I CNP 21/15

Sygn. akt I CNP 21/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

w sprawie skargi M. D., G. D. i B. D.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w W. z dnia 5 września 2014 r.,

wydanego w sprawie z powództwa U. sp. z o.o. w W.

przeciwko M. D., G. D. i B. D.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 8 kwietnia 2016 r.,

1) stwierdza, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego

w W. z dnia 5 września 2014 r., syg. akt […]

jest niezgodny z prawem

2) zasądza od U. sp. z o.o. w W. na rzecz

M. D., G. D. i B. D.

kwotę 300 (trzysta) zł tytułem kosztów postępowania

wywołanego skargą.

2

UZASADNIENIE

Zaskarżonym przez pozwanych: M. D., G. D. oraz B. D. wyrokiem z dnia 5

września 2014 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację pozwanych od wyroku Sądu

Rejonowego w W. z dnia 29 maja 2014 r. oraz orzekł o kosztach postępowania.

W sprawie tej ustalono, co następuje:

Pozwanych – M. D., G. D. oraz B. D. oraz powoda U. sp. z o.o. w W. wiązała

umowa cywilnoprawna zawarta w dniu 31 sierpnia 2011 r. Umowa ta była umową

spedycji określoną w art. 794 i n. k.c. Zgodnie z treścią pkt 3 umowy łączącej strony,

stawki wynagrodzenia i opłaty dodatkowe za usługi wykonane przez powoda miały

być naliczane w oparciu o „Cenniki oraz przewodnik po usługach U.” obowiązujący

w dacie nadania przesyłki.

Wynagrodzenie naliczane było na podstawie sum większych z wag paczek

w przesyłce, to jest wagi rzeczywistej paczki lub wagi wymiarowej paczki. U. mogła,

więc dokonać weryfikacji deklarowanej wagi i wagi wymiarowej, wymiarów paczek

oraz w przypadku, jeżeli przekroczyłyby one wartość zadeklarowaną - ustalić na tej

podstawie uzupełniające wynagrodzenie i wystawić stosowną fakturę. Strona

pozwana nie zakwestionowała, że otrzymała ww. „Cenniki oraz przewodnik po

usługach U.”.

Wyrokiem z dnia 29 maja 2014 r. Sąd Rejonowy w W. zasądził od

pozwanych M. D., G. D. i B. D. solidarnie na rzecz powoda „U." kwotę 1749,96 zł

wraz z ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach

postępowania.

Rozpoznający apelację pozwanych Sąd II instancji stwierdził, że ustalenia

faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy są prawidłowe i Sąd Okręgowy uznaje je

za własne. Właściwa jest również dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna,

którą Sąd Okręgowy w całości aprobuje.

Sąd Okręgowy uznał, że strony łączyła umowa spedycji zawarta w dniu

31 sierpnia 2011 r. W umowie tej strony przyjęły, że wynagrodzenie będzie

3

ustalone na podstawie cennika powoda. Powód dochodzi wynagrodzenia z tytułu

przedmiotowej umowy w związku z wystawieniem dwóch faktur korygujących

za miesiąc kwiecień 2011 r.

Konieczność wystawienia owych faktur była spowodowana wyliczeniem opłat

za nadanie przesyłek według wyceny zgodnie z wagą rzeczywistą paczki lub wagą

wymiarową po dokonaniu weryfikacji przez powoda. Wskazać należy, iż powód do

pozwu dołączył zestawienie „elektroniczny dowód doręczenia”, który stanowi listę

przesyłek doręczonych przez powoda na zlecenie pozwanych.

Następnie w odpowiedzi na sprzeciw powód przedstawił kalkulację

wynagrodzenia w oparciu o pięć szczegółowo opisanych przesyłek wskazując na

dokładne wyliczenia dokonane zgodnie z cennikiem. Wyjaśnić należy, że w ocenie

Sądu Okręgowego powód wykazał w ten sposób zasadność i wysokość roszczenia.

Nadto wykazał, że prawidłowo dokonał obliczenia wysokości wynagrodzenia

zgodnie z cennikiem, który to został przez pozwanych zaakceptowany.

Zdaniem Sądu Okręgowego, pozwani ograniczyli się jedynie do

zakwestionowania zasadności przedstawionych wyliczeń nie powołując w tej sferze

żadnego dowodu. Mało tego, kwestionując wyliczenie wynagrodzenia powoda

podane szczegółowo w odpowiedzi na sprzeciw, pozwani zachowali milczenie.

Podkreślić, bowiem należy, że reguła dotycząca ciężaru dowodu nie może być

rozumiana w ten sposób, że zawsze, bez względu na okoliczności sprawy,

spoczywa on na stronie powodowej. Jeżeli powód udowodnił fakty przemawiające

za zasadnością powództwa, to na stronie pozwanej spoczywa ciężar udowodnienia

ekscepcji i faktów uzasadniających oddalenie powództwa.

Sąd II instancji za niezasadny uznał również zarzut naruszenia art. 233 k.p.c.

W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ocenił

wiarygodność i moc materiału dowodowego. Ocena wiarygodności i mocy

dowodów jest podstawowym zadaniem Sądu orzekającego, zaś granice swobodnej

oceny zebranego materiału dowodowego wyznaczają wymagania prawa

procesowego, doświadczenia życiowego oraz reguły logicznego rozumowania.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd I instancji nie przekroczył granic swobody

sędziowskiej przy ocenie przedstawionych przez strony dowodów. Samo

4

przekonanie strony o innej wadze dowodów i ich odmiennej ocenie niż przyjął Sąd

nie jest wystarczające dla zakwestionowania granic swobody w omawianym

zakresie. W konsekwencji zarzuty te uznać należy za zarzuty stricte polemiczne.

W tym bowiem zakresie, w ocenie Sądu Okręgowego, ustalenia faktyczne i ich

prawna ocena dokonane przez Sąd I instancji zasługują na pełną akceptację.

Pozwani w swojej skardze zarzucili naruszenie prawa materialnego - art. 117

§ 2 zd. 1 in medio k.c. w zw. z art. 803 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie

i oddalenie apelacji wniesionej przez pozwanych. Wskazali, że mimo upływu

terminu przedawnienia oraz podniesienia przez nich zarzutu przedawnienia Sąd

uznał za zasadne roszczenie powódki i zasądził na jej rzecz dochodzoną pozwem

kwotę. Ponadto pozwani zarzucili także naruszenie przepisów postępowania – art.

316 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie i wydanie wyroku przez Sąd Okręgowy

nieuwzględniającego stanu istniejącego w dacie orzekania, przejawiające się

w niewzięciu przez Sąd Okręgowy pod uwagę faktu podniesienia przez pozwanych

zarzutu przedawnienia i upływu okresu przedawnienia dochodzonego pozwem

roszczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Uznanie prawomocnego orzeczenia za niezgodne z prawem jest przesłanką

warunkującą dochodzenie odpowiedzialności odszkodowawczej od Skarbu

Państwa. Zgodnie z art. 4171

§ 2 k.c., gdy szkoda została wyrządzona przez

wydanie niezgodnego z prawem orzeczenie jej naprawienia można żądać po

stwierdzeniu tej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu.

Postępowanie takie zostało uregulowane w art. 4241

– 42412

k.p.c. Celem

postępowania wywołanego skargą przewidzianą w powołanych przepisach jest

ustalenie, czy można uznać, że określone orzeczenie pomimo wydania go

w przewidzianej prawem procedurze i uzyskania cechy prawomocności, narusza

jednak prawo. Biorąc pod uwagę, że chodzi tu o sytuację szczególną, gdyż za

orzeczeniem takim przemawia domniemanie zgodności z prawem, przyjmuje się,

że niezgodność z prawem, o której mowa w art. 4171

§ 2 k.c. oraz art. 4241

k.p.c.

musi przybrać postać kwalifikowaną. Oznacza to, że nie każda obiektywna

sprzeczność ze wskazanym przepisem lub przepisami uzasadnia uznanie

5

prawomocnego orzeczenia za niezgodne z prawem. Tylko w razie, gdy

prawomocne orzeczenie narusza prawo w sposób rażący i jest niewątpliwie

sprzeczne przepisami niepodlegającymi różnej wykładni, z ogólnie przyjętymi

standardami rozstrzygnięć, albo wydane zostało przy zastosowaniu szczególnie

rażąco błędnej wykładni, czyli wykazuje cechy tzw. bezprawia judykacyjnego

można uznać go za sprzeczne z prawem. Takie pojęcie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia można uznać za utrwalone (zob. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 27 września 2012 r., SK 4/11, OTK-A 2012, nr 8, poz. 97 oraz

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSBC 2007,

nr 1, poz. 17, z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35, z dnia

10 września 2015 r., II CNP 60/14 nie publ.).

Oceniając zaskarżone orzeczenie pod kątem czy dotknięte jest ono

bezprawiem judykacyjnym trzeba stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie mamy

do czynienia z takim przypadkiem. Sąd Okręgowy nie rozpoznał wszystkich

zawartych w apelacji od wyroku Sądu I instancji zarzutów, do czego zobowiązuje

go art. 378 k.p.c. Pominął wyraźnie wyodrębniony w apelacji zarzut przedawnienia

roszczeń o zapłatę należności wynikających z łączącej strony umowy. Przyjął,

że pozwanych i powoda łączyła umowa spedycji zawarta w dniu 31 sierpnia 2011 r.

Wymagalność roszczenia powodowej spółki powstała w dniu 15 maja 2012 r. oraz

co do kwoty 19,48 zł w dniu 17 maja 2012 r. Natomiast z powództwem wystąpiła

ona w dniu 11 czerwca 2013 r. Zgodnie z art. 803 § 1 k.c., roszczenia z umowy

spedycji przedawniają się po upływie roku. Oznacza to, że początek biegu

przedawnienia roszczeń powodowej spółki o zapłatę należności z tytułu

przysługującego jej wynagrodzenia za świadczone przez nią usługi spedycyjne

rozpoczął się 15 i 17 maja 2012 r. Skoro zaś powodowa spółka wystąpiła

z powództwem dopiero 11 czerwca 2013, czyli po upływie roku, to zgodnie z art.

803 § 1 k.c., jej roszczenie w tym dniu było już przedawnione. W przypadku

przedawnienia roszczenia, jeżeli zarzut taki zostanie podniesiony przez dłużnika,

sąd nie może przyznać sądowej ochrony wierzycielowi, który występuje

z roszczeniem. Z art. 117 § 2 k.c. wynika, bowiem wyraźnie, że po upływie

przedawnienia dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia. Innymi słowy,

w razie podniesienia zarzutu przedawnienia przez dłużnika sąd nie może przyznać

6

ochrony wierzycielowi i jego powództwo o zasądzenie roszczenia winno ulec

oddaleniu.

Sąd II instancji pomimo zgłoszonego w apelacji przez dłużnika (pozwanych)

zarzutu przedawnienia nie odniósł się w uzasadnieniu swojego wyroku w ogóle do

tego zarzutu i w konsekwencji, pomimo tego, że roszczenie powoda uległo

przedawnieniu, utrzymał w mocy wyrok sądu I instancji, w którym sąd ten zasądził

od dłużnika dochodzoną należność. Taki prawomocny wyrok narusza prawo

w sposób kwalifikowany. Jest on, bowiem sprzeczny z przyjętym powszechnie

rozumienie przepisów o przedawnieniu roszczeń i narusza ogólnie przyjęte

standardy rozstrzygnięć apelacji przez sąd II instancji.

Mając na względzie powyższe Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411

§ 2

k.p.c., orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na

podstawie art. 98 w związku z art. 391 § 1, art. 39821

oraz art. 42412

k.p.c.

aj

eb