II PK 51/15

Sygn. akt II PK 51/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa U.C.

przeciwko Zespołowi Edukacyjnemu […]

o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę albo dopuszczenie do

pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 marca 2016 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Z.

z dnia 23 września 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Z. uwzględnił apelację pozwanego pracodawcy Zespołu

Edukacyjnego […] i wyrokiem z 23 września 2014 r. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego w Z. z 10 marca 2014 r. i oddalił powództwo U. C. o dopuszczenie do

2

pracy. Powódka była zatrudniona u pozwanego od 2007 r. na podstawie umowy o

pracę jako nauczyciel. Pismem z 3 czerwca 2013 r. pozwany wskazując na zmiany

organizacyjne (art. 20 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela) wypowiedział jej zatrudnienie na koniec sierpnia 2013 r. za 2-

miesiecznym wypowiedzeniem. Powódka zarzuciła naruszenie art. 20 ust. 3 Karty

Nauczyciel (KN), gdyż wypowiedzenie powinno być doręczone najpóźniej do 31

maja danego roku szkolnego. Od 13 do 31 maja 2013 r. była na zwolnieniu

lekarskim. Pozwany skrócił okres wypowiedzenia do dwóch miesięcy na podstawie

art. 20 ust. 5 KN.

Sąd Rejonowy w Z. wyrokiem z 10 marca 2014 r. oddalił powództwo o

uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę i nakazał pozwanemu,

aby dopuścił powódkę do pracy do 31 sierpnia 2014 r. za wynagrodzeniem

uzyskiwanym do 31 sierpnia 2013 r. na dotychczasowym stanowisku pracy. Ustalił

zmniejszenie liczby oddziałów z 12 do 9 w roku szkolnym 2013/2014. O wyborze

powódki do zwolnienia decydowały określone kryteria. Powódka dostarczyła

zwolnienie lekarskie i pozwany nie mógł skutecznie wręczyć wypowiedzenia do 31

maja 2013 r. Zatrudnienie wypowiedziano 3 czerwca 2013 r. ze skróceniem okresu

wypowiedzenia do 2 miesięcy. Sąd Rejonowy stwierdził, że wypowiedzenie miało

uzasadnioną przyczynę i jest skuteczne, jednakże nie na 31 sierpnia 2013 r., lecz

dopiero na 31 sierpnia 2014 r. Na uwzględnienie zasługiwało żądanie dopuszczenia

do pracy, z uwagi na to, że pozwana zastosowała okres wypowiedzenia krótszy niż

wymagany. Stosunek pracy nauczyciela musi ustać na koniec roku szkolnego, to

jest na dzień 31 sierpnia w roku kalendarzowym, w którym ziścił się skutek

prawidłowo złożonego oświadczenia o wypowiedzeniu. Ponieważ z powodu

choroby powódki zastosowanie miał art. 41 k.p., to w maju niemożliwe było

wypowiedzenie jej stosunku pracy. Natomiast przepis art. 20 ust. 5 KN nie miał

zastosowania, gdyż dotyczy tylko wypowiedzeń dokonywanych najpóźniej do końca

maja. Wynika to z użycia formuły - „przysługuje odszkodowanie za pozostałą część

okresu wypowiedzenia”. Każde wypowiedzenie dokonane po 31 maja powoduje, że

nie ma podstaw do wypłaty odszkodowania innego niż za czas do 31 sierpnia roku

następnego. W apelacji pozwany zarzucił naruszenia art. 20 ust. 5 KN,

na podstawie którego skrócono okres wypowiedzenia do 2 miesięcy, a także art. 8

3

k.p. Powódka otrzymała odszkodowanie za jeden miesiąc skróconego

wypowiedzenia. Byłaby w uprzywilejowanej sytuacji, gdyż wypowiedzenie było

konieczne i wybór był obiektywny.

Sąd Okręgowy uwzględnił apelację. Wskazał, że do materii nieuregulowanej

w Karcie Nauczyciela stosuje się Kodeks pracy (art. 91c ust. 1 KN). W razie

zastosowania okresu wypowiedzenia krótszego niż wymagany (art. 49 k.p.) nie

przysługują roszczenia z art. 45 k.p. Jeżeli jedyną wadliwością wypowiedzenia

nauczycielowi stosunku pracy jest zastosowanie przez szkołę zbyt krótkiego okresu

wypowiedzenia przez sprzeczne z prawem oznaczenie terminu jego upływu przed

końcem roku szkolnego, to stosunek pracy rozwiązuje się z upływem okresu

właściwego i do tego czasu nauczyciel ma prawo do wynagrodzenia, natomiast nie

służą mu roszczenia przewidziane w art. 45 § 1 k.p. (art. 49 k.p. w związku z art. 20

ust. 3 i art. 91c ust. 1 KN). Za zasadne należało uznać stanowisko pozwanego,

iż 3-miesięczny okres wypowiedzenia może zostać przez pracodawcę skrócony.

Umożliwia to art. 20 ust. 5 KN, tak, aby skutek rozwiązujący przypadał wyłącznie na

koniec roku szkolnego. Wykładnia Sądu pierwszej instancji, w świetle art. 20 ust. 3

KN, jest błędna i uczyniłaby przepis art. 20 ust. 5 KN martwym, niemożliwym do

zastosowania w żadnym stanie faktycznym. Pozwany prawidłowo wypowiedział

powódce stosunek pracy ze skutkiem rozwiązującym na koniec roku szkolnego.

Trzymiesięczny okres wypowiedzenia skrócił do 2 miesięcy i za pozostały miesiąc

wypłacił odszkodowanie. Przedmiotem badania Sądu drugiej instancji nie była

zasadność wypowiedzenia (nie była sporna). Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej

instancji nie ma oparcia w art. 20 ust. 3 KN w związku z art. 49 k.p. i narusza art. 20

ust. 5 KN.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie art. 20 ust. 3 KN przez

przyjęcie możliwości złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu nauczycielowi

stosunku pracy po dniu 31 maja danego roku szkolnego, ze skutkiem na dzień 31

sierpnia roku szkolnego, w którym złożono takie oświadczenie oraz art. 20 ust. 5

KN przez przyjęcie, że skrócenie okresu wypowiedzenia może polegać na

dokonaniu wypowiedzenia nauczycielowi stosunku pracy po 31 maja danego roku

szkolnego. Powódka wniosła o zmianę wyroku przez nakazanie dopuszczenia jej

do pracy, na dotychczasowym stanowisku w okresie od 1 października 2013 r. od

4

31 sierpnia 2014 r. oraz ustalenie, że umowa o pracę uległa rozwiązaniu 31

sierpnia 2014 r. na podstawie wypowiedzenia dokonanego 3 czerwca 2013 r.,

ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i dlatego została oddalona.

Skarżąca przyjmuje, że wypowiedzenie mogło zostać złożone najpóźniej do

końca maja i tylko takie wypowiedzenie może być skrócone. W przeciwnym razie

dochodzi do naruszenia przepisów, rodzącego zasadne roszczenie o przedłużenie

zatrudnienia na kolejny rok szkolny. Założenie to nie jest uprawnione. Przede

wszystkim nie ma kolizji przepisów z art. 20 ust. 3 i ust. 5 KN. Najkrócej ujmując,

to nie wynika z nich zakaz wypowiedzenia po 31 maja przy zastosowaniu

skróconego okresu wypowiedzenia.

Przepis art. 20 ust. 5 KN, pozwalający na skrócenie okresu wypowiedzenia

nie narusza reguły, że rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 20

ust. 1 KN następuje z końcem roku szkolnego. Okres wypowiedzenia może być

skrócony do 1 miesiąca. Wówczas wypowiedzenie nie musi zostać dokonane

najpóźniej do końca maja, gdyż wystarczy, że nauczyciel przed końcem roku

szkolnego będzie miał zapewniony dopuszczalny ustawą okres wypowiedzenia, w

tym przypadku skrócony okres wypowiedzenia. Oznacza to, że przy skróceniu

okresu wypowiedzenia oświadczenie wypowiadające zatrudnienie może być

złożone w czerwcu. Karta Nauczyciela została zmieniona w tym zakresie ustawą z

14 czerwca 1996 r. (Dz.U. z 1996 r. Nr 87, poz. 396). Wprowadzono regulację art.

20 ust. 5, zgodnie z którą okres wypowiedzenia może być skrócony do 1 miesiąca,

z tym że w takim wypadku nauczycielowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą

część okresu wypowiedzenia w wysokości wynagrodzenia liczonego jak za okres

urlopu wypoczynkowego. Okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się

nauczycielowi pozostającemu w tym okresie bez pracy do okresu zatrudnienia.

Uprzedni trzymiesięczny okres wypowiedzenia wymagał wypowiedzenia najpóźniej

w maju i była to norma zbyt sztywna i nieracjonalna. Nie było możliwe zmniejszenie

zatrudnienia, gdy nauczyciel korzystał z czasowej ochrony zatrudnienia w

5

przypadku usprawiedliwionej nieobecności (art. 41 k.p.). Wprowadzona zmiana jest

podobna do regulacji istniejącej wcześniej w powszechnym prawie pracy - por. art.

361

§ 1 k. i art. 20 ust. 1 i ust. 5 KN.

Nauczyciel ma prawo do kontroli sądowej przyczyn wypowiedzenia jak i

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę. W tej sprawie objęty skargą wyrok

dotyczy tej drugiej sfery. Tu zaś należy odróżnić niewłaściwy okres wypowiedzenia

z art. 49 k.p. i skrócony okres wypowiedzenia z art. 361

§ 1 k.p. W sytuacji z art. 49

k.p. umowa o pracę z mocy prawa rozwiązuje się z upływem wymaganego okresu

wypowiedzenia. Wówczas pracownikowi przysługuje wynagrodzenie do czasu

rozwiązania umowy. Przykładowo jest to sytuacja, gdy pracodawca błądzi (nie jest

świadomy) i stosuje niewłaściwy okres wypowiedzenia (np. gdy pomija staż pracy

uprawniający do dłuższego okresu wypowiedzenia). Ne jest to sytuacja, która

wystąpiła w sprawie skarżącej. Wszak z racji zatrudnienia miała trzymiesięczny

okres wypowiedzenia, który pracodawca mógł ograniczyć do 2 miesięcy, właśnie na

podstawie art. 20 ust. 5 KN. Nie zastosowano okresu wypowiedzenia

nieuprawnionego. Pozwany zastosował okres wypowiedzenia skrócony

(dozwolony). Jest to sytuacja podobna do przewidzianej w art. 361

k.p.,

gdy zachodzi konieczność wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę.

Podobieństwo tej regulacji z art. 20 ust. 5 KN wyraża się w prawie do

odszkodowania (a nie do wynagrodzenia) w wysokości wynagrodzenia za

pozostałą część okresu wypowiedzenia. Okres za który przysługuje

odszkodowanie, wlicza się pracownikowi pozostającemu w tym okresie bez pracy

do okresu zatrudnienia. To, że nauczyciel otrzymuje odszkodowanie „za pozostałą

część okresu wypowiedzenia” nie oznacza, że jest to okres zatrudnienia

(we wrześniu).

Czym innym jest odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia i czym

innym wynagrodzenie do upływu właściwego okresu wypowiedzenia. Treść

przepisów jest zatem podobna w art. 20 ust. 5 KN i art. 361

k.p., lecz inna niż w

art. 49 k.p.

Reasumując skrócenie okresu wypowiedzenia w wypowiedzeniu

oświadczonym nauczycielowi w czerwcu nie oznacza, że wypowiedzenie jest

niezgodne z prawem i daje uprawnienie do dalszego zatrudnienia w kolejnym roku

6

szkolnym. Odwołanie się do art. 49 k.p. nie jest tu zasadne, gdyż przepis ten

dotyczy innej sytuacji i innego rozwiązania prawnego. Przepis ten jest regulacją

szczególną do przepisów określających roszczenia w przypadku wypowiedzenia

niezasadnego lub naruszającego przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. Czym

innym są roszenia związanie z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umowy o

pracę i czym innym (bo odrębnym) jest późniejsze ustanie zatrudnienia (ex lege),

gdy pracodawca zastosował zbyt krótki okres wypowiedzenia (por. art. 45 k.p. i

art. 49 k.p. oraz art. 20 ust. 3 i ust. 5 KN w związku z art.91c ust. 1 KN).

Niezasadnie skarżąca odwołuje się do wyroku Sądu Najwyższego z 2 lipca 2009 r.,

III PK 20/09, gdyż dotyczył innej sytuacji. W przypadku skarżącej nie naruszono

przepisów wskazanych w skardze (art. 39813

§ 1 k.p.c.). Pracodawca mógł skrócić

okres wypowiedzenia, które rozwiązało stosunek pracy z końcem roku szkolnego.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).

kc