SNO 6/16

Sygn. akt SNO 6/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Jan Bogdan Rychlicki (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Zbigniew Hajn

Protokolant Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego i

przedstawiciela Ministra Sprawiedliwości,

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 r.,

sprawy H. P.

sędziego Sądu Okręgowego w stanie spoczynku

w związku z odwołaniami obwinionej, obrońcy i Ministra Sprawiedliwości

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego

z dnia 3 listopada 2015 r.,

1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawie

art. 104 § 3 pkt 2 u.s.p. w miejsce wymierzonej kary

dyscyplinarnej upomnienia orzeka karę nagany;

2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. S. E. Kancelara

Adwokacka kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) w

tym 23 % podatku WAT, za obronę z urzędu w postępowaniu

odwoławczym;

3. koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, wyrokiem z dnia 3 listopada 2015,

H.P., sędziego Sądu Okręgowego w stanie spoczynku uznał za winną popełnienia

zarzucanego jej przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że w okresie

od dnia 26 czerwca 2013 r., do dnia 19 września 2013 r., podczas pełnienia

obowiązków służbowych na terenie budynku Sądu Okręgowego dwukrotnie w

dniach 26 czerwca 2013 r. i 19 września 2013 r. odmówiła poddaniu się badaniom

na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, które zostało zarządzone przez

Prezesa Sądu Okręgowego, czym uchybiła godności urzędu sędziowskiego, tj.

przewinienia dyscyplinarnego, określonego w art. 107 § 1 u.s.p. i za to na

podstawie art. 104 § 3 pkt 1 u.s.p. wymierzył jej karę dyscyplinarną upomnienia.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że w dniu 26 czerwca 2013 r.

około godz. 9.00 obwiniona przystąpiła do wykonywania obowiązków służbowych

na terenie budynku Sądu Okręgowego – udała się na salę […] , gdzie miała

wyznaczone posiedzenie. Przewodnicząca Wydziału […] otrzymała w tym samym

dniu rano informację, że stan obwinionej budzi wątpliwości co do możliwości

podjęcia przez nią pracy. Po udaniu się na salę rozpraw, […] poinformowała

obwinioną, że nie może prowadzić posiedzenia i w związku z tym przejęła jej

obowiązki. W międzyczasie Prezes Sądu Okręgowego, w porozumieniu z

Wiceprezesem zarządziła zbadanie stanu obwinionej na zawartość alkoholu w

wydychanym powietrzu. W tym celu do pomieszczenia, w którym znajdowała się

obwiniona, skierowano dwóch funkcjonariuszy Komendy Policji – komisarza B. G. i

podkomisarza D. M. W obecności funkcjonariuszy obwiniona odmówiła poddania

się temu badaniu powołując się na immunitet sędziowski, o czym funkcjonariusze

powiadomili kierownictwo Sądu Okręgowego.

W dniu 19 września 2013 r. obwiniona wykonywała swoje obowiązki

służbowe na terenie Sądu Okręgowego pełniąc dyżur w swoim pokoju. SSO […]

przebywająca w sąsiednim pokoju oraz SSO […] uznały, że obwiniona znajduje się

pod wpływem alkoholu. W związku z tym, Prezes Sądu Okręgowego zarządziła

zbadanie tej okoliczności alkomatem. W obecności Wiceprezes Sądu Okręgowego

3

oraz trzech funkcjonariuszy Policji w osobach: sierż. sztab. R. D., podinspektora L.

M. oraz sierżanta A. P. obwiniona odmówiła poddaniu się badaniu na zawartość

alkoholu w wydychanym powietrzu, powołując się na immunitet sędziowski.

W związku z tymi wydarzeniami obwinioną skierowano na stosowne leczenie

i podjęcie terapii, celem stwierdzenia jej zdolności lub przeciwskazań do

wykonywania pracy na stanowisku sędziego. Stosownym orzeczeniem lekarza

orzecznika ZUS z dnia 14 marca 2014 r., obwiniona została uznana za trwale

niezdolną do pracy na stanowisku sędziego, a uchwałą KRS nr …/2014 , została

przeniesiona w stan spoczynku z dniem 2 czerwca 2014 r. Z kolei orzeczeniem

Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 9 grudnia 2014 r.,

wydanym na czas do 10 grudnia 2016 r., obwinioną zakwalifikowano do osób o

znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postępowania dyscyplinarnego

obwiniona w tej sytuacji nie złożyła żadnych wyjaśnień, czy to w formie pisemnej

czy ustnej, zaś w toku rozprawy dyscyplinarnej w dniu 28 sierpnia 2015 r., na

podstawie art. 79 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. wyznaczono obwinionej obrońcę

z urzędu, w osobie adw. S.E. Kancelaria Adwokacka w […].

Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego wnieśli:

obwiniona i jej obrońca oraz Minister Sprawiedliwości, na niekorzyść obwinionej w

części dotyczącej orzeczenia o karze.

Obwiniona, zaskarżając wyrok w całości i podnosząc okoliczności związane

ze stanem jej zdrowia, zakwestionowała w ogólnej formie sposób procedowania

przed Sądem Apelacyjnym – Sądem Dyscyplinarnym w tym fakt, że nie została

powiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 3 listopada 2015 r. W tej

sytuacji, w ocenie obwinionej, pozbawiono ją możliwości podjęcia się w pełni

obrony swojego postępowania. Obwiniona nie sprecyzowała końcowego wniosku,

co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu odwoławczym.

Obrońca obwinionej na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 3

k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na

nieprawidłowym i nieznajdującym oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym

przyjęciu, że w sprawie obwinionej zaistniały okoliczności uzasadniające

4

konieczność wydania wobec obwinionej polecenia poddania się badaniu na

zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, w sytuacji, gdy takie okoliczności nie

zaistniały. Odwołujący na podstawie tak sformułowanego zarzutu wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obwinionej od zarzucanego jej przewinienia

dyscyplinarnego, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Obrońca w uzasadnieniu odwołania wskazał, że „tylko rzetelna” analiza

okoliczności podmiotowych i przedmiotowych w niniejszej sprawie pozwalała na

przypisanie obwinionej konkretnego zamiaru w związku z odmową poddania się

badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu. W ocenie autora,

odwołania okoliczności związane ze stanem zdrowia obwinionej zostały „kompletnie

pominięte” przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, w związku z tym nie można

wykluczyć, że zaobserwowane u obwinionej zaburzenia w czasie inkryminowanego

zdarzenia (problemy z poruszaniem się, lekko zniekształcona mowa) były

zapowiedzią zbliżającego się udaru. W związku z tym, przyjęcie, że wobec

obwinionej zachodziły jednoznaczne przyczyny poddające ponad wszelką

wątpliwość możliwość wykonywania przez nią obowiązków służbowych i w

konsekwencji tego stanu rzeczy zarządzenie przeprowadzenia badań stanu

obwinionej na zawartość alkoholu było jednostronne i pozbawione waloru

obiektywizmu.

Z kolei Minister Sprawiedliwości zaskarżając wyrok, na niekorzyść

obwinionej w części o karze, zarzucił jej rażącą niewspółmierność polegającą na

wymierzeniu kary dyscyplinarnej upomnienia, będącą rezultatem nieuwzględnienia

we właściwy sposób wagi i szkodliwości społecznej popełnionego przez nią czynu,

a także celu jaki powinna spełniać kara. Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku przez orzeczenie wobec obwinionej na podstawie art. 104 § 3 pkt 3 u.s.p.

kary dyscyplinarnej zawieszenia waloryzacji uposażenia sędziego na okres 3 lat. W

ocenie odwołującego, orzeczona najlżejsza kara dyscyplinarna w postaci

upomnienia na tle trafnie ustalonych przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

okoliczności faktycznych razi swoją łagodnością, a przez to jest ona

5

niewspółmierna do wagi i szkodliwości społecznej czynu popełnionego przez

obwinioną. Autor odwołania wskazując na orzecznictwo Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego oraz Sądu Najwyższego (wymienione w odwołaniu), akcentuje, że

sąd orzekający całkowicie pominął w kontekście wyboru kary dyscyplinarnej ciężar

gatunkowy przewinienia, a także jego szkodliwość społeczną i korporacyjną. W

sytuacji, kiedy obwiniona zasłaniając się immunitetem sędziowskim, odmówiła

poddania się badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu

zarządzonym przez jej przełożonych, to zasadnym jest przyjęcie, że stopień

społecznej szkodliwości przypisanego jej przewinienia dyscyplinarnego jest

znaczny. W tej części swoich wywodów Minister Sprawiedliwości wskazał też na

linię orzeczniczą sądów powszechnych – sądów pracy oraz Sądu Najwyższego,

gdzie odmowa pracownika poddania się badaniu na zawartość alkoholu, oceniana

jest jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych oceniane przez pryzmat

art. 52 § 1 pkt 1 k.p. W związku z tym karą adekwatną do popełnionego przez

obwinioną przewinienia dyscyplinarnego jest postulowana w odwołaniu kara

dyscyplinarna, o której mowa w art. 104 § 3 pkt 3 u.s.p.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny rozważył, co następuje.

Odwołania obwinionej i jej obrońcy są niezasadne. Natomiast odwołanie

Ministra Sprawiedliwości należało uwzględnić i dokonać zmiany zaskarżonego

wyroku poprzez orzeczenie, na podstawie art. 104 § 3 pkt 2 u.s.p., kary nagany, a

nie postulowanej przez odwołującego kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 104

§ 3 pkt 3 u.s.p. Sąd Najwyższy, dokonując korekty zaskarżonego wyroku w ten

sposób, był władny orzec niewnioskowaną przez skarżącego karę dyscyplinarną

nagany, albowiem wyrok ten był zaskarżony przez odwołującego w części o karze.

Ocena wniesionych odwołań została dokonana z powodów następujących.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważywszy na tożsamą bądź podobną

argumentację podniesioną w odwołaniach obwinionej i jej obrońcy uznał za celowe

łączne odniesienie się do wniesionych odwołań. Wbrew temu, co podniesiono w ich

uzasadnieniach Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny trafnie ustalił stan faktyczny

niniejszej sprawy. Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym – Sądem

6

Dyscyplinarnym było prowadzone z udziałem obrońcy wyznaczonego obwinionej.

Na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. obrońca obwinionej (substytut

wyznaczonego obrońcy) przyjął do wiadomości decyzję sądu o odroczeniu wydania

wyroku do dnia 3 listopada 2015 r. Zatem obwiniona skutecznie nie może podnosić

tej okoliczności jako uniemożliwiającej jej obronę w toku postępowania. Jakkolwiek

istotnie w toku postępowania dyscyplinarnego przed sądem obwiniona nie złożyła

żadnych wyjaśnień, to niemniej jednak prawo do obrony nie zostało w żaden

sposób naruszone, bowiem wyznaczony obrońca bądź jego substytut prawidłowo

wykonywali swoje obowiązki. W szczególności nie budzi żadnych wątpliwości

okoliczność, że bezpośrednim powodem niepoddania się stosownym badaniom

przez obwinioną był określony stan jej zachowania, ale nie wywołany schorzeniami

zdrowotnymi, o których mowa w szczególności w odwołaniu obrońcy obwinionej

(oznaki udaru). Zatem w oparciu o ustalone w sprawie dowody, Sąd Apelacyjny –

Sąd Dyscyplinarny słusznie uznał, że zaistniało uzasadnione przypuszczenie, że

obwiniona znajduje się w stanie nietrzeźwości. W tej sytuacji uprawnione były

polecenia przełożonych obwinionej, ażeby poddała się stosownemu badaniu.

Odmowa wykonania tych poleceń prawidłowo została też oceniona jako

przewinienie dyscyplinarne, o którym mowa w art. 107 § 1 u.s.p. Wskazać też

należy w tej części, że czynności podejmowane przez przełożonych obwinionej

stricte należą do tzw. poleceń w zakresie czynności administracyjnych kierowania

danym sądem. W związku z tym sędzia zobowiązany jest wykonać je

bezwarunkowo i nie może, powołując się na zasady niezawisłości sędziowskiej,

odmówić bądź uchylić się od ich wykonania (por. Komentarz do Prawa o ustroju

sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa pod red. J.

Gudowskiego, Warszawa 2002, art. 79 teza 2).

Natomiast przyznać należało rację w części Ministrowi Sprawiedliwości w

zakresie rażącej łagodności orzeczonej kary dyscyplinarnej upomnienia. Sąd

Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, zważywszy na incydentalność tego rodzaju

zachowań obwinionej na tle jej wieloletniej dobrej służby, fakt przejścia przez nią w

stan spoczynku na skutek złego stanu jej zdrowia, uznał, że karą właściwą jest

najniższa z katalogu kar dyscyplinarnych – kara upomnienia (a nie kara nagany

postulowana przez Z-cę Rzecznika Dyscyplinarnego). Sąd Najwyższy – Sąd

7

Dyscyplinarny nie podziela tej oceny czynu obwinionej. Czyn ten na pewno nie

znamionuje się znaczną szkodliwością, jak postrzega to Minister Sprawiedliwości,

nie mniej jednak, jego okoliczności podmiotowe i przedmiotowe, o których mowa

wyżej, w pełni uzasadniają orzeczenie wobec obwinionej kary nagany, która

stosownie do faktu, że obwiniona jest sędzią w stanie spoczynku wypełni swoje

funkcje w zakresie społecznego jej oddziaływania jak i też kształtowania

prawidłowych postaw w zakresie sprawowania obowiązków służbowych sędziego

oraz postaw sędziego w stanie spoczynku. Stąd też takie, a nie postulowane przez

Ministra Sprawiedliwości rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

eb