazjum, jak również nastąpiło zmniejszenie liczby

oddziałów w niezlikwidowanym Liceum Ogólnokształcącym. Trafne jest także

stanowisko zaskarżonego wyroku, że kryteria przyjęte do zwolnienia powódki z

6

pracy były prawidłowe, a ówczesny pracodawca wytypował powódkę do zwolnienia

w sposób zasadny, nie naruszając kryteriów doboru nauczycieli do zwolnienia

określonych regulaminem zwolnień grupowych z dnia 30 kwietnia 2013 r.

Sąd drugiej instancji uznał, że pozwany Zespół Szkół S. posiadał legitymację

bierną do występowania w sprawie w charakterze pozwanego, ponieważ na

podstawie art. 231

§ 1 i § 2 k.p. stał się stroną w dotychczasowych stosunkach

pracy i odpowiada za zobowiązania wynikające ze stosunków pracy, powstałe

przed przejęciem części zakładu pracy. W konsekwencji należało uznać, że miało

miejsce przejęcie części zakładu pracy określone w art. 231

k.p. Pozwany Zespół

Szkół S. w oparciu o własne zasoby kadrowe nie byłby bowiem w stanie prowadzić

działalności edukacyjnej, także w zakresie włączonego w jego skład Liceum

Ogólnokształcącego w tożsamej formie organizacyjnej, w jakiej funkcjonowało ono

uprzednio w ramach Zespołu Szkół […], gdzie nie istniało organizacyjne

wyodrębnienie nauczycieli pracujących w Gimnazjum i w LO.

Zdaniem Sądu Okręgowego subsumcja art. 20 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela,

dokonana przez Sąd pierwszej instancji, była prawidłowa, dlatego oddalono

apelację powódki.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego powódka zaskarżyła w całości skargą

kasacyjną, zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia

26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2014 r., poz. 191), art. 45 § 1 k.p. i

art. 231

§ 1 k.p. w związku z art. 91c ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela oraz

niezastosowanie art. 231

§ 6 k.p. w związku z art. 91c ust. 1 ustawy Karta

Nauczyciela. Naruszenie powołanych przepisów, w ocenie skarżącej, polega na

tym, że wskazane przez pracodawcę w oświadczeniu z dnia 15 maja 2013 r. o

rozwiązaniu stosunku pracy z powódką przyczyny rozwiązania stosunku pracy, iż

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z rozwiązaniem z dniem 31

sierpnia 2013 r. Zespołu Szkół […] i likwidacją z tym samym dniem Gimnazjum co

powodowało zmiany organizacyjne polegające na likwidacji szkoły wchodzącej w

skład Zespołu uniemożliwiające zatrudnienie powódki na zajmowanym stanowisku

w pełnym wymiarze czasu pracy, okazały się nieprawdziwe, a to spowodowało, że

podstawa faktyczna wypowiedzenia obiektywnie nie istniała podczas, gdy istniejący

obiektywnie stan rzeczy - przejście części zakładu pracy na innego pracodawcę - w

7

świetle art. 231

§ 1 k.p. doprowadziło do nawiązania przez powódkę, z mocy prawa,

stosunku pracy z przejmującym część zakładu pracy pracodawcą, tj. Zespołem

Szkół S., a jednocześnie stan ten, zgodnie z treścią art. 231

§ 6 k.p., bezwzględnie

uniemożliwiał dokonanie wypowiedzenia powódce stosunku pracy tylko z tych

„wzmiankowanych” wyżej przyczyn.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu drugiej

instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, przy

uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Zespół Szkół S. i Gmina Miasto

W. wnieśli o: odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; ewentualnie o

oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych

kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Stosownie do art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

oświaty (obecny jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.), szkoła

publiczna, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, może być zlikwidowana z końcem roku

szkolnego przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ

uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego

typu, a także odpowiednio o tym samym lub zbliżonym profilu kształcenia

ogólnozawodowego albo kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie. Takie

samo unormowanie obowiązywało również w stanie prawnym 2013 r., mającym

znaczenie dla oceny skargi kasacyjnej. Zgodnie natomiast z art. 62 ust. 5 ustawy o

systemie oświaty organ prowadzący zespół szkół lub placówek albo szkół i

placówek może wyłączyć z zespołu niektóre szkoły lub placówki, włączyć do

zespołu inne szkoły lub placówki, a także może rozwiązać zespół. W przypadku

wyłączenia szkół lub placówek z zespołu oraz rozwiązania zespołu przepisów

art. 58 i 59 nie stosuje się (oznacza to, że dla szkół włączanych bądź wyłączanych

z zespołu czynności te nie powodują konieczności zmiany bądź ustalenia na nowo

8

ich aktów założycielskich oraz statutów, ani przeprowadzania uciążliwej procedury

przekształceniowej w oparciu o art. 59 ust. 6). Z art. 62 ust. 5 o systemie oświaty

wynika, że rozwiązanie zespołu szkół jako jednostki budżetowej ma charakter

organizacyjny i nie skutkuje likwidacją szkół wchodzących w jego skład.

Konsekwencje takie wywołuje dopiero uchwała o likwidacji podjęta w odniesieniu do

każdej ze szkół wchodzących wcześniej w skład zespołu.

W wyroku z dnia 4 lipca 2001 r., I PKN 523/00 (OSNP 2003 nr 10, poz. 246),

Sąd Najwyższy uznał, że zespół szkół, utworzony na podstawie art. 62 ust. 1

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, jest pracodawcą dla

nauczycieli wykonujących pracę w obu tych placówkach.

Relewantne znaczenie należy przypisać także wyrokowi Sądu Najwyższego

z dnia 2 marca 2005 r. w sprawie I PK 271/04 (OSNP 2005 nr 21, poz. 334), w

którym odkodowano znaczenie desygnatów użytych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela: częściowej likwidacji szkoły, zmian organizacyjnych powodujących

zmniejszenie liczby oddziałów w szkole, zmian planu nauczania uniemożliwiających

dalsze zatrudnianie nauczyciela w szkole, a także relacji zachodzących między tym

przepisem a art. 231

k.p. Kwestie te w cytowanej sprawie ujawniły się w związku z

wprowadzeniem zasadniczej reformy systemu szkolnego oraz nowelizacją art. 20

ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela dokonaną ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie

ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19,

poz. 239 ze zm.), polegającą na wprowadzeniu możliwości rozwiązania stosunku

pracy z nauczycielem w okolicznościach w nim opisanych, podczas gdy poprzednio

można było w razie ich zaistnienia przenieść nauczyciela w stan nieczynny, a

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem następowało tylko na jego wniosek. W

orzecznictwie ugruntowany jest pogląd co do tego, że przejście zakładu pracy na

innego pracodawcę - w rozumieniu art. 231

k.p. - następuje również w sytuacji

przekazania innemu podmiotowi zadań wykonywanych przez dotychczasowego

pracodawcę. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w przypadku pracodawców

realizujących zadania o charakterze niematerialnym. Przekazanie zadań innemu

podmiotowi może następować w rozmaitych okolicznościach i na podstawie

różnorodnych zdarzeń prawnych. Może ono mieć miejsce na podstawie czynności

prawnej, ale także na podstawie aktu prawnego, w tym również ustawy. Dzieje się

9

tak zwłaszcza w razie przekazania zadań o charakterze publicznym, do których

należy zaliczyć zadania polegające na kształceniu i wychowywaniu dzieci i

młodzieży. W takim przypadku ustawodawca, przekazując wykonywanie zadań o

charakterze publicznym innemu podmiotowi niż wykonujący je dotychczas, może

uregulować następstwa tej zmiany w sferze stosunków pracy. Taka sytuacja miała

na przykład miejsce w związku z reformą administracji publicznej. Przepisy

wprowadzające tę reformę (ustawa z dnia 13 października 1998 r. - Dz.U. Nr 133,

poz. 872 ze zm.) zawierały postanowienia dotyczące stosunków pracy pracowników

zatrudnionych w likwidowanych i przekształcanych urzędach i instytucjach.

Nie stało się tak jednakże w przypadku reformy systemu szkolnego. Ustawa z dnia

8 stycznia 1999 r. - Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego (Dz.U. Nr

12, poz. 96 ze zm.) zawiera jedynie regulację kilku aspektów dotyczących

stosunków pracy nauczycieli dotychczasowych publicznych szkół

ponadpodstawowych, stanowiąc w art. 10c, że dyrektorzy dotychczasowych

publicznych szkół ponadpodstawowych przekształcanych w szkoły

ponadgimnazjalne są obowiązani, między innymi, sporządzić wykazy nauczycieli,

którzy w związku z przekształceniem nie będą mogli być zatrudnieni w pełnym

wymiarze w szkole ponadgimnazjalnej, natomiast nauczyciele nieumieszczeni w

tym wykazie stają się pracownikami szkoły ponadgimnazjalnej z dniem

przekształcenia. Sytuacja nauczycieli przekształcanych i stopniowo likwidowanych

szkół podstawowych nie została uregulowana. Jedynie obowiązek sporządzenia

wykazów nauczycieli, którzy w związku z przekształceniami organizacyjnymi nie

będą mogli być zatrudnieni lub zatrudnieni w pełnym wymiarze zajęć został

nałożony na dyrektorów publicznych szkół podstawowych na podstawie

rozporządzenia wykonawczego Ministra Edukacji Narodowej. Odpowiedzi na

pytanie o wpływ reformy na stosunki pracy nauczycieli tych szkół należy

poszukiwać w przepisach Karty Nauczyciela i - przez odesłanie z jej art. 91c -

Kodeksu pracy. W rozpoznawanej sprawie stosunek pracy z mianowania został

rozwiązany na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty w sytuacji, gdy w szkole pozostał

tylko jeden rocznik dzieci i zmniejszyła się - w porównaniu z poprzednim rokiem

szkolnym - liczba godzin nauczania. Wydawać mogłoby się, że taki stan faktyczny

odpowiada hipotezie normy art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty. Trzeba jednakże poczynić

10

istotne zastrzeżenia i rozróżnienia. Częściowa likwidacja szkoły, zmiany

organizacyjne i zmiany planu nauczania uzasadniają rozwiązanie stosunku pracy

na podstawie tego przepisu - zdaniem Sądu Najwyższego - tylko wówczas, gdy

zadania w zakresie kształcenia i wychowania dzieci na tym poziomie nie podlegają

przekazaniu innej placówce oświatowej. Miałoby to miejsce na przykład wtedy, gdy

zmniejsza się liczba dzieci zamieszkujących dany rejon szkolny albo gdy nastąpiło

zaniechanie kształcenia w określonym kierunku lub na określonym poziomie. Takie

zmiany mogłyby być rozumiane jako wypełniające hipotezę normy art. 20 ust. 1 pkt

2. Jeżeli natomiast zadanie polegające na kształceniu i wychowaniu dzieci

zamieszkujących na danym terenie przekazywane jest do innej placówki, mamy do

czynienia z przejściem zakładu pracy na innego pracodawcę. W tym przypadku

przekazanie materialnej bazy kształcenia nie ma przesądzającego znaczenia, nie

jest jednakże go pozbawione. Również doktryna dopuszcza stosowanie konstrukcji

przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę w odniesieniu do przekazywania

zadań publicznych polegających na kształceniu i wychowaniu dzieci i młodzieży

(por. np. A. Tomanek: Przejście zakładu pracy na innego pracodawcę, Wrocław

2002). Trzeba bowiem mieć na uwadze, że przepisy regulujące kwestię transferu

zakładu pracy mają charakter gwarancyjny, ich celem jest ochrona pracowników

przed niekorzystnymi dla nich skutkami różnorodnych przekształceń zakładów

pracy. Z tego względu należy przyjąć, że przejście zakładu pracy na innego

pracodawcę nie może stanowić uzasadnienia rozwiązania stosunku pracy. Taka

norma znalazła się w Kodeksie pracy w wyniku jego nowelizacji dokonanej ustawą

z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081), ale pogląd taki ma

zastosowanie również do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tego przepisu.

Wypływa on z właściwego rozumienia dostatecznego uzasadnienia wypowiedzenia

jako warunku jego skutecznego dokonania (por. art. 45 § 1 k.p.). Przedstawione

rozważania prowadzą do niemożliwości zaakceptowania stanowiska

przedstawionego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2003 r., I PK

523/02 (OSNP 2005 nr 1, poz. 3), zgodnie z którym reforma ustroju szkolnego,

będąca procesem dogłębnych zmian ustrojowych szkolnictwa, polegających między

innymi na utworzeniu - zamiast dotychczasowych szkół podstawowych -

11

sześcioletnich publicznych szkół podstawowych i gimnazjów, nie może być

traktowana jako zwykłe przejęcie (w znaczeniu przedmiotowym) zakładu pracy lub

jego części w rozumieniu art. 231

k.p. przez nowo utworzone jednostki

organizacyjne ani też jako przejęcie zadań ze skutkami płynącymi z tego przepisu.

Jest to, w każdym razie pogląd zbyt generalny. Może on być uznany za trafny w

pewnych sytuacjach faktycznych, w których, jak wyżej wspomniano, nie następuje

przejęcie zadań przez inny podmiot. Skoro jednak ustawodawca reformujący ustrój

szkolny nie uregulował wpływu dokonywanych zmian na stosunki pracy nauczycieli,

należy wobec nich stosować ogólne zasady, przy uwzględnieniu specyfiki

zatrudnienia na podstawie mianowania (por. art. 231

§ 5 k.p.).

Sąd Najwyższy, rozpoznający obecną skargę kasacyjną, zaaprobował

powyższe konstatacje i uznał, że mogą one mieć analogiczne zastosowanie do

niniejszej sprawy. Zarówno bowiem art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r.

o systemie oświaty, jak również art. 62 ust. 5 tej ustawy nie określają konsekwencji

w aspekcie pracodawcy dla zatrudnionych w zespole szkół nauczycieli w przypadku

częściowej likwidacji zespołu szkół lub wyłączenia z zespołu niektórych szkół i

włączenia ich do innego zespołu lub placówki. Odpowiedzi na to zagadnienie

należy poszukiwać w przepisach Karty Nauczyciela i - przez odesłanie z jej art. 91c

- Kodeksu pracy, co umożliwia zastosowanie art. 231

k.p.

W rozpoznawanej sprawie stosunek pracy z mianowania został rozwiązany

na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. W rozpoznawanej skardze

kasacyjnej słusznie wskazano na dychotomię między ustaleniami Sądu a dokonaną

subsumcją. Prawidłowo Sąd Okręgowy ustalił, że liceum, wchodzące w skład

zespołu szkół (pracodawcy powódki) zostało przejęte w trybie art. art. 62 ust. 5 tej

ustawy o systemie oświaty przez Zespół Szkół S., co dla zatrudnionych w nim

nauczycieli wywołuje konsekwencje z art. 231

§ 1 k.p., jednak w tej sytuacji

niewłaściwie przyjął, że podana w wypowiedzeniu powódce umowa o pracę została

podana prawidłowo. Przyczyną rozwiązania umowy o pracę, w przypadku powódki,

nie było bowiem zlikwidowanie gimnazjum, ani zmniejszenie oddziałów w liceum, a

jedynie ewentualny brak możliwości zatrudnienia w pełnym wymiarze w Zespole

Szkół S.

12

Biorąc pod uwagę odmienności ustawy o systemie oświaty w porównaniu do

ogólnych zasad z Kodeksu pracy, a także unormowania art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela – kwestia możliwości zatrudnienia w Zespole Szkół S. mogła być

przedmiotem analizy jeszcze przed dniem 1 września 2013 r. u dotychczasowego

pracodawcy powódki, który powinien ściśle w tej kwestii współpracować z nowym

pracodawcą powódki. Gdyby nie doszło do rozwiązania stosunku pracy przed

dniem 1 września, powódka stałaby się nauczycielem zatrudnionym w Zespole

Szkół S., jeżeli jej praca związana była wyłącznie z liceum.

W cytowanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2005 r. w

sprawie I PK 271/04 słusznie zwrócono uwagę, że w praktyce może powstać

trudność z ustaleniem placówki, która przejęła zadania likwidowanej stopniowo

(w sensie prawnym) szkoły. Dla rozwikłania tej kwestii należy najpierw ustalić, z

jaką częścią szkoły związana była w przeważającym zakresie praca nauczyciela.

Jeśli chodzi o zespół szkół należałoby ustalić, czy powódka uczyła w

gimnazjum, czy tylko w liceum. Ta okoliczność nie została precyzyjnie wyjaśniona,

biorąc pod uwagę, że kwalifikacje powódki dotyczyły głównie nauki w klasach

początkowych. Roszczenie powódki, skierowane obecnie przeciwko Zespołowi

Szkół S. podlegać będzie zatem ocenie pod kątem tego, czy nowy pracodawca

przejął zadania zlikwidowanego zespołu szkół w zakresie, w jakim powódka je

wykonywała przed rozwiązaniem z nią stosunku pracy. Gdyby tak było, nie można

byłoby uznać, że dostateczną podstawę rozwiązania stosunku pracy stanowiły

przyczyny podane w wypowiedzeniu z powołaniem się na art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela.

Reasumując, w ocenie Sądu Najwyższego, przejęcie liceum, wchodzącego

w skład zespołu szkół (pracodawcy nauczyciela) w trybie art. 62 ust. 5 ustawy o

systemie oświaty przez inny zespół szkół, wywołuje dla zatrudnionych w tym liceum

nauczycieli konsekwencje z art. 231

§ 1 k.p., jeżeli nowy pracodawca przejął

zadania zlikwidowanego zespołu szkół w zakresie, w jakim nauczyciel je wykonywał

przed tym przejęciem. W takiej sytuacji nie można byłoby uznać, że podstawę

rozwiązania stosunku pracy nauczyciela stanowiły zmiany organizacyjne

polegające na rozwiązaniu zespołu szkół, zmniejszenie oddziałów w liceum i

likwidacja gimnazjum, uniemożliwiające dalsze zatrudnienie nauczyciela i

13

uzasadniające zastosowanie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Przyczyną taką

mógłby być brak możliwości dalszego zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze

w nowym zespole szkół.

W tym kontekście wyjaśnienia wymagałby również kwestia podania w

wypowiedzeniu kryteriów doboru nauczycieli do wypowiedzenia, umożliwiająca jej

weryfikację w postępowaniu sądowym. Brak takich adekwatnych kryteriów mógłby

powodować wadliwość wypowiedzenia stosunku pracy.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c., orzekł jak w sentencji

wyroku.

kc