I CSK 146/15

Sygn. akt I CSK 146/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Iwona Koper

w sprawie z powództwa Firmy Handlowej "B." S.A. w R.

przeciwko A. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 8 kwietnia 2016 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 października 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym Sąd Okręgowy w R. orzekł,

że pozwana A. S. - Firma „M.” A. S. w L. ma zapłacić powodowi Firmie Handlowej

„B.” S.A. w R. kwotę 250.091,11 zł. Zasądzona kwota obejmowała należność

tytułem ceny za materiały budowlane na podstawie kilkunastu faktur.

W zarzutach od nakazu zapłaty pozwana wniosła o uchylenie nakazu

i oddalenie powództwa podnosząc, że powód umową cesji z dnia 21 sierpnia 2013 r.

zbył dochodzoną wierzytelność na rzecz D. W. prowadzącego działalność

gospodarczą pn. D. i wierzytelność ta została skompensowana przez nabywcę z

wzajemną wierzytelnością przysługującą pozwanej w stosunku do D. W. W

odpowiedzi na zarzuty pozwanej powód przyznał, że w dniu 21 sierpnia 2013 r.

zawarł z D. W. prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą D. w R. umowę

cesji wierzytelności dochodzonej w niniejszej sprawie na kwotę 250.091,11 zł, przy

czym warunkiem skuteczności tej umowy było dokonanie przez D. W. zapłaty wyżej

wymienionej kwoty na rachunek bankowy powoda. Do zapłaty nie doszło, wobec

czego w dniu 28 listopada 2013 r. powód i D. W. zawarli porozumienie w sprawie

rozwiązania umowy przelewu wierzytelności.

Wyrokiem z dnia 27 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w R. utrzymał w mocy

wydany nakaz zapłaty. W ocenie tego Sądu, wobec rozwiązania umowy przelewu

wierzytelności powód był legitymowany do dochodzenia kwoty objętej żądaniem

pozwu. Z kolei pozwana nie wykazała, by posiadała w stosunku do D. W.

wymagane wierzytelności, jak również by złożyła mu oświadczenie o potrąceniu,

zaś przedłożony przez pozwaną dowód w postaci dokumentu określonego

„rozrachunki - analityka” sporządzony został miesiąc wcześniej niż podpisana

umowa cesji, co podważa jego wiarygodność.

Wyrokiem z dnia 16 października 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanej wniesioną od wyroku Sądu pierwszej instancji. Przyjął, że wprawdzie

powód umową cesji wierzytelności z dnia 21 sierpnia 2013 r. przelał na D. W.

wierzytelności objęte pozwem przysługujące mu względem pozwanej, ale

cesjonariusz nie wywiązał się z umowy i nie zapłacił należności za nabytą

3

wierzytelność w terminie 7 dni od podpisania umowy. Wskutek tego powód i D. W.

zawarli w dniu 28 listopada 2013 r. porozumienie w sprawie rozwiązania umowy

przelewu wierzytelności. Tym samym - podpisując wymienione porozumienie – D.

W. potwierdził, że wierzytelności wynikające z faktur wymienionych w pozwie z

powrotem przenosi na cedenta, ten zaś nie będzie wymagać za nie zapłaty

należności. Zarzut pozwanej, co do kompensaty wierzytelności, opierający się

wyłącznie na umowie cesji wierzytelności pozostaje w sprzeczności z

oświadczeniem D. W., złożonym wobec powoda, a potwierdzonym porozumieniem

z dnia 28 listopada 2013 r., co do rozwiązania umowy cesji. Na skutek zwrotu

wierzytelności cedentowi odpadła podstawa do jakichkolwiek kompensat między D.

W. a pozwaną. Z tych względów Sąd Okręgowy trafnie pominął zeznania świadka

D. W., jakkolwiek nie dał temu stosownego wyrazu, co jednak pozostaje bez

wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Z tych względów apelacja jako bezzasadna

podlegała oddaleniu.

Wyrok Sądu drugiej instancji został zaskarżony w całości skargą kasacyjną

przez pozwaną. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

zarzucono naruszenie przepisów:

- art. 378 § 1 k.p.c. polegające na nierozpoznaniu przez Sąd drugiej instancji

zarzutów podniesionych przez pozwaną w apelacji, tj. nierozpoznania istoty

sprawy, naruszenia art. 498 § 1 k.c., naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.,

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 129 § 1 k.p.c., naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 227, art. 248 § 1, art. 249 k.p.c., naruszenia art. 227

k.p.c .w zw. z art. 274 § 1 k.p.c. i poprzestanie na ogólnikowym stwierdzeniu,

iż pominięcie zeznań świadka D. W. przez Sąd pierwszej instancji jest

słuszne, bowiem pominięcie to pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie

sprawy, a w konsekwencji dokonanie pozornej kontroli instancyjnej przez

Sąd drugiej instancji;

- art. 382 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art.

248 § 1 k.p.c. polegające na nieprzeprowadzeniu przez Sąd drugiej

instancji uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez zobowiązanie

D. W. do przedłożenia Sądowi dokumentacji księgowej, z której wynika

4

kompensata wzajemnych wierzytelności D. W. na kwotę 250.091,11 zł

nabytych w drodze cesji od powódki a wzajemną wierzytelnością pozwanej

w stosunku do D. W., w efekcie czego Sąd pozbawił się dowodu

umożliwiającego rozpoznanie kwestii kompensaty wzajemnych zobowiązań

pomiędzy pozwaną a D. W.;

- art. 382 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art.

274 § 1 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie przez Sąd drugiej

instancji uzupełniającego postępowania dowodowego i nieprzesłuchanie

świadka D. W., podczas gdy Sąd drugiej instancji w świetle art. 382 k.p.c.

zobowiązany był do przeprowadzenia przedmiotowego dowodu

wobec okoliczności, że Sąd pierwszej instancji, nie wezwał powtórnie

świadka nieobecnego na rozprawie ani też dowodu z jego przesłuchania nie

oddalił, ani nie pominął, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy,

ponieważ Sąd w efekcie pozbawił się dowodu umożliwiającego rozpoznanie

kwestii kompensaty wzajemnych zobowiązań pomiędzy pozwaną a D. W.;

- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez sporządzenie

uzasadnienia wyroku z dnia 16 października 2014r. z pominięciem

wskazania podstawy faktycznej, czyli ustalenia faktów, które Sąd uznał za

udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn dla których innym

dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnienia podstawy

prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa oraz oceny zarzutów

podniesionych przez pozwaną w apelacji, co uniemożliwia kontrolę motywów

rozstrzygnięcia.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej mogą być

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik

sprawy. W ugruntowanym stanowisku Sądu Najwyższego zarzut naruszenia art.

328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., podniesiony w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej, może być uwzględniony wyjątkowo z tej przyczyny, że określa

5

on elementy uzasadnienia wyroku, które jest sporządzane już po wydaniu

orzeczenia. Z tej przyczyny naruszenie tego przepisu nie ma zazwyczaj istotnego

wpływu na wynik postępowania. Mimo to zarzut naruszenia tego przepisu może

być wyjątkowo uwzględniony w postępowaniu kasacyjnym, w szczególności

wówczas, gdy treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia jest do tego stopnia

wadliwa, że nie jest możliwe przeprowadzenie jego poprawnej kontroli przez

Sąd Najwyższy (por. m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada

1999 r., III CKN 460/98, OSNC 2000, nr 5, poz. 100, z dnia 25 października 2000 r.,

IV CKN 142/00, z dnia 13 czerwca 2000 r., V CKN 69/00 - nie publ.).

Zgodnie z art. 328 § 2 k.p.c., uzasadnienie wyroku powinno zawierać

wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie faktów, które sąd

uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których

innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie

podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Ogólnie rzecz

ujmując z przepisu tego wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać

podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia. Przepis ten poprzez art. 391 § 1 k.p.c.

ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym. Uzasadnienie wyroku

sądu drugiej instancji ze względu na jego zakres i funkcje, określone przepisem

art. 378 k.p.c., powinno odnosić się także do odpowiednich zarzutów zawartych

w apelacji ewentualnie do innych kwestii, które sąd drugiej instancji powinien

uwzględnić z urzędu.

Wyżej określonych wymagań nie spełnia uzasadnienie wyroku

zaskarżonego skargą kasacyjną, gdyż nie ma w nim ani podstawy faktycznej, ani

podstawy prawnej rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji. W szczególności, Sąd

Apelacyjny rozstrzygnął apelację, nie wskazując jakichkolwiek przepisów prawa

materialnego, które należało mieć na uwadze, badając zasadność zarzutu

pozwanej podniesionego w zarzutach od nakazu zapłaty. Ich wskazanie było

niezbędne dla określenia faktów prawnie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz

określenia na kim spoczywał ciężar ich dowodu, następnie oceny, czy zgłoszone

przez strony okoliczności i dowody były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz

wreszcie - o ile takie okoliczności i dowody zostały zgłoszone - oceny

wiarygodności i mocy dowodowej przeprowadzonych w sprawie dowodów. Brak

6

tych elementów w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uniemożliwia dokonania

oceny zasadności pozostałych - poza zarzutem naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. - zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W szczególności

zwrócić należy uwagę na to, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika

jasno, co ma znaczenie dla oceny legitymacji czynnej powoda, czy wierzytelność

będąca źródłem dochodzonego roszczenia przysługuje mu z tej przyczyny, że

umowa przelewu wierzytelności z dnia 21 sierpnia 2013 r. miała charakter

warunkowy - a w konsekwencji w ogóle nie doszło do przeniesienia na jej

podstawie wierzytelności na rzecz D. W. (warunek zawieszający) albo doszło

do powrotnego przeniesienia wierzytelności na powoda, jako cedenta, na skutek

ziszczenia się warunku rozwiązującego - czy też z tej przyczyny, że powód zawarł

z D. W. w dniu 28 listopada 2013 r. umowę rozwiązującą umowę przelewu

wierzytelności. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, czy i kiedy o

umowie przelewu wierzytelności i jej treści oraz umowie z dnia 28 listopada 2013 r.,

a w konsekwencji o zmianie wierzyciela dowiedziała się pozwana oraz kiedy

ewentualnie miała miejsce kompensata jej wierzytelności z wierzytelnościami D. W.,

a jeżeli tak, czy w świetle wchodzących w rachubę przepisów prawa materialnego,

była ona skuteczna względem powoda.

Z tych względów na podstawie art. 39815

§ 1 oraz art. 108 § 2 w zw.

z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.

jw

eb