IV KK 60/16

Sygn. akt IV KK 60/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Tomasz Grzegorczyk

SSN Jacek Sobczak

Protokolant Danuta Bratkrajc

na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk

w sprawie M. B.

skazanej z art. 18 § 3 kk w zw. z art. 286 § 1 kk i art. 270 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2

kk i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 23 marca 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej

od wyroku Sądu Rejonowego w B.

z dnia 9 listopada 2015 r.,

uchyla wyrok w zaskarżonej części i sprawę przekazuje

Sądowi Rejonowemu w B.u do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy w B. oskarżył M. B. o to, że:

I. w dniu 5 lipca 2013 r. w B. w zamiarze, aby J. P. dokonał czynu

zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób,

że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i

2

dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który

to następnie dokument J. P. w dniu 8 lipca 2013 r. przedłożył jako

autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o

przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k.;

II. w dniu 26 lipca 2013 r. w B., działając w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z B. G. i przedstawicielem S. Sp. z

o.o. A. M., poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru wywiązania się z

warunków zawartej umowy pożyczki oraz przedłożenie nierzetelnego,

pisemnego zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach w firmie A. na

nazwisko B. G., doprowadziła S. spółka z o.o. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w kwocie 1500 zł, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1

k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

III. w dniu 19 sierpnia 2013 r. w B., w zamiarze aby M. D. i A. M. dokonały

czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten

sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o

zatrudnieniu i dochodach w firmie A., na nazwisko D. M., następnie w dniu

23 sierpnia 2013 r. M. D. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,

posłużyła się wyżej wymienionym dokumentem do zawarcia umowy

pożyczki, wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu swojego

zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości wywiązania

się z przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat, czym doprowadziła S. sp.

z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1500 zł, tj. o

przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k.;

IV. w dniu 19 sierpnia 2013 r. w B. w zamiarze aby A. B. dokonała czynu

zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób,

że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i

dochodach w firmie A. podpisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który

to następnie dokument A. B. w dniu 22 sierpnia 2013 r. przedłożyła jako

autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o

przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.;

V. w dniu 28 sierpnia 2013 r. w B. w zamiarze aby T. N. i A. M. dokonali czynu

3

zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten

sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o

zatrudnieniu i dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko N. T., a

następnie w dniu 30 sierpnia 2013 r. T. N. działając w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej, posłużył się wyżej wymienionym dokumentem do

zawarcia umowy pożyczki, wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu

swojego zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości

wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat,

doprowadzając S. Sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w

kwocie 1300 zł, tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i

art: 270 § 1 k.k.;

VI. w dniu 10 września 2013 r. w B. w zamiarze aby B. D. i A. M. dokonały

czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten

sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o

zatrudnieniu i dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko B. D.,

następnie w dniu 14 września 2013 r. B. D. działając w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej, posłużyła się wyżej wymienionym dokumentem przy

zawarciu umowy pożyczki, wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu

swojego zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości

wywiązania się z przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat,

doprowadzając S. Sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w

kwocie 1200 zł, tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i

art. 270 § 1 k.k.;

VII. w dniu 25 września 2013 r. w B. w zamiarze aby S. F. dokonał czynu

zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób,

że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i

dochodach w firmie A. wypisując je na nazwisko wymienionej osoby, a który

to następnie dokument S. F. w dniu 27 września 2013 r. przedłożył jako

autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze S. Sp. z o.o., tj. o

przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.;

VIII. w dniu 4 października 2013 r. w B. w zamiarze aby A. H. dokonała czynu

zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób,

4

że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i

dochodach w firmie M. Sp. z o.o., wypisując je na nazwisko wymienionej

osoby, a który to następnie dokument A. H. w dniu 17 października 2013 r.

przedłożyła jako autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze

S. Sp. z o.o., tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.;

IX. w dniu 15 listopada 2013 r. w B. w zamiarze aby S. K. i A. M. dokonali czynu

zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła im jego popełnienie w ten

sposób, że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o

zatrudnieniu i dochodach w firmie A., wypisując je na nazwisko K. S., a

następnie S. K. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, posłużył

się wyżej wymienionym dokumentem przy zawarciu umowy pożyczki,

wprowadzając S. Sp. z o.o. w błąd co do faktu, swojego zatrudnienia i

wysokości osiąganych dochodów oraz możliwości wywiązania się z

przyjętego na siebie zobowiązania spłaty rat, doprowadzając S. Sp. z o.o. do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1000 zł, tj. o przestępstwo

z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1. k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 §

2 k.k.;

X. w dniu 20 grudnia 2013 r. w B. w zamiarze aby M. Z. dokonała czynu

zabronionego, swoim zachowaniem ułatwiła jego popełnienie w ten sposób,

że podrobiła w celu użycia za autentyczne zaświadczenie o zatrudnieniu i

dochodach w firmie P. Sp. z o.o., wypisując je na nazwisko wymienionej

osoby, a który to następnie dokument M. Z. w dniu 20 grudnia 2013 r.

przedłożyła jako autentyczny przy zawarciu umowy pożyczki gotówkowej ze

S. Sp. z o.o., tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k.

Przedmiotowym aktem oskarżenia zostało objętych także 10 innych osób.

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2015 r., Sąd Rejonowy w B. uznał oskarżoną M.

B. za winną:

I. popełnienia czynów opisanych w pkt I, IV, VII, VIII i X przyjmując, iż

stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i

za to na mocy art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. i art. 91 § 1 k.k.

skazał ją na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;

5

II. popełnienia czynów opisanych w II, III, V, VI i IX przyjmując, że

stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i

art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 286 § 1

k.k. i art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. za to na mocy

art. 286 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. i w zw. z art. 91 § 1

k.k. skazał ją na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;

III. na mocy art. 91 § 2 k.k. wymierzył oskarżonej karę łączną roku i 4

miesięcy pozbawienia;

IV. na mocy art. 624 § 1 k.p.k. i art. 17 ustawy o opłatach w sprawach

karnych zwolnił oskarżoną od obowiązku ponoszenia kosztów

postępowania obciążając nimi Skarb Państwa.

Orzeczenie to nie zostało zaskarżone przez strony i uprawomocniło się w

dniu 22 grudnia 2015 r.

Od powyższego wyroku kasację na korzyść skazanej M. B. wniósł Prokurator

Generalny zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia

naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 387 § 2 i 3 k.p.k., polegające na

uwzględnieniu wniosku oskarżonej o skazanie jej bez przeprowadzenia

postępowania dowodowego i wydaniu wyroku skazującego odbiegającego od treści

wniosku, co w konsekwencji doprowadziło także do rażącego naruszenia prawa

karnego materialnego, tj. art. 86 § 1 k.k. bowiem kara łączna została orzeczona w

wymiarze roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, to jest w wymiarze

przekraczającym sumę podlegających łączeniu kar orzeczonych za poszczególne

przestępstwa, która wynosiła rok i 3 miesiące pozbawienia wolności. W konkluzji

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna.

Sąd rozstrzygając w przedmiocie złożonego w trybie art. 387 k.p.k. wniosku

oskarżonego o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub

środka karnego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, związany jest

treścią tego wniosku, co nie oznacza obowiązku jego uwzględnienia. Sąd

zobowiązany jest bowiem sprawdzić zaistnienie wszystkich warunków

6

dopuszczalności tego rodzaju dobrowolnego poddania się odpowiedzialności

karnej, które tenże przepis w § 1 i § 2 określa. W sytuacji zaś dostrzeżenia

jakichkolwiek wad propozycji oskarżonego, powinnością Sądu jest uzależnienie

uwzględnienia wniosku od dokonania w nim stosownej zmiany (art. 387 § 3 k.p.k.).

Sąd rozpoznający sprawę w związku z wnioskiem złożonym w trybie

przewidzianym w art. 387 § 1 k.p.k. nie ma możliwości samodzielnego

modyfikowania zakresu odpowiedzialności karnej oskarżonego bez podjęcia

działań przewidzianych w art. 387 § 3 k.p.k. i doprowadzenia do zmian we wniosku

zaakceptowanych przez podmioty wymienione w § 2 tego przepisu. Możliwość

uzależnienia przez sąd uwzględnienia złożonego w trybie § 1 art. 387 k.p.k.

wniosku od dokonania w nim wskazanej przez siebie zmiany oznacza także

konieczność zwrócenia wnioskodawcy przez sąd uwagi, że jego propozycja nie

spełnia wszystkich wymogów prawa. Zaś ewentualne ujawnienie się braku

warunków do uwzględnienia wniosku w całości w dotychczasowej postaci i

niemożność dokonania stosownego uzgodnienia, prowadzi w konsekwencji do

rozpoznawania sprawy na zasadach ogólnych.

Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 2 listopada 2015 r. oskarżona M. B.

przyznała się do większości zarzucanych jej czynów i pouczona o treści art. 387

k.p.k. wniosła o wymierzenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania,

ewentualnie „niewysokiej” grzywny, gdyż „pracuje dorywczo i samotnie wychowuje

dwójkę dzieci w wieku 6 i 9 lat”.

Prokurator wniósł o:

1. modyfikację kwalifikacji czynu z pkt III, V i VI w postaci uzupełnienia o

art. 11 § 2 k.k. oraz potraktowanie czynów z pkt I, IV, VII, VIII i X jako

ciągu przestępstw i wymierzenie za te czyny jednej kary 5 miesięcy

pozbawienia wolności,

2. wymierzenie za czyn z pkt II kary 6 miesięcy,

3. potraktowanie czynów z pkt III, V, VI i IX jako ciągu przestępstw i

wymierzenie jednej kary 10 miesięcy pozbawienia wolności,

4. wymierzenie kary łącznej roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby.

7

Oskarżona M. B. wyraziła zgodę na zaproponowaną przez prokuratora

modyfikację.

Tymczasem Sąd Rejonowy, uwzględniając na mocy art. 387 § 2 i 4 k.p.k.

wniosek oskarżonej, wydał wyrok wobec M. B. uznający ją za winną:

I. popełnienia czynów opisanych w pkt I, IV, VII, VIII i X przyjmując, iż

stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i

za to na mocy art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. i art. 91 § 1 k.k.

skazał ją na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;

II. popełnienia czynów opisanych w pkt II, III, V, VI i IX przyjmując, że

stanowią ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i

art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 286 § 1

k.k. i art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. za to na mocy

art. 286 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. i w zw. z art. 91 § 1

k.k. skazał ją na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;

III. na mocy art. 91 § 2 kk wymierzył oskarżonej M. B. łączną karę roku i

4 miesięcy pozbawienia;

które to rozstrzygnięcie odbiegało od zaaprobowanego przez prokuratora wniosku

oskarżonej złożonego w toku rozprawy w dniu 2 listopada 2015 r.

Wykraczając poza zakres zaakceptowanego przez uprawnionych

uczestników postępowania wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności

karnej, Sąd Rejonowy rażąco naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy

prawa procesowego, tj. art. 387 § 2 i § 3 k.p.k. Uchybienie to miało przy tym

oczywisty i istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia.

Wyrok Sądu Rejonowego z dnia 9 listopada 2015 r. nie może się ostać także

z tej przyczyny, że zapadł z rażącym naruszeniem art. 86 § 1 k.k., co miało istotny

wpływ na jego treść.

Zgodnie z powołanym przepisem sąd wymierza karę łączną pozbawienia

wolności w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne

przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 20 lat pozbawienia wolności.

Mając na uwadze, że wyrokiem z dnia 9 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy

orzekł w stosunku do M. B. za przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1

k.k. oraz z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 §

8

2 k.k., jak też z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

odpowiednio kary 5 miesięcy i 10 miesięcy pozbawienia wolności, zatem

wymierzona oskarżonej kara łączna pozbawienia wolności nie mogła być niższa niż

10 miesięcy i wyższa niż rok i 3 miesiące.

Trafnie więc skarżący Prokurator Generalny podnosi, że Sąd Rejonowy

wymierzając oskarżonej karę łączną roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności, orzekł

ją z przekroczeniem górnej granicy zakreślonej art. 86 § 1 k.k. Postępując w ten

sposób Sąd dopuścił się rażącej obrazy powołanego przepisu, która miała istotny

wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.

Z powyższych powodów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego z dnia 9 listopada 2015 r. i sprawę przekazał temu Sądowi do

ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy koniecznym będzie

uniknięcie uchybień będących podstawą uwzględnienia kasacji.

kc