II KK 20/16

Sygn. akt II KK 20/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Grubba

SSN Rafał Malarski

Protokolant Małgorzata Sobieszczańska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego,

w sprawie J. S.

skazanego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dn. 29.07.2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 20 kwietnia 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 lipca 2015 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W.

z dnia 31 sierpnia 2011 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

2. zarządza zwrot J. S. opłaty od kasacji w kwocie 750 (siedemset

pięćdziesiąt) złotych.

2

UZASADNIENIE

J. S. został oskarżony o to, że:

XXXVII. w okresie od września 2000 r. do wiosny 2001 r. w W. i Sofii działając

wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami w zamiarze aby inne osoby, w tym W.

Ś. ps. „P.”, J. S. ps. „M.” wbrew przepisom ustawy dokonały przywozu z Bułgarii do

Polski znacznej ilości środka odurzającego w postaci około 66 kg heroiny, swoim

zachowaniem pomógł do popełnienia niniejszego czynu w ten sposób, że

przebywając w Bułgarii przekazywał polskim „kurierom” – W. Ś. oraz J. S.

wymienioną heroinę, organizował i koordynował ich pobyt i wyjazd udzielając

wszelkich informacji, przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się działając w

zorganizowanym związku mającym na celu popełnianie przestępstw, a nadto z

popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodów,

tj. o czyn z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. Nr 179, poz. 1485) w zw. z art. 65

k.k.,

XXXVII. w dniu 14.09.2000 r. w W., Sofii i innych miejscowościach działając

wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami w zamiarze aby inne osoby, w tym W.

N., P. K. wbrew przepisom ustawy dokonały przywozu z Bułgarii do Polski znacznej

ilości środka odurzającego w postaci 2 kg heroiny, swoim zachowaniem pomógł w

popełnieniu niniejszego czynu w ten sposób, że przebywając w Sofii udał się w

okolicę przejścia granicznego w miejscowości Widyń na granicy bułgarsko-

rumuńskiej zawożąc wskazanym osobom 2 kg heroiny, która po ukryciu w

samochodzie m-ki „Polonez” miała zostać przewieziona do Polski, przy czym

zarzucanego mu czynu dopuścił się działając w zorganizowanym związku mającym

na celu popełnianie przestępstw, a nadto z popełnienia przestępstwa uczynił sobie

stałe źródło dochodu,

tj. o czyn z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. Nr 179, poz. 1485) w zw. z art. 65

k.k.

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2011 r., Sąd Okręgowy w W. orzekł w

następujący sposób:

3

86. J. S. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu w punkcie XXXVII czynu;

przy czym z opisu czynu wyeliminował zarzut, iż czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanym związku mającym na celu popełnianie przestępstw oraz ustalił, iż

J. S. działał w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, czym wyczerpał znamiona

art. 18 § 3 k.k. w zw. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 k.k. i za to na mocy art. 18 § 3 k.k. w zw. z

art. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw.

z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. skazał go na karę 4

(czterech) lat pozbawienia wolności oraz na grzywnę w wymiarze 500 (pięciuset)

stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 40 (czterdziestu)

złotych;

87. na mocy art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii orzekł od J. S. na rzecz Stowarzyszenia Monar nawiązkę w wysokości

5.000 (pięciu tysięcy) złotych;

88. J. S. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu w punkcie XXXVIII czynu,

przy czym z opisu czynu wyeliminował zarzut, iż czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanym związku mającym na celu popełnianie przestępstw i za to na

mocy art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k.

skazał go na karę 3 (trzech) lat pozbawienia wolności oraz na grzywnę w wymiarze

125 (stu dwudziestu pięciu) stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na

kwotę 40 (czterdziestu) złotych;

89. na mocy art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii orzekł od J. S. na rzecz Stowarzyszenia Monar nawiązkę w wysokości

1.000 (jednego tysiąca) złotych;

90. na mocy art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. wymienione w punktach 86 i 88 kary

połączył i orzekł wobec J. S. łączną karę pozbawienia wolności w wymiarze 4

(czterech) lat i 6 (sześciu) miesięcy oraz karę łączną grzywny w wymiarze 500

(pięciuset) stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 40

(czterdziestu) złotych;

4

91. na mocy art. 63 § 1 kk na poczet orzeczonej łącznej kary pozbawienia wolności

zaliczył J. S. okres rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 04 kwietnia 2006r.

do dnia 26 listopada 2009 r.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31 sierpnia 2011 r., wniósł

między innymi obrońca oskarżonego J. S., zarzucając:

1) mającą wpływ na jego treść – obrazę przepisów postępowania, to jest:

a) naruszenie przepisu art. 2 k.p.k. w zw. z art. 9 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 §

1 k.p.k., art. 170 § 2 i 5 k.p.k., art. 201 k.p.k., poprzez zaniechanie realizacji zasady

dążenia do wykrycia prawdy materialnej i zaniechanie wyjaśnienia okoliczności,

dotyczących zarzucanych oskarżonemu czynów, które to okoliczności nasuwały

poważne wątpliwości, a ich wyjaśnienie mogłoby doprowadzić do odmiennej oceny

stanu faktycznego sprawy w zakresie popełnienia przez oskarżonego

inkryminowanych mu czynów, w tym przede wszystkim ustalenia okoliczności

koniecznych do weryfikacji depozycji składanych przez świadka koronnego S. S.,

jak ustalenia dokładnych dat przekraczania granicy przez ustalone w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku osoby, jakie rzekomo miały przewozić środki odurzające w

postaci heroiny, w okresie od września 2000 r. do wiosny 2001r., a także

bezpośredniego przesłuchania wszystkich osób, mogących mieć wiedzę o

opisanych czynnościach oraz zakresu świadomości oskarżonego, a nadto

weryfikacji okoliczności wskazywanych w swoich wyjaśnieniach przez J. S., w

zakresie dotyczącym motywów, dla których S. S. może obciążać swoimi

zeznaniami wymienionego oskarżonego, w tym zaniechanie przesłuchania J.B.,

żony oskarżonego – W. S., a także innych osób, w tym między innymi W. N., P. K.;

b) naruszenie przepisu art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez

naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na popadnięciu przez

Sąd Okręgowy Wydział Karny w dowolność ocen w zakresie odmówienia

wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego J. S., a także błędną ocenę innych

dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym zeznań świadka koronnego S. S.,

oskarżonego J. M., świadka J. W., oraz wyciągnięcie nieprawidłowych wniosków z

depozycji tych i innych osób, a także niedopełnieniu określonego przepisem art.

410 k.p.k. obowiązku wydania orzeczenia w oparciu o całokształt materiału

dowodowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie, wskazania z jakiego powodu

5

Sąd przyjął za podstawę do ustalenia stanu faktycznego część tego materiału

dowodowego, a zdezawuował inną;

c) naruszenie przepisu art. 424 k.p.k., polegające na niedopełnieniu

określonego tym przepisem obowiązku zamieszczenia w uzasadnieniu

zaskarżonego orzeczenia koniecznych elementów, a przede wszystkim

szczegółowego wskazania, jakie fakty Sąd uznał za udowodnione lub

nieudowodnione, na jakich w tej materii oparł się dowodach i dlaczego nie uznał

dowodów przeciwnych, dlaczego część materiału dowodowego, w tym niektóre

depozycje świadka koronnego S. S., była dla Sądu podstawą do ustalenia stanu

faktycznego, a inna nie znalazła aprobaty tego Sądu, a nadto wyjaśnienia podstawy

prawnej wyroku wydanego wobec oskarżonego, ze szczególnym uwzględnieniem

instytucji, o której mowa w przepisie art. 18 § 3 k.p.k., a nadto wskazania na jakich

konkretnie oparł się przesłankach dotyczących osoby J. S., wymierzając w

stosunku do tego oskarżonego kary jednostkowe i karę łączną;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, który miał

istotny wpływ na treść orzeczenia i polegał na nietrafnym ustaleniu, że oskarżony J.

S. dopuścił się zarzucanych mu przestępstw, w sytuacji, gdy prawidłowa analiza

materiału dowodowego prowadziła do odmiennego wniosku.

Alternatywnie, na podstawie przepisu art. 438 pkt 4 k.p.k., obrońca

oskarżonego J. S. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił rażącą niewspółmierność kar

jednostkowych i kary łącznej wymierzonej J.S.

W konkluzji obrońca oskarżonego J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego J. S. od zarzucanego

mu czynu, alternatywnie – o złagodzenie kar jednostkowych i kary łącznej,

wymierzonych wymienionemu oskarżonemu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2014 roku, po rozpoznaniu

apelacji między innymi obrońcy oskarżonego J. S., orzekł w następujący sposób:

II. 1) uchylił orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności i karze łącznej

grzywny, orzeczonych wobec oskarżonego J. S.,

II. 9) - uznał, że czyny przypisane w pkt 86 i w pkt 88 zaskarżonego wyroku

stanowią jedno przestępstwo, którego przedmiotem było łącznie 61,5 kg heroiny,

6

przy czym z opisu czynu wyeliminował osobę P. K. oraz sformułowanie „a nadto z

popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu” i na podstawie art. 18

§ 3 k.k. w zw. z art. 55 ust. 1 i ust 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art 12 k.k. skazał oskarżonego, a na

podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 55 ust. 3 cyt. wyżej ustawy wymierzył karę 5

lat pozbawienia wolności i 300 stawek dziennych grzywny po 40 zł stawka, przy

czym ustalił, że podstawę prawną kary grzywny stanowi art. 33 § 1 i § 3 k.k. w

brzmieniu obowiązującym do dnia 7 czerwca 2010 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k.,

- na podstawie art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii orzekł nawiązkę na rzecz Stowarzyszenia Monar w

kwocie 5 000 zł.

Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 14 maja 2015 roku, po rozpoznaniu kasacji,

wniesionej między innymi przez obrońcę skazanego J. S., uchylił zaskarżony wyrok

w odniesieniu do J. S. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 lipca

2015 roku, zmienił wyrok w zaskarżonej części – tj. wobec oskarżonego J. S. – w

ten sposób, że:

1. w pkt 86 wyroku, w odniesieniu do czynu z pkt XXXVII aktu oskarżenia,

uzupełnił kwalifikację prawną czynu przypisanego o § 1 art. 65 k.k., a podstawę

prawną orzeczonej kary grzywny o art. 4 § 1 k.k., zaś ilość stawek dziennych

grzywny obniżył do 300 (trzystu);

- w pkt 88 wyroku, w odniesieniu do czynu z pkt XXXVIII aktu oskarżenia,

uzupełnił podstawę prawną orzeczonej kary grzywny o art. 4 § 1 k.k.;

- z mocy art. 85 § 1 i 2 k.k., art. 85a k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. połączył kary

grzywny orzeczone za przestępstwa z pkt XXXVII i XXXVIII aktu oskarżenia i orzekł

wobec J. S. karę łączną grzywny w wymiarze 350 (trzystu pięćdziesięciu) stawek

dziennych, ustalając wysokość stawki na 40 (czterdzieści) złotych;

2. utrzymał w mocy wyrok wobec J. S. w pozostałej części.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 31 lipca 2015 r., wniósł

obrońca skazanego J. S., który zaskarżając ww. orzeczenie w całości zarzucił mu

7

rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a

mianowicie:

1. art. 6 k.p.k., art. 6 ust. 3 EKPC, art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 434

k.p.k. w zw. z art. 443 k.p.k. i w zw. z art. 440 k.p.k., poprzez dokonanie przez Sąd

Apelacyjny, wbrew zakazowi reformationis in peius, niekorzystnej zmiany

kwalifikacji prawnej czynu przypisanego J. S. w pkt 86 wyroku o § 1 art. 65 k.k.,

pomimo braku wniesienia środka odwoławczego na niekorzyść J. S. i w efekcie

pogorszenie sytuacji J. S. z uwagi na fakt, iż zastosowany przepis powoduje

konsekwencje prawne dla skazanego przy wykonywaniu orzeczonej kary;

2. art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. i art. 458 k.p.k. poprzez

rażąco nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli instancyjnej oraz nienależyte,

nierzetelne oraz pozbawione wnikliwej analizy rozważenie przez Sąd Apelacyjny

każdego z zarzutów zawartych w apelacji obrońcy, a przede wszystkim zarzutu z

pkt. II ppkt. 1 lit. a), i nieustosunkowanie się do argumentacji zawartej w jej

uzasadnieniu, co skutkowało niezasadną aprobacją ustaleń faktycznych

poczynionych przez Sąd I instancji i bagatelizowaniu naruszeń, jakich dopuścił się

ten Sąd oraz przyjęcie za własną ocenę materiału dowodowego dokonaną przez

Sąd Okręgowy, która wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów

zakreślonej przepisem art. 7 k.p.k. w kierunku oceny dowolnej, a także

nieuwzględniających wszystkich możliwych wersji zdarzenia będącego

przedmiotem postępowania przeciwko J. S. oraz nieopartych na całokształcie

zebranego w sprawie materiału dowodowego;

3. art. 424 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. poprzez

nienależyte uzasadnienie orzeczenia sądu odwoławczego, polegające na braku

odpowiedniej argumentacji zmian dokonanych przez sąd z urzędu, mianowicie

uzupełnienia kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu, w pkt 86

wyroku o § 1 art. 65 k.k., a nadto odwoływaniu się do trafności ustaleń i ocen sądu I

instancji oraz bagatelizowaniu naruszeń dotyczących braków w uzasadnieniu

wyroku Sądu Okręgowego, niepozwalających na dokonanie prawidłowej kontroli

instancyjnej wydanego przez ten sąd orzeczenia, a także braku odpowiedniej

własnej argumentacji, która wskazywałaby, dlaczego podniesione przez obrońcę

zarzuty oraz argumenty na ich poparcie, nie zasługują na uwzględnienie.

8

W konkluzji obrońca skazanego J. S. wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego w całości oraz o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w całości w

zakresie dotyczącym J. S. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w pisemnej odpowiedzi na kasację

obrońcy skazanego J. S. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja obrońcy skazanego J. S. jest zasadna, co w efekcie spowodowało

konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Obrońca J. S. trafnie podniósł bowiem, że w toku ponownego rozpoznania

sprawy w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Apelacyjnym doszło – już po

raz kolejny – do naruszenia zasady reformationis in peius, wyrażonej przez przepis

art. 434 § 1 k.p.k., a z uwagi na szczególny układ procesowy, jaki powstał w toku

postępowania, także art. 443 k.p.k. Aby unaocznić, w jaki sposób Sąd ad quem

obraził ww. przepis art. 434 § 1 k.p.k. przypomnieć należy w pierwszej kolejności,

że wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 31 sierpnia 2011 r., J. S. został uznany za

winnego popełnienia dwóch przestępstw:

- z art. 18 § 3 k.k. w zw. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 k.k. (pkt 86 wyroku);

- z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 65 § 1 k.k. (pkt 88 wyroku),

przy czym – i co jest niezwykle istotne – z obydwu zarzucanych, a następnie

przypisanych czynów wyeliminował zarzut, iż czynów tych dopuścił się działając w

zorganizowanym związku mającym na celu popełnianie przestępstw.

Dysponując – w odniesieniu do oskarżonego J. S. – jedynie apelacją jego

obrońcy (wniesioną – co oczywiste – na korzyść oskarżonego) Sąd Apelacyjny w

wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 r., uznał, że czyny przypisane oskarżonemu w pkt 86

i w pkt 88 wyroku Sądu Okręgowego stanowią jedno przestępstwo i wyeliminował z

opisu czynu kolejne sformułowanie: „a nadto z popełnienia przestępstwa uczynił

sobie stałe źródło dochodu”. Jednocześnie zachowanie J. S., jako jedno

przestępstwo, zostało zakwalifikowanie z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 55 ust. 1 i ust.

9

3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. –

z pominięciem tak art. 65 k.k., jak i art. 65 § 1 k.k. Motywując tego rodzaju

postąpienie Sąd Apelacyjny wskazał w pisemnym uzasadnieniu swojego wyroku,

że z uwagi na nowelizację art. 65 k.k. oraz kierunek apelacji konieczne stało się

wyeliminowanie z podstawy prawnej czynu przypisanego oskarżonemu w pkt 86 i

88 wyroku Sądu Okręgowego tego przepisu. Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 1

kwietnia 2014 r. został wprawdzie uchylony na skutek uwzględnienia kasacji

wniesionej przez obrońcę skazanego, aczkolwiek – jak trafnie zauważył w obecnie

wniesionej skardze kasacyjnej obrońca skazanego – uchylony wyrok z dnia 1

kwietnia 2014 roku implikował granice dopuszczalnych zmian w warunkach

obowiązywania zakazu reformationis in peius. W wypadku wniesienia kasacji na

korzyść skazanego działa bowiem zakaz reformationis in peius, który w razie

uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania uniemożliwia

pogorszenie sytuacji prawnej skazanego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15

stycznia 2013 r., II KK 6/13, Biul. PK 2013, nr 1, poz. 11–13). To zaś sprawia, że w

wyroku z dnia 31 lipca 2015 roku Sąd Apelacyjny błędnie uzupełnił kwalifikację

prawną czynu przypisanego J. S. w pkt 86 wyroku Sądu Okręgowego o § 1 art. 65

k.k. oraz utrzymał w mocy kwalifikację prawną czynu przypisanego w punkcie 88

obejmującą również art. 65 § 1 k.k.

Prawidłowym postąpieniem winno zaś być – z przyczyn omówionych

powyżej – wyeliminowanie przepisu art. 65 § 1 k.k. z kwalifikacji obu przypisanych

skazanemu przestępstw (w pkt 86, ale i w pkt 88 wyroku Sądu Okręgowego).

Najpierw bowiem Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 31 sierpnia 2011 r. wyeliminował

z opisu czynów przypisanych oskarżonemu – wymagane przez art. 65 k.k. –

znamię „działania w zorganizowanym związku mającym na celu popełnianie

przestępstw”, a następnie Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 r.

wyeliminował kolejne ze znamion, że sprawca „z popełnienia przestępstwa uczynił

sobie stałe źródło dochodu”. Skoro zatem środki zaskarżenia – zwyczajne i

nadzwyczajne – zostały wniesione wyłącznie na korzyść skazanego J. S., to

oczywistym jest, że przy kolejnym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu

odwoławczym nie mogło dojść do pogorszenia jego sytuacji w jakimkolwiek

punkcie. Tak się jednak nie stało, a w konsekwencji należy stwierdzić, że tego

10

rodzaju uchybienie nastąpiło z rażącą obrazą prawa procesowego i niewątpliwie

mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego kasacją orzeczenia Sądu

odwoławczego. Zwrócić jednocześnie należy w tym miejscu uwagę, że skoro nawet

Sąd odwoławczy w wyroku z dnia 31 lipca 2015 roku – jak już wskazano wyżej

nieprawidłowo – uzupełnił kwalifikację prawną czynu przypisanego J. S. w pkt 86

wyroku Sądu Okręgowego o § 1 art. 65 k.k., to przed tym zabiegiem winien

rozważyć zastosowanie art. 4 § 1 k.k. Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie

ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 93, poz. 889 ze

sprost.) dokonano bowiem zmiany art. 65 k.k. (z dniem 1 maja 2004 r.), a w wyniku

tej nowelizacji wprowadzono zapis, że ma on zastosowanie m.in. do sprawcy, który

z popełniania przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu zamiast

dotychczasowego sformułowania, iż przepis ten stosuje się do sprawcy, który z

popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu. Niewątpliwie zatem

przepis art. 65 k.k. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją miał węższy

zakres, gdyż do jego zastosowania należało wykazać wielość przestępczych

zachowań („z popełniania przestępstw”), które dla sprawcy stanowiły stałe źródło

dochodu. Zmiana przepisu art. 65 k.k. nie została jednak uwzględniona przez Sąd

Apelacyjny w toku ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym i

to pomimo tego, że rozpoznając po raz pierwszy apelację obrońcy oskarżonego od

wyroku Sądu Okręgowego Sąd ad quem prawidłowo zwrócił uwagę na nowelizację

tego przepisu, a w uzasadnieniu wyroku podał, że zważywszy na kierunek apelacji

nie mógł w tym zakresie dokonać korekty zaskarżonego wyroku, co musiało

skutkować zmianami w postaci wyeliminowania z opisu czynu zapisu o uczynieniu

sobie przez sprawcę stałego źródła dochodu z popełnienia przestępstw, a z

podstawy prawnej czynu art. 65 k.k.

Pomimo powyższych uchybień nie sposób już w tym miejscu jednoznacznie

opowiedzieć się za twierdzeniem obrońcy, że już tylko z tego powodu zachodziła

konieczność wydania orzeczenia następczego w postaci przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania.

Uwadze Sądu ad quem, ale także i obrońcy uszły natomiast kolejne

okoliczności, które należy nierozerwalnie wiązać właśnie z wyrażonym w art. 434 §

11

1 k.p.k. zakazem reformationis in peius. W tym kontekście wyrok Sądu

Apelacyjnego zawiera kolejne trzy braki.

Po pierwsze, lektura wyroku Sądu I instancji prowadzi do wniosku, że J. S.

przypisano pomocnictwo w dokonaniu przywozu z Bułgarii do Polski łącznie około

68 kilogramów środka odurzającego – heroiny (około 66 kg heroiny – czyn z pkt 86

wyroku Sądu Okręgowego; 2 kg heroiny – czyn z pkt 88 wyroku Sądu

Okręgowego). W wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 roku Sąd Apelacyjny zmienił

orzeczenie Sądu Okręgowego w tym zakresie, przyjmując że przedmiotem

przestępstw popełnionych przez J. S. było łącznie 61,5 kg heroiny, a więc wartość o

6,5 kg niższa od przyjętej przez Sąd Okręgowy. O ile tego rodzaju zmiana nie

została wprost uzasadniona w pisemnych motywach wyroku Sądu Apelacyjnego z

dnia 1 kwietnia 2014 r., to jednak czyniła koniecznym dokonanie stosownej korekty

przez Sąd odwoławczy również w wyroku z dnia 31 lipca 2015 r.

Po drugie, w wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 roku Sąd Apelacyjny zmienił

orzeczenie Sądu Okręgowego również w ten sposób, że wyeliminował z opisu

czynu osobę P. K. O ile powodu takiej zmiany należy jedynie domniemywać wobec

braku jej uzasadnienia w pisemnych motywach wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 1

kwietnia 2014 r. (jedynie w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji wskazano, że P.

K. został uniewinniony od zarzutu usiłowania przewiezienia przez granicę

państwową bez odpowiednich zezwoleń 2 kg heroiny), to jednak zmiana ta

implikowała również odpowiednie postąpienie przez Sąd odwoławczy w wyroku z

dnia 31 lipca 2015 roku.

Po trzecie, w wyroku Sądu Okręgowego na mocy art. 70 ust. 4 ustawy z dnia

29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii orzeczono od J. S. na rzecz

Stowarzyszenia Monar nawiązki w kwocie 5000 zł (pkt 87 wyroku) i w kwocie 1000

zł (pkt 89 wyroku). W wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 roku Sąd Apelacyjny zmienił

orzeczenie Sądu Okręgowego także w tym zakresie i orzekł od J. S. na podstawie

art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii na rzecz

Stowarzyszenia Monar jedną nawiązkę – w kwocie 5000 zł, co limitowało również

wysokość orzeczonej nawiązki w toku ponownego rozpoznania apelacji obrońcy

oskarżonego przez Sąd Apelacyjny. Wyrok Sądu odwoławczego z dnia 31 lipca

2015 r. nie zawiera jednak rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, co sprawia, że

12

również w tej części naruszono zakaz reformationis in peius, skoro de facto w mocy

pozostało orzeczenie Sądu Okręgowego o wymierzeniu skazanemu dwóch

nawiązek – w kwotach 5000 zł i 1000 zł.

Stwierdzenie powyższych wad w zaskarżonym orzeczeniu Sądu

Apelacyjnego jest w zasadzie wystarczające dla wydania orzeczenia o charakterze

kasatoryjnym, ale i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w

postepowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy uznaje jednak za konieczne

wskazanie na zasadność zarzutów zawartych w pkt 2 i 3 kasacji obrońcy

skazanego.

Niezbędne staje się w tym miejscu przypomnienie, że przepis art. 457 § 3

k.p.k. wskazuje wprost, jakie elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku

sądu odwoławczego. Tak jak uzasadnienie wyroku sądu I instancji jest jedynym

sposobem na ustalenie i skontrolowanie, na podstawie jakich faktów, dowodów i

okoliczności oraz w drodze jakiego rozumowania sąd orzekający wyprowadził

wnioski owocujące konkretnym rozstrzygnięciem, czy orzeczenie to poprzedzone

zostało należycie wnikliwą i wyczerpującą analizą mających znaczenie dla

rozstrzygnięcia okoliczności oraz czy sposób rozumowania sądu uwzględniał reguły

logiki i doświadczenia życiowego, a także czy nie ma w nim luk i nieuprawnionych

uproszczeń, tak w postępowaniu kasacyjnym uzasadnienie wyroku sądu II instancji

jest z kolei jedynym sposobem sprawdzenia, czy sąd odwoławczy rozważył

wszystkie zarzuty podniesione w środku odwoławczym oraz czy uczynił to

dostatecznie wnikliwie i wyczerpująco.

Sąd odwoławczy, który co prawda jest sądem głównie kontrolującym,

sprawdzającym prawidłowość orzekania sądu I instancji, obowiązany jest rozważyć

wszystkie istotne zarzuty oraz wnioski wskazane w środku odwoławczym i może

wydać orzeczenie o utrzymaniu zaskarżonego wyroku sądu I instancji w mocy

jedynie wtedy, gdy uznaje za niesłuszne owe zarzuty oraz wnioski, przy czym

powinien przedstawić swój tok rozumowania.

Przepis art. 433 § 2 k.p.k. ma bowiem charakter bezwzględny i nakazuje

sądowi odwoławczemu rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w

środku odwoławczym (zob. wyrok SN z dnia 28 maja 2008 r., II KK 332/07, LEX nr

435359), natomiast z dyspozycji art. 457 § 3 k.p.k., odczytywanej w powiązaniu z

13

art. 433 § 2 k.p.k., wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że obowiązkiem sądu

odwoławczego jest przedstawienie w pisemnych motywach wyroku powodów

oddalenia (bądź uwzględnienia) zarzutów apelacji, przy czym prezentowane

rozważania winny odnosić się do wszystkich zarzutów, zaś treść tych rozważań nie

może ograniczać się jedynie do ogólnych stwierdzeń powielających np. treść art. 7,

5 § 2 czy 4 k.p.k. Również zaaprobowanie bądź krytyka stanowiska sądu I instancji

nie może być zbiorem ogólników akceptujących bądź odrzucających ustalenia,

oceny i rozumowanie tegoż sądu (zob. wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2007 r., II KK

341/06, R-OSNKW 2007, poz. 816).

Mając na uwadze powyższe uwagi natury ogólnej, nie sposób odmówić racji

zaprezentowanym w kasacji twierdzeniom obrońcy, który wskazuje na niedostatki

pisemnych motywów rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego. W apelacji od wyroku

Sądu I instancji podniesiono bowiem zarzut naruszenia art. 2 k.p.k. w zw. z art. 9 §

1 k.p.k. w zw. z art. 167 § 1 k.p.k., art. 170 § 2 i 5 k.p.k. i art. 201 k.p.k. Do

naruszenia wskazanych przepisów – ogólnie rzecz ujmując – miało dojść w ocenie

obrońcy poprzez zaniechanie weryfikacji zeznań świadka koronnego S. S. oraz

zaniechanie przesłuchania […], a także innych osób, w tym między innymi […].

Uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego – poza dość ogólnikową analizą zeznań

świadka koronnego S. S. – właściwie ignoruje powyższe argumenty.

Nieco szerzej Sąd ad quem wypowiedział się w zakresie pozostałych

zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy J. S. (art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410

k.p.k.; art. 424 k.p.k.; błędu w ustaleniach faktycznych; rażącej niewspółmierności

orzeczonej kary), przy czym również w tej części nie sposób oprzeć się wrażeniu,

że odniesienie się do tych zarzutów było powierzchowne i niewystarczające.

Za zasadne należy także uznać twierdzenie obrońcy – skorelowane z wyżej

opisanym już uchybieniem Sądu Apelacyjnego, dotyczącym zbędnego

uzupełnienia, a nie wyeliminowania z kwalifikacji prawnej art. 65 § 1 k.k. – że w

uzasadnieniu wyroku Sądu ad quem nie zawarto odpowiedniej argumentacji zmian

dokonanych przez Sąd z urzędu, a mianowicie uzupełniania kwalifikacji prawnej

czynu przypisanego oskarżonemu w pkt 86 wyroku Sądu Okręgowego o § 1 art. 65

k.k. Abstrahując od poprawności takiego postąpienia – o czym była już mowa

powyżej – zauważyć należy, że w motywach pisemnych tej zmiany stwierdzono

14

jedynie, że z urzędu uzupełniono kwalifikację prawną czynu przypisanego

oskarżonemu.

Zauważyć ponadto należy, że uchylając wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 1

kwietnia 2014 roku, Sąd Najwyższy wskazał w uzasadnieniu swojego orzeczenia z

dnia 14 maja 2015 r. (II KK 15/15), że nie można zgodzić się z twierdzeniem, że

kwalifikacja poszczególnych zachowań przestępnych w ramach jednego czynu

ciągłego jest dla oskarżonego w każdej sytuacji korzystniejsza, niźli

zakwalifikowanie jego zachowań, jako pozostających w zbiegu realnym. Jak dalej

skonkludował Sąd Najwyższy, zanim wyciągnie się taki wniosek, konieczne jest

bowiem zbadanie i ocena niepowtarzalnych okoliczności każdej indywidualnej

sprawy. O ile zostało to dostrzeżone przez Sąd Apelacyjny w toku ponownego

rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym (s. 1 uzasadnienia), to jednak

takiego zbadania i oceny okoliczności zachowań J. S. Sąd ad quem już się nie

podjął. Taka konieczność wynikała zaś ze wskazań Sądu Najwyższego zawartych

w pisemnych motywach wyroku z dnia 14 maja 2015 roku, który to Sąd wcale nie

przesądził przecież, że będące przedmiotem osądu zachowania J.S. winny

stanowić jedno, czy też dwa przestępstwa.

W tej sytuacji, gdy Sąd odwoławczy naruszył zakaz reformationis in peius,

ale i nie rozpoznał części zarzutów, a co do pozostałych sporządził uzasadnienie

nieodpowiadające art. 457 § 3 k.p.k., kasację należało uwzględnić i zaskarżony nią

wyrok uchylić. Ponownie rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Sąd

Apelacyjny będzie miał – stosownie do art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. –

na uwadze powyższe rozważania. W szczególności, Sąd ten powinien mieć na

szczególnej uwadze przepisy art. 434 § 1 k.p.k. oraz art. 443 k.p.k., a także w

sposób rzetelny i pełny ustosunkować się do każdego z podniesionych w apelacji

zarzutów, zgodnie z wymogami określonymi w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

Jednocześnie zarządzono zwrot na rzecz oskarżonego opłaty od kasacji w

kwocie 750 (siedemset pięćdziesiąt) złotych.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

kc

15