WA 3/16

Sygn. akt WA 3/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marek Pietruszyński

SSN Jerzy Steckiewicz

Protokolant : asystent SN Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego,

w sprawie W. W. o odszkodowanie i zadośćuczynienie, po rozpoznaniu w Izbie

Wojskowej na rozprawie w dniu 24 marca 2016 r. apelacji wniesionej przez

pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z

dnia 22 grudnia 2015 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

umarza postępowanie w sprawie;

2. kosztami sądowymi postępowania odwoławczego obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

2

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2008 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P.

stwierdził, na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za

nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.; tekst

jednolity Dz. U. 2015 r., poz. 1583 – dalej ustawa lutowa), nieważność wyroku

Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 12 stycznia 1988 r., wydanego w

sprawie Sg …/87, mocą którego skazano W. W. za przestępstwo z art. 231 ust. 3

ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL.

W wyniku wydania tego orzeczenia, pełnomocnik W. W. wystąpił do

Wojskowego Sądu Okręgowego w P. „o przyznanie wnioskodawcy W. W.

odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznane krzywdy

wynikające z wykonania wobec niego kary pozbawienia wolności orzeczonej

wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 12 stycznia 1988 roku, w

wysokości 25.000 (dwadzieścia pięć tysięcy złotych ), wraz z odsetkami

ustawowymi liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku”.

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2009 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. „na

podstawie art. 8 ust. 1, art. 8 ust. 1a i art. 8 ust. 2 (ustawy lutowej – dopisek SN)

zasądził od Skarbu Państwa na rzecz W. W. (…) kwotę 24.875,70 (…) złotych

tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę i kwotę 10.800,00 (…) złotych

tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem

niego części kary, której nie powinien był ponieść” . Wyrok ten uprawomocnił się z

dniem 16 kwietnia 2009 r.

W dniu 18 sierpnia 2015 r. pełnomocnik wnioskodawcy sporządził i przesłał

do Sądu Najwyższego wniosek o wznowienie postępowania zakończonego

przywołanym wyrokiem, uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy

Wojskowemu Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. We wniosku tym

zawarł również żądanie przyznania „przez Wojskowy Sąd Okręgowy na rzecz

wnioskodawcy od Skarbu Państwa tytułem zadośćuczynienia kwoty 160.800, 00 zł”.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 13 października 2015 r. wniosek o

wznowienie postępowania oddalił (sygn. akt WO 12/15), precyzując w uzasadnieniu,

że władny był rozstrzygać w tym tylko przedmiocie, natomiast wniosek zawarty w

punkcie drugim „adresowany jest (…) do Wojskowego Sądu Okręgowego w P.,

3

który jest właściwy do rozpoznania roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie

i tylko ten Sąd, a nie Sąd Najwyższy, może się w tej kwestii merytorycznie

wypowiedzieć” (s. 3 uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego).

Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w P. skierował ów wniosek do

rozpoznania na rozprawie, Sąd ten zaś, wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r.,

„żądanie wniosku” oddalił.

Wyrok ten zaskarżył apelacją pełnomocnik wnioskodawcy i zarzucając:

„1. błąd w istotnych ustaleniach faktycznych (art. 438 pkt 3 k.p.k.) poprzez

pominięcie, iż we wniosku z dnia 24.02.2009 r. pełnomocnik wnioskodawcy

wyraźnie wskazał, iż dochodzona kwota zadośćuczynienia przekracza kwotę

25.000,00 zł.

2. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt

2 k.p.k.), a to art. 7 k.p.k. poprzez naruszenie granic swobodnej oceny dowodów

wyrażającej się:

a. we wnioskowaniu, iż zeznania wnioskodawcy złożone podczas rozprawy w dniu

07.04.2009 r. w sprawie o sygn. akt Żo …/09 należy rozumieć w ten sposób, że

wnioskodawca uznaje za odpowiednia kwotę zadośćuczynienia w wysokości

10.800,00 zł, podczas gdy takie wnioskowanie nie jest uprawnione według zasad

logiki i życiowego doświadczenia,

b. w ocenie, że brak apelacji wnioskodawcy od wyroku Wojskowego Sądu

Okręgowego w P. z dnia 08.04.2009 r., sygn. akt Żo …/09 rozumieć należy, jako

uznanie przyznanej kwoty zadośćuczynienia za odpowiednią, podczas gdy taka

ocena sprzeczna jest zasadami logiki i doświadczenia życiowego,

c. w przyjęciu, iż wnioskodawca nie podał logicznych przyczyn, dla których

należałoby zasądzić wyższą kwotę zadośćuczynienia, podczas gdy przyczyny te są

sformułowane w pkt 3 wniosku o wznowienie postępowania z dnia 18.08.2015 r.

3. oczywistą niesprawiedliwość zaskarżonego wyroku (art. 440 k.p.k.) poprzez

przyznanie wnioskodawcy kwoty 10.800,00 zł tytułem zadośćuczynienia za 8

miesięcy pozbawienia wolności za działalność na rzecz niepodległego bytu

państwa polskiego, która to kwota jest rażąco nieodpowiednia wobec wyrządzonej

krzywdy”,

4

wniósł „o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie wnioskodawcy

zadośćuczynienia w odpowiedniej wysokości albo o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpatrzenia”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przytoczony w niezbędnym zakresie przebieg dotychczasowego

postępowania w sprawie (szeroko ujmując) W. W. jednoznacznie uwidacznia, że

jego żądanie w przedmiocie odszkodowania za szkodę i zadośćuczynienia za

krzywdy wynikłe z wykonania orzeczenia uznanego za nieważne zostało

rozstrzygnięte, a postępowanie dotyczące tego żądania prawomocnie zakończone

wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 8 kwietnia 2009 r.

Unicestwieniu tego wyroku miał służyć wniosek o wznowienie postępowania,

który jednak nie został uwzględniony. Oddalenie przez Sąd Najwyższy wniosku o

wznowienie postępowania spowodowało, że wyrok WSO w P. z 8 kwietnia 2009 r.

funkcjonuje nadal w obrocie prawnym i nie pozwala na skuteczne inicjowanie

postępowań przez tą samą osobę w tym samym przedmiocie. Wynika to z

unormowania zawartego w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., mającego odpowiednie

zastosowanie do postępowania o odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie

przepisów ustawy lutowej (art. 8 ust. 3).

Wbrew przywołanemu uregulowaniu doszło (zapewne w wyniku błędnej

interpretacji wypowiedzi Sądu Najwyższego opisanej w części wstępnej tego

uzasadnienia) do ponownego rozpoznania sprawy, co do której postępowanie

zostało już prawomocnie zakończone. Tym samym wystąpiła w niniejszej sprawie

przesłanka wymieniona w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. – bezwzględna przyczyna

odwoławcza, nakazująca sądowi odwoławczemu uchylenie zaskarżonego

orzeczenia niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz

wpływu uchybienia na jego treść.

Z uwagi na to, że w sprawie zaistniała również ujemna przesłanka

procesowa nie zezwalająca na wszczęcie postępowania i nakazująca umorzenie

postępowania już wszczętego, przeto Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i na

podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie.

kc

5