II UK 165/15

Sygn. akt II UK 165/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku M. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o świadczenie przedemerytalne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 kwietnia 2016 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 września 2014 r.,

1. oddala skargę,

2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M.

K. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 11 września 2014 Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu

Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia 3 stycznia 2014 r.,

zaskarżony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w ten sposób, że przyznał

wnioskodawczyni M. K. prawo do świadczenia przedemerytalnego od dnia 17 maja

2013 r., a dalej idące jej odwołanie i apelację oddalił.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że M. K. była zatrudniona w Zakładzie

Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w R. w okresie od dnia 1 czerwca 1998 r.

do dnia 15 grudnia 2011 r. w wymiarze połowy etatu jako starszy inspektor do

spraw BHP. Ten stosunek pracy ustał na mocy art. 10 ustawy z dnia 13 marca

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy

z przyczyn niedotyczących pracowników (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 192).

ze względu na likwidację etatu. W grudniu 2011 r. na czas określony ubezpieczona

pracowała na 1/8 etatu w spółce O. Ta umowa uległa rozwiązaniu z upływem

okresu, na który została zawarta. Wniosek do organu rentowego złożyła w dniu 16

maja 2013 r. po półrocznym okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu prawnego co do braku prawa

ubezpieczonej do świadczenia przedemerytalnego ze względu na ustanie

ostatniego przed złożeniem wniosku stosunku pracy z innych przyczyn niż

dotyczące zakładu pracy i przyznał wnioskodawczyni prawo do świadczenia

przedemerytalnego od dnia 1 maja 2013 r. Zastosował art. 2 ust. 1 pkt 29 ppkt b

ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

(jednolity tekst: Dz.U. 2015 r. poz. 149), wskazując, że umowa o pracę łącząca

wnioskodawczynię z Zakładem Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w R.

została rozwiązana z dniem 15 grudnia 2011 r. z powodu likwidacji jej stanowiska.

Stwierdził, że we wskazanym przepisie nie zawarto zastrzeżenia, by ostatni przed

nabyciem statusu osoby bezrobotnej stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn

dotyczących pracodawcy.

Ten sam pogląd prawny wyraził Sąd Apelacyjny, z tym że uwzględnił art. 7

ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych

(Dz.U. z 2013 r., poz. 170 ze zm.), stanowiący o ustaleniu prawa do świadczenia

przedemerytalnego od następnego dnia po dniu złożenia wniosku wraz z

3

dokumentami i skorygował początkową datę przyznania świadczenia stosownie do

wniosku z dnia 16 maja 2013 r.

W skardze kasacyjnej organ rentowy wniósł o uchylenie wyroków obydwu

Sądów i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania lub

ich zmianę i oddalenie odwołania oraz orzeczenie o zwrocie wypłaconego

świadczenia przedemerytalnego i zasądzenie kosztów. Zarzucił naruszenie przez

niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 3 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych i przyznanie ubezpieczonej prawa do

świadczenia przedemerytalnego, chociaż status osoby bezrobotnej uzyskała w

związku z rozwiązaniem umowy o pracę z upływem okresu, na który została

zawarta, a nie bezpośrednio po rozwiązaniu z nią stosunku pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy. Podniósł, że prawidłowe zastosowanie wskazanego

przepisu obejmuje tylko te sytuacje, w których osoba ubezpieczona zarejestruje się

jako bezrobotna bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy, gdyż z art. 2 ust. 3 pkt 2 ustawy wynika, że taka osoba

(określona w art. 2 ust. 1 pkt 5) nie traci prawa do zasiłku przedemerytalnego

jedynie w przypadku podjęcia w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych

zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji

zatrudnienia albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót

publicznych. Nie nabywa prawa do świadczenia przedemerytalnego ubezpieczony,

który po rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

podejmuje kolejne zatrudnienie i dopiero po jego ustaniu z innych przyczyn lub w

innych okolicznościach rejestruje się jako bezrobotny.

Ubezpieczona wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, powołując się na

pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 maja 2012 r., I BU

15/11 (OSNP 2013 nr 11-12, poz. 134), wskazywanym również w skardze

kasacyjnej, lecz jako odniesienie dla odmiennego rozstrzygnięcia. Podniosła, że w

okresie poprzedzającym rozwiązanie stosunku pracy, jak i wygaśnięciem stosunku

pracy na skutek upływu czasu, na który umowa była zawarta, pozostawała na

zwolnieniu lekarskim, a zarejestrowała się jako bezrobotna bezpośrednio po

ustaniu zasiłku chorobowego.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Świadczenie przedemerytalne, podobnie jak instrumenty, o których mowa w

ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, stanowią realizację

normy zawartej w art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, nakazującej państwu aktywne

wspieranie obywateli pozostających bez pracy nie z własnej woli i niemających

innych środków utrzymania. Działania państwa w tym obszarze powinny być

inicjowane tylko w razie potrzeby, więc należy doceniać inicjatywę osoby, która po

utracie zatrudnienia w okolicznościach, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy

o świadczeniach emerytalnych, próbuje samodzielnie poszukiwać pracy i tylko w

ostateczności korzysta z instrumentów aktywizacyjnych, o których mowa w ustawie

o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z tych względów brak wskazania

w ustawie bezpośredniego związku czasowego między rozwiązaniem stosunku

pracy, a okresem bezrobocia powinien być interpretowany jako celowo

zastosowane rozwiązanie ustawodawcy, umożliwiające rzeczywiste osiąganie

zakładanych w ustawie efektów.

Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych,

świadczenie przedemerytalne przysługuje – po spełnieniu warunków stażu i wieku

– jeżeli trwający co najmniej 6 miesięcy stosunek pracy lub stosunek służbowy

został rozwiązany z przyczyn dotyczących zakładu pracy w rozumieniu ustawy o

promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nabywa się je jednak po upływie

co najmniej 180 dni pobierania zasiłku dla bezrobotnych, dalszego zarejestrowania

jako bezrobotny, oraz zgody – a w każdym razie braku odmowy bez uzasadnionej

przyczyny - na propozycję podjęcia odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy

zarobkowej w okresie pobierania zasiłku. Dalszym warunkiem uzyskania prawa do

świadczenia jest także złożenie wniosku w terminie 30-dniowym od wydania przez

powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 180-dniowy okres pobierania

zasiłku dla bezrobotnych (art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych).

W związku z tym oczywiste jest, że ustawodawca nie przewidział warunku

bezpośredniego następstwa okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych po

rozwiązaniu stosunku pracy, a skoro tak, to można uznać, iż racjonalnie zamierzał

do wyłączenia odmiennego potraktowania osób, które utraciły pracę z przyczyn

5

leżących po stronie pracodawcy ze względu na chwilę zarejestrowania się jako

bezrobotny lub podjęcia krótkoterminowego zatrudnienia przed zarejestrowaniem.

Sąd Najwyższy, wykładając art. 2 ust. 3 tej ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych, przyjmował powstanie prawa do świadczenia

przedemerytalnego po co najmniej 6-miesięcznym pobieraniu zasiłku dla

bezrobotnych, bez potrzeby wykazywania ciągłego pobierania tego świadczenia po

rozwiązaniu ostatniego stosunku pracy (w wyrokach z dnia 7 marca 2013 r., I UK

559/12 (niepubl.); z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 323/11 (niepubl.) oraz z dnia 23 maja

2012 r., I BU 15/11, OSNP 2013 nr 11-12, poz. 134). Ad casu przyjęto brak prawa

do świadczenia przedemerytalnego osoby, która uzyskała status bezrobotnego

dopiero po zaprzestaniu prowadzenia po rozwiązaniu stosunku pracy działalności

pozarolniczej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r., I UK 437/11

(OSNP 2013 nr 11-12, poz. 135). Rozbieżność ta została usunięta w uchwale z

dnia 2 lipca 2013 r., III UZP 2/13 (OSNP 2013 nr 21-22, poz. 256). Sąd Najwyższy

przyjął, że podjęcie aktywności zawodowej w czasie między rozwiązaniem

stosunku pracy, a nabyciem prawa do zasiłku nie stanowi przeszkody do nabycia

prawa do świadczenia przedemerytalnego. Przytaczając treść art. 2 ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych in extenso, wywiódł, że wynika z niego prawo do

świadczenia przedemerytalnego przysługujące nie tylko pracownikom, z którymi

rozwiązano stosunek pracy z powodu likwidacji lub niewypłacalności pracodawcy,

albo z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o

promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lecz także osobom, które nie mogą

znaleźć zatrudnienia po okresie ponad pięcioletniego pobierania renty z tytułu

niezdolności do pracy, a także znajdującym się w podobnej sytuacji osobom

prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą po ogłoszeniu upadłości.

Uwypuklił cel tych unormowań, odczytując je jako zapewnienie wsparcia socjalnego

dla osób tracących źródło utrzymania z przyczyn od siebie niezależnych przed

nabyciem uprawnień emerytalnych, które ze względu na wiek nie są w stanie

skutecznie konkurować na rynku pracy. Taki cel ustawy został zresztą

przedstawiony w uzasadnieniu projektu (Sejm IV kadencji, druk nr 2420), zatem

Sąd Najwyższy wyprowadził tezę, że wspieranie aktywności takich osób, a

nie propagowanie biernej postawy, uzasadnia przyznanie świadczenia

6

przedemerytalnego, gdy po aktywnym poszukiwaniu osoba w wieku

przedemerytalnym, nie ma rzeczywistej możliwości znalezienia zatrudnienia.

W przepisach dotyczących zadań aktywizacyjnych przed zarejestrowaniem

się (art. 2 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, art. 73 ust. 1

ustawy o promocji zatrudnienia) Sąd Najwyższy dostrzegł brak obowiązku

zgłoszenia się w urzędzie pracy bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy z

przyczyn leżących po stronie pracodawcy, na rzecz podjęcia prób znalezienia

nowej pracy (działalności zarobkowej) i otrzymywanie zasiłku dla bezrobotnych, gdy

próby takie zakończą się niepowodzeniem. Reasumując, Sąd uznał, podobnie jak w

wyroku z dnia 23 maja 2013 r., I BU 15/11, że nie jest konieczny bezpośredni

związek czasowy między ustaniem stosunku pracy a pobieraniem zasiłku dla

bezrobotnych.

W tym kontekście należy zwrócić uwagę na art. 2 ust. 5 ustawy o

świadczeniach przedemerytalnych, w którym zdecydowano o zaliczaniu do okresu

aktywizacji okresów wymienionych w nim wyczerpująco , co prowadzi do wniosku,

że nie zalicza się do okresu aktywizacji, a więc znalezienie się w okolicznościach

niewymienionych w tym przepisie wydłuża ten okres. Oddalenie w czasie nabycia

prawa do świadczenia przedemerytalnego z powodu podjęcia czynności

niewymienionych w tym przepisie nie oznacza – zgodnie z wykładnią

językowo-logiczną – zaprzepaszczenia szans na nabycie świadczenia

przedemerytalnego.

Ubezpieczona podjęła dodatkowe działania zmierzające do pozostania na

rynku pracy, więc należy stwierdzić, że zgodnie z art. 2 ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych z perspektywy celu świadczenia przedemerytalnego, nabyła

prawo do świadczenia przedemerytalnego.

Z tego względu Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną i

orzekł jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.). O kosztach postępowania orzeczono na

zasadzie art. 98 § 1 k.p.c.

kc