IV KO 98/15

Sygn. akt IV KO 98/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Anna Kowal

w sprawie M. T.

dotyczacej postępowania o stwierdzenie zgodności z prawdą oświadczenia

lustracyjnego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 kwietnia 2016 r.,

kwestii wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 października 2011 r., zmieniającym

orzeczenie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 17 sierpnia 2010 r.,

1. wznawia postępowanie i uchyla zaskarżone orzeczenie oraz

zmienione nim orzeczenie Sądu Okręgowego w K.

z dnia 17 sierpnia 2010 r.,

2. na podstawie art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. umarza postępowanie

lustracyjne wobec M. T.,

3. zasądza zwrot opłaty od wniosku uiszczonej przez

wnioskodawczynię,

4. kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Obrońca M. T. złożył do Sądu Najwyższego wniosek o wznowienie

postępowania zakończonego orzeczeniem Sądu Apelacyjnego z dnia 20

października 2011 r., sygn. akt II AKa …/10, którym zmieniono orzeczenie Sądu

Okręgowego w K. z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt XXI K …/09. Sąd Apelacyjny

uznał, że M. T. złożyła niezgodne z prawdą oświadczenie, o którym mowa w art. 6

ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach

bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób

pełniących funkcje publiczne.

Obrońca M.T., powołując się na treść art. 540 § 2 k.p.k. podniósł, że z uwagi

na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt P 31/12, w

którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją przepisu art. 80 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych w zakresie, w jakim nie obejmuje on

odpowiedzialności za złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego,

tj. nie wymaga dla pociągnięcia do odpowiedzialności na podstawie ustawy

lustracyjnej uprzedniego zezwolenia stosownego Sądu Dyscyplinarnego, spełnione

zostały przesłanki do wznowienia postępowania lustracyjnego.

Prokurator Prokuratury Krajowej w pisemnym stanowisku z dnia 5 kwietnia

2016 r. wniósł o nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika M. T.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wnioskodawca wskazuje, że podstawa wznowienia postępowania określona

w art. 540 § 2 k.p.k. winna być interpretowana szeroko. Autor wskazuje, powołując

się na poglądy doktryny, że ów uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny

z Konstytucją przepis prawny, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie

może być także przepisem procesowym, a nie wyłącznie materialnoprawną

podstawą wyroku.

Podkreślić wypada, że tzw. wznowienie propter decreta nie jest w praktyce

wymiaru sprawiedliwości często spotykanym przypadkiem, stąd nie opracowano w

judykaturze kompleksowych kryteriów uznania, które przepisy stanowią w

rozumieniu tego przepisu podstawę wydania orzeczenia. Tytułem przykładu

chociażby w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2010 r. (sygn. akt IV KO

3

137/09; OSNKW 2010/4/39) wskazano, że „przewidziany w art. 540 § 2 k.p.k.

wymóg stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z ustawą

zasadniczą przepisu, który był podstawą orzeczenia, to nie tylko stwierdzenie tej

niezgodności wprost wobec przepisu, w oparciu o który wydano orzeczenie

sądowe, ale także stwierdzenie jej przez Trybunał w stosunku do przepisu ustawy

wprowadzającej ten przepis, bez względu na powody, z jakich doszło do

stwierdzenia tej niekonstytucyjności, gdyż także wówczas, sam wprowadzony w ten

sposób, czyli niezgodnie z Konstytucją, przepis prawa będący następnie podstawą

orzeczenia, traci swą moc.” Sąd Najwyższy przesądził w tym wyroku, że nie można

do zakresu zastosowania art. 540 § 2 k.p.k. podchodzić nazbyt formalnie i zawężać

go jedynie do przypadków uznania za niekonstytucyjne przepisów expressis verbis

wskazanych w sentencji orzeczenia.

Podstawą orzeczenia są bowiem nie tylko przepisy prawa materialnego, ale

także szereg norm o charakterze procesowym, które legitymizują pociągnięcie do

odpowiedzialności danej osoby. Do tej grupy zaliczyć należy przepisy procedury

karnej regulujące niektóre tzw. negatywne przesłanki odpowiedzialności, które

niezależnie od jej materialnoprawnej podstawy przesądzają w ogóle o możliwości

procedowania w danej sprawie. Stanowią one wobec tego bezpośrednio podstawę

orzeczenia w tym sensie, że sąd bada ich spełnienie z urzędu także w fazie

wydawania orzeczenia, zaś wydanie rozstrzygnięcia (z uwagi na obligatoryjny

charakter decyzji procesowej z art. 17 § 1 k.p.k.) stwarza domniemanie, że żadna z

nich nie wystąpiła w danej sprawie.

Z uwagi na ramy wniosku o wznowienie w niniejszej sprawie skoncentrować

należy się jedynie na okoliczności z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., czyli braku

wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od

osoby uprawnionej. W przypadku sędziego sądu powszechnego zezwolenia

takiego udziela Sąd Dyscyplinarny – Sąd Apelacyjny w pierwszej instancji (art. 110

ust. 1 u.s.p.). Brak wystąpienia tej negatywnej przesłanki musi być aktualny nie

tylko przed wszczęciem postępowania karnego wobec osoby, ale pozostawać

aktualny w trakcie całego jego toku. Sam przepis art. 17 § 1 k.p.k. przewiduje

bowiem obowiązek niewszczynania, ale także umorzenia postępowania już

wszczętego, gdy zaktualizuje się któraś z negatywnych przesłanek procedowania.

4

Trybunał Konstytucyjny uznał w wyroku P 31/12, że z uwagi na szczególny

charakter postępowania lustracyjnego oraz funkcje, jakie dla zabezpieczenia

niezawisłości sędziowskiej pełni immunitet, jedynym zgodnym z Konstytucją

rozwiązaniem jest konieczność każdorazowego uzyskiwania zezwolenia Sądu

Dyscyplinarnego do uruchomienia procedury przewidzianej w ustawie lustracyjnej

(„Biorąc pod uwagę represyjność postępowania lustracyjnego, czyniącą

odpowiedzialność za złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego

bardzo podobną do wąsko rozumianej odpowiedzialności karnej, oraz

uwzględniając fundamentalną dla porządku prawnego rolę władzy sądowniczej i w

związku z tym konieczność zagwarantowania jej niezależności, a jej piastunom

niezawisłości w orzekaniu, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w postępowaniu

lustracyjnym przysługuje sędziemu, oprócz innych konstytucyjnych gwarancji, także

gwarancja w formie immunitetu, o którym mowa w art. 181 Konstytucji.”) Nie ma

zatem żadnej wątpliwości, że gdyby postępowanie w oparciu o ustawę lustracyjną

wobec sędziego miało być wszczęte po wejściu w życie wskazanego wyroku

Trybunału, lub takowe już było w toku – obowiązkiem organu je prowadzącego

byłaby weryfikacja, czy dysponuje on stosownym zezwoleniem. Nie byłoby zatem

możliwe wydanie orzeczenia bez przesądzenia braku występowania przesłanki z

art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.

Mając na uwadze specyfikę wznowienia postępowania na podstawie art. 540

§ 2 k.p.k. uznać należy, że prezentowane rozstrzygnięcie Trybunału

Konstytucyjnego ma przełożenie także na zakończone już sprawy lustracyjne

sędziów, w których nie uzyskano stosownego zezwolenia, o jakim mowa w art. 17 §

1 pkt 10 k.p.k. Dla zapewnienia zgodnego z Konstytucją standardu postępowania

wobec sędziego w procedurze lustracyjnej, konieczne jest wzruszenie

prawomocnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie oraz uchylenie go i umorzenie

postępowania lustracyjnego z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki

procesowej.

kc

5