I PK 104/15

Sygn. akt I PK 104/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Piotr Prusinowski

w sprawie z powództwa A. W.

przeciwko Wojewódzkiemu Parkowi […]o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 kwietnia 2016 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powód A. W. domagał się od strony pozwanej Wojewódzkiego Parku […]

zasądzenia na jego rzecz na podstawie art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p. kwoty

109.704,21 zł tytułem odszkodowania za szkodę jaką poniósł na skutek utraty

2

wynagrodzenia przysługującego z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej

pozwanej Spółki za okres od dnia 12 listopada 2009 r. do dnia 29 maja 2012 r.

W uzasadnieniu pozwu wskazał, że w dniu 28 września 2009 r. otrzymał od

strony pozwanej oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z

winy pracownika. Jednocześnie uchwałą nadzwyczajnego zgromadzenia

wspólników z dnia 15 października 2009 r. doszło do zmiany statutu pozwanej

Spółki, stosownie do której członkiem rady nadzorczej wybranym przez

pracowników mogła być jedynie osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę.

W konsekwencji powód otrzymał pismo z dnia 12 listopada 2009 r. o odwołaniu go

z funkcji członka rady nadzorczej. Gdyby nie te działania, pełniłby funkcję członka

rady nadzorczej do końca III kadencji, czyli do dnia 29 maja 2012 r. Wówczas

doszło do podjęcia uchwały przez zwyczajne walne zgromadzenie w przedmiocie

zatwierdzenia sprawozdania finansowego za rok obrotowy 2011 i wygasał mandat

członka rady nadzorczej III kadencji. A zatem do tego dnia otrzymywałby

wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej w dochodzonej

pozwem wysokości, a poniesiona przez niego szkoda polegała na nieuzyskaniu

spodziewanej korzyści (lucrum cessans). Zdaniem powoda, wyrządzona mu szkoda

powstała w wyniku bezprawnego działania organu zarządzającego pozwanej Spółki

bowiem prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w C. z dnia 22

sierpnia 2012 r., sygn. akt V P …/11, został on przywrócony do pracy u strony

pozwanej na poprzednich warunkach.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w K. wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r. oddalił

powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Ze względu na chorobę sędziego

referenta nie sporządzono uzasadnienia wyroku.

Od powyższego wyroku apelację wywiódł powód zarzucając naruszenie

prawa materialnego - art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez ich

niezastosowanie, mimo że strona pozwana ponosi odpowiedzialność za szkodę

wyrządzoną mu bezprawnym zachowaniem, polegającym na zamierzonym

naruszeniu przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia,

co zostało ostatecznie potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu pracy

przywracającym powoda do pracy na poprzednich warunkach. W ocenie powoda,

3

rozwiązanie umowy o pracę stanowiło źródło jego szkody, gdyż było ono zawinione,

zaś pełnienie funkcji członka rady nadzorczej w pozwanej Spółce odbywa się za

wynagrodzeniem. Skoro odwołanie go ze stanowiska członka rady nadzorczej

wywołało szkodę w postaci utraconego przez niego zysku z tego tytułu, to

uzasadniona jest odpowiedzialność strony pozwanej na podstawie art. 415 k.c. w

związku z art. 300 k.p. Powód wskazał, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r., SK 18/05 (OTK-A 2007 nr 10,

poz. 128) podstawą prawną uzupełniającej odpowiedzialności odszkodowawczej

pracodawcy w razie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 § 1

k.p.) są przepisy Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c. w

związku z art. 300 k.p.). Co prawda orzeczenie to jest wiążące tylko w odniesieniu

do art. 58 k.p., niemniej jednak powinno być brane pod uwagę w procesie wykładni

pozostałych przepisów Kodeksu pracy.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 2

grudnia 2014 r. oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności podniósł, że regulacje Kodeksu

cywilnego dotyczące naprawienia szkody (art. 363 k.c.), jak zresztą każde inne

uregulowanie tego Kodeksu, nie może być w mechaniczny sposób przenoszone na

grunt przepisów prawa pracy, właściwych do rozpoznania niniejszej sprawy.

W szczególności nie można dopuszczać stosowania przepisów Kodeksu cywilnego

w ramach stosunku pracy tam, gdzie prowadziłoby to do poszerzania granic

odpowiedzialności pracodawcy czy pracownika poza ramy wyznaczone przez

Kodeks pracy lub inne akty prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. bez wyraźnego

oparcia normatywnego. Przepisy Kodeksu pracy (art. 56 - art. 61) w sposób

wyczerpujący regulują kwestie związane z uprawnieniami pracownika w razie

niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez

wypowiedzenia, z zastrzeżeniem wynikającym z tak zwanego zakresowego wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r., SK 18/05. W wyroku tym

stwierdzono, że art. 58 k.p. rozumiany w ten sposób, iż wyłącza dochodzenie

innych, niż określone w art. 58 k.p., roszczeń odszkodowawczych, związanych z

bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z

art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Tym samym jedynie w przypadku

4

zasądzenia na rzecz pracownika, z którym rozwiązano umowę o pracę bez

wypowiedzenia w sposób niezgodny z prawem, odszkodowania w wysokości

wynagrodzenia za okres wypowiedzenia na podstawie art. 56 k.p. w związku z

art. 58 k.p., pracownik może skutecznie zgłaszać roszczenia odszkodowawcze,

mające oparcie w odpowiednio stosowanych unormowaniach Kodeksu cywilnego.

Oznacza to, że roszenie powoda wywodzone z faktu odwołania go ze stanowiska

członka rady nadzorczej w związku z rozwiązaniem umowy o pracę bez

wypowiedzenia jest pozbawione podstawy prawnej. Ponadto obecne postępowanie

zostało zainicjowane w sytuacji, gdy toczyło się jeszcze postępowanie o

przywrócenie powoda do pracy w pozwanej Spółce. Dlatego, już w dacie wniesienia

pozwu w niniejszej sprawie, powód powinien był zdawać sobie sprawę, że jego

powództwo „odszkodowawcze” - przy założeniu osiągnięcia przez niego

pożądanego rozstrzygnięcia w sprawie o przywrócenie do pracy - nie będzie mogło

być oceniane przez pryzmat regulacji art. 58 k.p., lecz art. 57 k.p. Jest to

szczególnie istotne albowiem art. 58 k.p. ma zastosowanie jedynie w przypadku

orzeczenia odszkodowania, o którym mowa w art. 56 k.p. Podstawę prawną

roszczenia odszkodowawczego w przypadku orzeczenia przez sąd pracy o

przywróceniu do pracy na poprzednich warunkach pracownika, z którym

rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o

rozwiązywaniu umów w tym trybie, stanowi art. 57 k.p. Zgodnie z tym przepisem,

pracownikowi podejmującemu pracę w wyniku przywrócenia do pracy przysługuje

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż za 3

miesiące i nie mniej niż za 1 miesiąc. Porównując art. 57 k.p. z art. 363 k.c. Sąd

Apelacyjny stwierdził, że Kodeks pracy wprowadza restytucję jako zasadę

naprawienia szkody, przyznając dodatkowo prawo do limitowanego wynagrodzenia.

W tej sytuacji wybór powoda zawężał granice jego roszczeń, wyraźnie wskazując

ich podstawę prawną w postaci art. 57 k.p. limitującego granice odpowiedzialności

pracodawcy. Sąd Apelacyjny uwypuklił, że przepis ten został uznany przez

Trybunał Konstytucyjny za zgodny z Konstytucją RP wyrokiem z dnia 22 maja

2013 r., P 46/11 (OTK-A 2013 nr 4, poz. 42). Z tych względów odwoływanie się

przez powoda do art. 58 k.p., z uwzględnieniem wykładni tego przepisu dokonanej

5

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r., SK 18/05,

nie mogło zostać uznane za pozwalające na uwzględnienie powództwa.

Powód w całości zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną,

w której zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 415 k.c. w

związku z art. 300 k.p. przez ich niezastosowanie i przyjęcie, że przepis ten nie

mógł znaleźć zastosowania w sprawie w związku z wyczerpującą regulacją

uprawnień pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez

pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia zawartą w art. 56-61 k.p., podczas

gdy brak jest normatywnych podstaw do wyłączenia odpowiedzialności pracodawcy

za szkodę, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę stanowiło jednocześnie delikt w

rozumieniu art. 415 k.c. Zdaniem skarżącego, oba roszczenia z art. 56 k.p., a to o

przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, jak i o

odszkodowanie mają charakter kompensacyjny. Mają na celu wyrównanie szkody

wyrządzonej pracownikowi przez naruszenie obowiązku umownego, polegające na

niezgodnym z prawem rozwiązaniu stosunku pracy. Charakteru tych roszczeń nie

przekreśla fakt ich limitowania. Stąd w razie wyrządzenia pracownikowi szkody

czynem niedozwolonym dopuszczalne jest poszukiwanie przez bezprawnie

zwolnionego pracownika ochrony prawnej na podstawie przepisów ogólnych

dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej, znajdujących się w Kodeksie

cywilnym, których art. 57 § 1 k.p. ani też ogólne zasady prawa pracy (art. 300 k.p.)

nie wyłączają. Wynika to wprost z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 22 maja 2013 r., P 46/11.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie

w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego

motywując swoje stanowisko tym, że skarżący nie wykazał winy pozwanej, szkody,

jej wysokości oraz adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a

działaniem bądź zaniechaniem strony pozwanej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Rozważając zasadność przedstawionego w skardze zarzutu naruszenia

prawa materialnego w pierwszej kolejności wskazać należy, że uprawnienia

pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy

o pracę bez wypowiedzenia zostały przez ustawodawcę określone w Rozdziale II,

Oddział 6 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 56 k.p. pracownik, z którym rozwiązano

umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu

umów o pracę w tym trybie, przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na

poprzednich warunkach albo o odszkodowanie, którego wysokość określa art. 58

k.p. W myśl tego przepisu - w brzmieniu obowiązującym do dnia 22 lutego 2016 r. -

odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

Jeżeli rozwiązano umowę o pracę zawartą na czas określony albo na czas

wykonania określonej pracy, odszkodowanie przysługuje w wysokości

wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej niż za 3

miesiące. Pracownikowi przysługuje prawo wyboru pomiędzy tymi roszczeniami,

gdyż mają one w założeniu równorzędny charakter. Pracownikowi, który podjął

pracę w wyniku przywrócenia do pracy stosownie do treści art. 57 § 1 k.p.

przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż

za 3 miesiące i nie mniej niż za 1 miesiąc. Do 2007 r. jednolicie przyjmowano, że

roszczenia pracownika z tytułu wadliwego rozwiązania z nim stosunku pracy przez

pracodawcę zostały w sposób wyczerpujący uregulowane w Kodeksie pracy i brak

podstaw do sięgania tu do przepisów Kodeksu cywilnego z mocy art. 300 k.p.

Wobec tego uznawano, że art. 58 k.p. ma charakter samoistny i wyczerpuje

kompensatę szkody jakiej doznał pracownik wskutek wadliwego zwolnienia z pracy

w trybie natychmiastowym. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 listopada

2007 r., SK 18/05 (OTK-A 2007 nr 10, poz. 128 z glosą Anny Musiał, PIP 2008 nr

12, poz. 126) orzekł, że art. 58 w związku z art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca

1974 r. Kodeks pracy rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych,

niż określone w art. 58 Kodeksu pracy, roszczeń odszkodowawczych, związanych z

bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z

art. 64 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.

7

W orzecznictwie i literaturze prawa pracy, po wydaniu przez Trybunał

Konstytucyjny wyroku z dnia 27 listopada 2007 r., SK 18/05, został zaprezentowany

pogląd, zgodnie z którym dopuszczono możliwość domagania się przez pracownika

zasądzenia od pracodawcy odszkodowania uzupełniającego na podstawie art. 415

k.c. w związku z art. 300 k.p. i nie miało przy tym znaczenia, czy pracownik został

przywrócony do pracy i przyznano mu wynagrodzenie za czas pozostawania bez

pracy, czy też zasądzono na jego rzecz odszkodowanie na podstawie art. 58 k.p.

W obu tych przypadkach uznano, że może on domagać się odszkodowania na

podstawie przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej.

Odpowiedzialność taką uzasadnia (przy spełnieniu pozostałych przesłanek)

działanie pracodawcy polegające na zamierzonym (umyślnym) naruszeniu

przepisów o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracownik

obowiązany jest wówczas wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności

pracodawcy wynikające z art. 415 k.c. (por. między innymi wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r., I PK 135/08, OSNP 2010 nr 15-16,

poz. 188; z dnia 22 czerwca 2010 r., I PK 38/10, OSNP 2011 nr 23-24, poz. 290;

z dnia 18 sierpnia 2010 r., II PK 28/10, OSNP 2011 nr 23-24, poz. 296 z glosą

A. Drozda, OSP 2012 nr 4, s. 240 oraz z glosą M. Bednarz Monitor Prawa Pracy

2012 nr 8, s. 442; z dnia 4 listopada 2010 r., II PK 112/10, LEX nr 707870; z dnia 1

kwietnia 2011 r., II PK 238/10,LEX nr 898417; z dnia 22 listopada 2012 r., I PK

113/12, LEX nr 1619132 oraz M. Gersdorf, Otwarte drzwi dla odpowiedzialności

cywilnej pracodawcy za wadliwe zwolnienie pracownika – i co dalej, PiZS 2008 nr 1;

E. Sochacka, Odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę

bez wypowiedzenia, Monitor Prawa Pracy 2010 nr 3, s. 163-164; K. Wielichowska –

Opalska, Odpowiedzialność majątkowa pracodawcy w razie niezgodnego z prawem

rozwiązania umowy o pracę, PiZS 2010 nr 5, s. 22-29; W. Ostaszewski, Ustalenie

rozmiarów szkody majątkowej w przypadku wadliwego rozwiązania umowy o pracę

w trybie natychmiastowym, PiZS 2012 nr 6, str. 18-23; W. Sanetra, Odszkodowanie

cywilne za wadliwe rozwiązanie umowy o pracę – czyli o poglądach nadal godnych

uwagi, (w) Problemy zatrudniania we współczesnym ustroju pracy, Księga

jubileuszowa na 55 – lecie pracy naukowej i dydaktycznej Profesora Włodzimierza

Piotrowskiego, red. Z. Niedbała i M. Skąpski, Poznań 2009 r., s. 177-183).

8

Nie budzi więc wątpliwości, że w przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia pracownik, na rzecz którego sąd pracy zasądził

odszkodowanie w wysokości określonej w art. 58 k.p. może domagać się

naprawienia szkody wyrządzonej mu przez pracodawcę w pełnej wysokości na

zasadach przewidzianych w przepisach Kodeksu cywilnego. Ustanowione w art. 58

k.p. odszkodowanie stanowi bowiem swoiste minimum, nieumożliwiające

późniejsze występowanie z dalej idącymi roszczeniami odszkodowawczymi

dochodzonymi na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Kolejnym orzeczeniem, w którym Trybunał Konstytucyjny zajmował się

określeniem rozmiaru świadczeń przysługujących pracownikowi, z którym

rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów prawa i

dokonał on wyboru roszczenia o przywrócenie do pracy, był wyrok z dnia 22 maja

2013 r., P 46/11 (OTK-A 2013 nr 4, poz. 42 z glosą Karola Kuliga, Monitor Prawa

Pracy 2013 nr 12, s. 666-669). Trybunał uznał w nim, że art. 57 § 1 ustawy z dnia

26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy jest zgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 i w

związku z art. 24 zdanie pierwsze Konstytucji RP. Przeprowadzając analizę

zgodności z Konstytucją art. 57 § 1 k.p. w uzasadnieniu wyroku wskazano,

że przepis ten, chociaż stanowi wyłączne źródło naprawienia szkody, jakiej doznał

pracownik na skutek niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia, pozostaje bez wpływu na odpowiedzialność deliktową pracodawcy

wobec pracownika. Trybunał podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w

uzasadnieniu wyroku z dnia 4 listopada 2010 r., II PK 112/10 (LEX nr 707870),

zgodnie z którym odpowiedzialność za delikt ma tę cechę (walor), że nie można

wyłączyć jej zastosowania przez określone zadekretowanie, gdyż obowiązuje z

mocy ustawy (art. 415 k.c.). Również z samej istoty nie może pozostawać w kolizji z

odpowiedzialnością określoną w prawie pracy (art. 300 k.p.). Konsekwencją tego

nie budzącego wątpliwości spostrzeżenia jest twierdzenie, że gdy pracodawca z

winy swej wyrządza szkodę pracownikowi zobowiązany jest do jej naprawienia na

zasadach ogólnych, wynikających z Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania

cywilnego. Bycie pracodawcą nie stwarza immunitetu po stronie pracodawcy ani też

bycie pracownikiem nie pozbawia ochrony odszkodowawczej, jaką prawo cywilne

przyznaje każdemu w razie zawinionego wyrządzenia szkody. Trybunał

9

Konstytucyjny stwierdził, że przyjęta w wyroku z dnia 22 maja 2013 r., P 46/11,

kwalifikacja niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia jako nienależytego wykonania zobowiązania nie wyłącza roszczeń

pracownika opartych na przepisach regulujących czyny niedozwolone, w przypadku

zbiegu podstaw odpowiedzialności. Podsumowując, pracodawca – w wypadku

wyrządzenia pracownikowi szkody czynem niedozwolonym – jest zobowiązany do

jej naprawienia na podstawie przepisów ogólnych, których oceniany art. 57 § 1 k.p.

nie wyłącza (por. również postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23

września 2014 r., SK 26/12, OTK-A 2014 nr 8, poz. 100).

Przenosząc powyższe uwagi na płaszczyznę rozpoznawanej sprawy

zauważyć należy, że skarżący zgłaszając roszczenie odszkodowawcze, jako

podstawę materialnoprawną powództwa wskazał art. 415 k.c. w związku z art. 300

k.p. Zarzucił, że pozwana Spółka w związku z bezprawnym rozwiązaniem umowy o

pracę bez wypowiedzenia wyrządziła mu szkodę, która polega na utracie

wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, a nie utraty

zarobku, który uzyskałby, gdyby umowa o pracę nie została rozwiązana. Według

skarżącego statut pozwanej Spółki został zmieniony celowo, aby z uwagi na

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nie mógł pełnić funkcji członka

rady nadzorczej. Oznacza to, że delikt pracodawcy w postaci bezprawnego

rozwiązania umowy o pracę wyrządził mu szkodę również w stosunku prawnym

łączącym go jako członka rady nadzorczej z pozwaną Spółką, nie tylko w

umownym stosunku pracy. Sąd Najwyższy konsekwentnie prezentuje pogląd,

że członkostwo w radzie nadzorczej jest szczególnym stosunkiem organizacyjnym

(korporacyjnym), który jest niezależny od umownego stosunku pracy. Również

wypłata wynagrodzenia członkowi rady nadzorczej z tytułu pełnionej funkcji nie

wynika ze stosunku umownego, lecz stanowi element treści stosunku

organizacyjnego istniejącego między spółką a członkiem rady nadzorczej od chwili

jego powołania w skład tego organu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30

stycznia 2014 r., III CZP 104/13, OSNC 2014 nr 11, poz. 110 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 28 czerwca 2011 r., II PK 5/11, LEX nr 996968; z dnia 19

czerwca 2012 r., II UK 282/11, LEX nr 1229811; z dnia 18 grudnia 2002 r., I PK

296/02, Prawo Pracy 2003 nr 7-8, poz. 49).

10

W okolicznościach sprawy nie ma więc podstaw do uznania, że wybór

roszczenia restytucyjnego i w konsekwencji prawomocny wyrok sądu pracy

przywracający skarżącego do pracy u strony pozwanej na poprzednich warunkach

wykluczają a priori możliwość sięgania do przepisów Kodeksu cywilnego. Sąd

Najwyższy już w wyroku z dnia 16 listopada 2000 r., I PKN 537/00 (OSNP 2002 nr

11, poz. 269 z glosą Heleny Szewczyk, PiP 2003 nr 4, s. 126-129) przyjął, że

uregulowania w zakresie rozwiązywania stosunków pracy przez pracodawców

wykluczają możliwość sięgania do przepisów prawa cywilnego przewidujących

ochronę dóbr osobistych, chyba że w związku z rozwiązaniem stosunku pracy

pracodawca naruszył jakieś dobro zwalnianego pracownika, które pozostaje poza

zakresem stosunku pracy, a tym samym w istocie podejmuje działania

niemieszczące się w ukształtowanej przez ustawodawcę formie i treści stosunku

pracy. Z powyższego wynika więc oczywista konkluzja, że wadliwe rozwiązanie

stosunku pracy przez pracodawcę może wyrządzić pracownikowi szkodę także w

innych dobrach pozostających poza stosunkiem pracy, a bez wątpienia poza

stosunkiem pracy pozostaje członkostwo w radzie nadzorczej i należne z tego

tytułu wynagrodzenie. W takim wypadku, jeśli celem działania pracodawcy

rozwiązującego stosunek pracy bez wypowiedzenia jest wyrządzenie pracownikowi

szkody może on dochodzić odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu

cywilnego. Innymi słowy nie można z góry założyć, tak jak czyni to Sąd drugiej

instancji, że jedynie w przypadku zasądzenia na rzecz pracownika odszkodowania

w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia na podstawie art. 56 k.p. w

związku z art. 58 k.p., pracownik taki może skutecznie zgłaszać roszczenia

odszkodowawcze mające oparcie w przepisach Kodeksu cywilnego. Warto w tym

miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia

23 września 2014 r., SK 26/12, zaprezentował pogląd, że świadczenie wynikające z

art. 57 § 1 k.p. nie ma charakteru ryczałtowego odszkodowania ex delicto i tym

samym nie ma pierwszeństwa stosowania przed ogólnymi przepisami o

odpowiedzialności deliktowej. Świadczenie to ma charakter kontraktowy.

Tymczasem Sąd drugiej instancji nie dokonując jakichkolwiek ustaleń i nie

dysponując ustaleniami Sądu pierwszej instancji z uwagi na niesporządzenie

uzasadnienia do wyroku uznał, że odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy

11

w związku z przywróceniem skarżącego do pracy jest w każdym przypadku

wyłączona przez przepis art. 57 § 1 k.p. Wobec tego nie odniósł się do przesłanek,

które stanowią o odpowiedzialności deliktowej pracodawcy (art. 415 k.c. w związku

z art. 300 k.p.) uzasadniających dochodzone w rozpoznawanej sprawie przez

skarżącego odszkodowanie. Pamiętać przy tym należy, że zgodnie z ogólnymi

regułami rozkładu ciężaru dowodu, w przypadku odpowiedzialności deliktowej,

opartej na art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p., to na pracowniku ciąży wówczas

obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających odpowiedzialność

odszkodowawczą pracodawcy z tytułu wyrządzenia szkody. Wyrok przywracający

pracownika do pracy na poprzednich warunkach automatycznie nie oznacza

istnienia winy po stronie pracodawcy.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wielokrotnie wskazywał,

że zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego

przez sąd drugiej instancji stanu faktycznego lub w przypadku, gdy wyrok sądu

drugiej instancji nie zawiera ustaleń faktycznych odnoszących się do przesłanek

stosowanej normy prawa materialnego, oznacza wadliwą subsumcję i uzasadnia

zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, LEX nr 784216; z dnia 10 marca 2011 r.,

II PK 241/10, LEX nr 817524; z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12, LEX nr

1229815; z dnia 5 października 2012 r., IV CSK 89/12, LEX nr 1275008; z dnia 10

kwietnia 2014 r., II UK 393/13, LEX nr 1475166).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

k.p.c. oraz art. 108

§ 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

kc