V KK 354/15

Sygn. akt V KK 354/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

SSA del. do SN Mariusz Młoczkowski

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jolanty Rucińskiej,

w sprawie S. P., M. K., B. K.,

M. C.

oskarżonych o przestępstwo z art. 191 § 2 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 19 kwietnia 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonych

Prokuratury Okręgowej w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 25 lutego 2015 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

w P. z dnia 18 kwietnia 2014 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2014 r., uniewinnił S. P., M.

K., B. K. oraz M. C. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 191 § 2 k.k.,

polegającego na tym, że w dniu 6 października 2010 r. w P., działając wspólnie i w

porozumieniu stosowali przemoc i groźby bezprawne wobec J. B. w celu

wymuszenia zwrotu wierzytelności w wysokości 26 356,12 zł.

Od tego orzeczenia apelację wniósł prokurator Prokuratury Rejonowej w R.,

podnosząc zarzut, mającego wpływ na jego treść, błędu w ustaleniach faktycznych

oraz obrazy przepisów postępowania, w tym art. 174 k.p.k., wskazany w

uzasadnieniu apelacji.

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 25 lutego 2015 r., utrzymał w mocy

zaskarżone orzeczenie, uznając wniesioną apelację za oczywiście bezzasadną.

Wyrok ten został zaskarżony kasacją przez prokuratora Prokuratury

Okręgowej, w której podniesiono zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa

karnego procesowego, które miało istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie art.

433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., art. 7 k.p.k. i art. 174 k.p.k., polegającego

na dokonaniu nienależytej kontroli odwoławczej. W szczególności chodzi o

niedostateczne rozważenie podniesionego w apelacji zarzutu powierzchownej

oceny prawidłowości procedowania Sądu pierwszej instancji w aspekcie

odmówienia wiary zeznaniom pokrzywdzonego J. B., w których konsekwentnie

podawał, że oskarżeni stosowali wobec niego przemoc i groźbę bezprawną w celu

zmuszenia go do zwrotu wierzytelności oraz świadka M. K., a także przyjęcia, że

pierwsze wyjaśnienia złożone w toku postępowania przygotowawczego przez

oskarżonego S. P., korelujące z wersją pokrzywdzonego nie mogą stanowić

dowodu w sprawie. Na podstawie takiego zarzutu prokurator wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 25 lutego 2015 roku, i

utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w P. oraz o przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna.

Sąd drugiej instancji rzeczywiście, z obrazą art. 457 § 3 k.p.k., dokonał

pobieżnej kontroli odwoławczej, o czym świadczy przede wszystkim mało wnikliwe

rozważenie zarzutu obrazy przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 174 k.p.k.,

3

stanowiącego o dowodowym zakazie substytuowania wyjaśnień oskarżonego

treścią pism, zapisków czy notatek urzędowych. Umknęło bowiem – jak się wydaje

– uwadze sądu odwoławczego, że dotyczy on jedynie zastępowania wyjaśnień, a

zatem zastępowania czynności protokolarnych. Wskazany przepis nie zabrania

wykorzystania, obok wyjaśnień, notatek urzędowych sporządzonych z tzw.

rozpytania osoby, która następnie została przesłuchana w charakterze np.

oskarżonego. Nie dochodzi wówczas do „zastąpienia” dowodu w rozumieniu art.

174 k.p.k. Analogicznie należy ocenić sytuację, w której za akceptacją osoby

przesłuchiwanej następuje tzw. wklejenie treści takiej notatki do protokołu z jej

wyjaśnień i tym samym po prostu uczynienie tej treści integralną częścią tych

wyjaśnień. W takiej sytuacji bowiem zabieg tzw. wklejenia treści notatki ma

charakter wyłącznie „techniczny”.

W realiach faktycznych tej sprawy rzeczywiście zachodzi pewna zbieżność w

treści i formie pierwszych wyjaśnień S. P. (k. 26 i n.) z notatką policjanta S. P. (k. 19

i n.). Nadto, biorąc pod uwagę różnice polegające na tym, że treść protokołu nie

zawiera niektórych błędów, którymi cechowała się notatka służbowa, wolno

wyciągnąć wniosek, że notatka została napisana jako pierwsza, a następnie jej

treść „wklejono” do protokołu przesłuchania S. P. Jednak oskarżony potwierdził te

relacje podpisując protokół i tym samym uznając je za swoje tak, jakby sam

spontanicznie składał wyjaśnienia do protokołu. Rzecz jasna ocena swobody

wypowiedzi oskarżonego podlega ocenie sądu, jednak nie można uznać za trafne

stanowiska Sądów obu instancji dyskwalifikujących a priori protokół pierwszego

przesłuchania P. na podstawie zakazu płynącego z art. 174 k.p.k. Jest tak tym

bardziej dlatego, że oba dokumenty nie są tożsame, albowiem protokół

przesłuchania S. P. jest bardziej obszerny (chodzi o akcentowane w kasacji

końcowe fragmenty protokołu). Poza tym, skoro w protokole usunięto niektóre

błędy, to znaczy, że sporządzenie protokołu nie polegało jedynie na zastosowaniu

metody: „kopiuj-wklej”, ale dokument ten był czytany przez osoby biorące udział w

tej czynności procesowej.

W świetle tych uwag należy uznać, że włączenie treści notatki służbowej,

zawierającej relację oskarżonego do treści protokołu przesłuchania tego

oskarżonego nie stanowi zastępowania dowodu z jego wyjaśnień treścią notatki.

4

Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1985 r. (I KR 300/85,

niepubl.), notatka urzędowa nie może być dowodem zastępującym wyjaśnienia

oskarżonego lub zeznania świadka. Nie może stanowić dowodu dlatego, że

pochodzi od osoby, która ma pośrednią wiedzę, a jej treść nie jest zależna od woli

osoby przekazującej informację. Jeżeli zatem treść notatki została potwierdzona w

protokole przez oskarżonego, to nie sposób mówić o zastępowaniu dowodu z

wyjaśnień notatką. Brak jest też w takiej sytuacji przesłanek aksjologicznych

dotyczących naruszenia gwarancji procesowych i standardów rzetelnego procesu,

a to w tym duchu powinien być wykładany i stosowany przepis art. 174 k.p.k.

Uznanie wadliwości kontroli instancyjnej w zakresie błędnego stanowiska co

do wykładni art. 174 k.p.k., musi prowadzić do uznania za istotny dowód w sprawie

pierwszych wyjaśnień S. P., co z kolei, po wnikliwej ich ocenie (powiązanej z

rzetelną oceną pozostałych dowodów, w tym zeznań M. K.) może mieć przełożenie

na odmienną ocenę wiarygodności zeznań pokrzywdzonego J. B.

Z tego względu należy uznać, że wykazane naruszenie reguł rzetelnej

kontroli odwoławczej mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku Sądu drugiej

instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd ten, mając na względzie

przedstawione powyżej zapatrywanie prawne co do zakresu zastosowania art. 174

k.p.k., dokona ponownej weryfikacji oceny wszystkich zarzutów stawianych w

apelacji prokuratora i w zależności od jej rezultatu wyda orzeczenie zgodnie z art.

437 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w

wyroku.

kc