III UK 143/15

Sygn. akt III UK 143/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 maja 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dawid Miąsik (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania M. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 maja 2016 r.,

skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 marca 2015 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 października 2014 r. Sąd Okręgowy w L. oddalił

odwołanie ubezpieczonej M. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18

2

czerwca 2012 r., odmawiającej wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że M. S., urodzona w dniu 22 sierpnia 1958 r.,

z wykształcenia jest technikiem ekonomistą. W latach 1977-1990 była zatrudniona

na stanowiskach: mechanika napraw pojazdów samochodowych oraz

samodzielnego referenta do spraw rozliczeń i do spraw osobowych. Obecnie jest

uznana na stałe za niepełnosprawną w stopniu lekkim z ustaleniem, że

niepełnosprawność istnieje od 1993 r. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności

wskazano „06-E” i 05-R”, a zatem epilepsję i upośledzenie narządu ruchu. Od dnia

1 lipca 1993 r. wnioskodawczyni była uprawniona do renty inwalidzkiej drugiej

grupy inwalidów, a następnie do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do

dnia 31 stycznia 2003 r. i ponownie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 30 kwietnia

2012 r. Podstawą wydania ostatniej decyzji z 7 maja 2010 r. ustalającej prawo do

renty było orzeczenie Lekarza Orzecznika stwierdzające dalszą częściową

niezdolność wnioskodawczyni do pracy z uwagi na padaczkę z napadami

gromadnymi w wywiadzie, niedomogę bólowo-ruchową kręgosłupa L-S z powodu

zmian dyskopatycznych i zwyrodnieniowych, stan po usunięciu łąkotek obu kolan

oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. Z kolejnym wnioskiem rentowym

ubezpieczona wystąpiła w dniu 16 kwietnia 2012 r. Lekarz Orzecznik ZUS

rozpoznając u badanej padaczkę, zespół bólowy kręgosłupa L-S na tle zmian

zwyrodnieniowych i dyskopatycznych, stan po usunięciu łąkotek obu kolan oraz

przewlekłą obturacyjną chorobę płuc stwierdził, że schorzenia te nie czynią

wnioskodawczyni niezdolną do pracy. Komisja Lekarska ZUS podzieliła stanowisko

Lekarz Orzecznika. Biegli sądowi lekarze specjaliści z zakresu neurologii, ortopedii i

chorób płuc w łącznej opinii nie uznali odwołujące się za niezdolną do pracy z

powodu diagnozowanych u niej schorzeń: padaczki, przewlekłego zespołu

bólowego lędźwiowego w przebiegu zmian zwyrodnieniowych i dyskopatii L3-L4 w

okresie remisji objawów klinicznych, zmian zwyrodnieniowych szyjnych i dyskopatii

C6-C7, zmian zwyrodnieniowych nadgarstków, zmian zwyrodnieniowych kolan,

przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz zmniejszenia rezerw wentylacyjnych

płuc średniego stopnia. W uzasadnieniu opinii wskazano, że od około 20 lat u

wnioskodawczyni okresowo, ze zmienną częstotliwością, występują napady

3

padaczkowe. Mają one charakter napadów ogniskowych, częściowych, prostych i

złożonych. Badanie EEG z dnia 10 kwietnia 2012 r. nie ujawniało zmian

napadowych, zaś badaniem neurologicznym nie stwierdzono objawów

ogniskowego uszkodzenia centralnego układu nerwowego. Mimo wieloletniego

przebiegu choroby, nigdy nie było przeprowadzone badanie psychologiczne, a w

terapii stosowano tylko niewielkie dawki leku przeciwpadaczkowego. W ocenie

biegłego neurologa, występująca u wnioskodawczyni napadowość nie stanowi

ograniczenia do wykonywania pracy umysłowej. Zdaniem biegłych neurologa i

ortopedy, podawane przez wnioskodawczynię skargi na bóle w okolicy lędźwiowej

nie znajdowały potwierdzenia w bezpośrednim badaniu, a rozpoznawane w

badaniu radiologicznym zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa

szyjnego i lędźwiowego, same w sobie niekorespondujące ze stanem klinicznym,

nie decydują o niezdolności do pracy. Stwierdzone schorzenia narządów ruchu,

przy obecnym stopniu zaawansowania, nie powodują niezdolności do pracy

zgodnej z kwalifikacjami badanej. Biegły lekarz specjalista chorób płuc również

uznał, że obecne u badanej choroby układu oddechowego nie wpływają ujemnie na

zdolność ubezpieczonej do pracy. Tę ocenę podzielił kolejny zespół biegłych z

zakresu chorób płuc i neurologii. Rozpoznając u wnioskodawczyni padaczkę,

przewlekłą, obturacyjną chorobę płuc oraz przewlekły zespół bólowy kręgosłupa

lędźwiowego i szyjnego w przebiegu zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych bez

objawów korzeniowych i ubytkowych, autorzy opinii wykluczyli niezdolność badanej

do pracy i wyjaśnili, że wnioskodawczyni od około 20 lat jest leczona z powodu

występujących najczęściej raz w miesiącu napadów padaczkowych o charakterze

ogniskowym, niekiedy uogólnionym. Z tego powodu była hospitalizowana w

oddziale neurologicznym w latach 1981, 2006 i 2008. Przeprowadzone w 2012 r.

badanie EEG nie wykazuje zmian napadowych. Biegli nie stwierdzili też objawów

ogniskowego uszkodzenia centralnego układu nerwowego. Napady padaczkowe

nie są przeciwwskazaniem do pracy ubezpieczonej w wyuczonym zawodzie.

Zgłaszane dolegliwości bólowe kręgosłupa nie powodują dysfunkcji ruchowych,

objawów korzeniowych, czy ubytkowych w obwodowym układzie nerwowym.

Wprawdzie przedstawiona dokumentacja radiologiczna obrazująca kręgosłup

wykazuje zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne na poziomie L4-S1 i C5-C7,

4

które mogą być przyczyną odczuwanych dolegliwości bólowych, ale nie mają one

potwierdzenia w badaniu klinicznym. Podali również, że przewlekła obturacyjna

choroba płuc, bez objawów niewydolności oddechowej, u osoby pracującej

umysłowo nie sprowadza niezdolności do pracy, tym bardziej, iż schorzenie nie

wymagało dotychczas hospitalizacji. Także kolejny biegły lekarz ortopeda w swojej

opinii rozpoznał u wnioskodawczyni zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne

kręgosłupa bez objawów czynnego zespołu bólowego i bez objawów niewydolności

narządu osiowego oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe stawów obwodowych

bez upośledzenia czynnościowego. W jego ocenie, stan morfotyczno-czynnościowy

narządów ruchu nie wskazuje na istnienie schorzenia, które naruszałoby

prawidłowe funkcjonowanie organizmu w stopniu powodującym ograniczenie

zdolności do pracy. Wyjaśnił, że zmiany zwyrodnieniowe stawów obwodowych

mają charakter początkowy, nie powodują ograniczenia ruchomości i ograniczenia

funkcji ruchowych. Stopień zaawansowania zmian zwyrodnieniowo-

zniekształcających i dyskopatycznych w obrębie kręgosłupa jest niewielki i nie ma

wpływu na ograniczenie zdolności do pracy. Jak dotąd zespoły bólowe kręgosłupa

mają przebieg dość łagodny, bez objawów korzeniowych i ubytkowych.

Obrazowane badaniami diagnostycznymi zmiany nie powodują niewydolności

narządu osiowego i są dobrze kompensowane w sposób naturalny oraz z pomocą

leków. Wreszcie powołani w sprawie biegli lekarze psychiatra i psycholog

rozpoznali u wnioskodawczyni zaburzenia adaptacyjne oraz cechy organicznego

uszkodzenia centralnego układu nerwowego w przebiegu padaczki i uznali badaną

za zdolną do pracy. Podkreślili, że wnioskodawczyni nie była dotychczas leczona

psychiatrycznie. Jednorazowym badaniem psychiatrycznym nie stwierdzili objawów

choroby psychicznej, ani istotnego upośledzenia funkcjonowania intelektualnego.

Zgłaszane przez wnioskodawczynię objawy i dolegliwości mają charakter zaburzeń

nerwicowych uwarunkowanych przewlekłą sytuacją stresową i nie sprowadzają one

niezdolności do pracy. Biegły psycholog stwierdził, że wnioskodawczyni funkcjonuje

poznawczo w granicach inteligencji przeciętnej. Zmiany organiczne w ośrodkowym

układzie nerwowym nieco obniżają funkcjonowanie poznawcze oraz wpływają na jej

funkcjonowanie emocjonalne, jednakże ich nasilenie nie powoduje w obecnym

stanie niezdolności do pracy zgodnej z kwalifikacjami. W opracowanych, po

5

przedłożeniu nowej dokumentacji medycznej, opiniach uzupełniających biegli

lekarze specjaliści chorób płuc, ortopedii i neurologii podtrzymali swoje stanowisko

o braku u wnioskodawczyni niezdolności do pracy.

Sąd Okręgowy podzielił wszystkie opinie, zauważając, że żaden z biegłych

sądowych, biorąc pod uwagę schorzenia tylko z zakresu jego specjalności, nie

uznał, aby powodowały one u wnioskodawczyni naruszenie sprawności organizmu

skutkujące niezdolnością do pracy zgodnej z wykształceniem technicznym

ekonomicznym i wykonywanej praktycznie przez cały okres aktywności zawodowej

ubezpieczonej jako pracownika biurowego. W konsekwencji Sąd ten wykluczył u

wnioskodawczyni niezdolność do pracy, o jakiej mowa w art. 12 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz. U z 2015 r., poz. 748 ze zm.; dalej jako: „ustawa o emeryturach

i rentach z FUS”). Oceny tej nie zmienia uznanie ubezpieczonej za

niepełnosprawną w stopniu lekkim w na podstawie przepisów ustawy z 27 sierpnia

1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.). Nie

każda bowiem osoba niepełnosprawna w rozumieniu art. 1 pkt. 1 ustawy o

rehabilitacji zawodowej jest jednocześnie osobą niezdolną do pracy w rozumieniu

art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skoro zaś wnioskodawczyni nie jest

niezdolna do pracy, to nie spełnia wszystkich warunków do nabycia prawa do renty

z tytułu niezdolności do pracy określonych w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach

z FUS.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2015 r. oddalił apelację

ubezpieczonej od powyższego orzeczenia, podzielając i przyjmując za własne

ustalenia Sądu pierwszej instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski

prawne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślono, że z wszystkich opinii

opracowanych przez lekarzy specjalistów dobranych do posiadanych przez

skarżącą schorzeń wynika, iż stopień zaawansowania występujących u

ubezpieczonej schorzeń nie powoduje znacznej utraty zdolności do pracy zgodnej z

poziomem posiadanych kwalifikacji do pracy umysłowej, jaką wykonywała ona

praktycznie przez całe życie zawodowe. Apelująca nie jest zatem częściowo

niezdolna do pracy w myśl art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

6

Powodująca od 1991 r. początkowo inwalidztwo II grupy inwalidów a następnie

częściową niezdolność do pracy padaczka wymaga korekty leczenia, ponieważ

zalecane dawki leków mają charakter nieterapeutyczny. Napady padaczkowe

występują najczęściej raz na miesiąc, a badanie EEG nie wykazuje zmian

napadowych. Rozpoznawany od 2004 r. zespół bólowy lędźwiowy w przebiegu

dyskopatii L3-L4, L5-S1, a od 2006 r. zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego

nie były przyczyną stwierdzanej częściowej niezdolności do pracy wnioskodawczyni

i taki stan nadal się utrzymuje. Podobnie przewlekła obturacyjna choroba płuc,

zaburzenia adaptacyjne i schorzenia natury ortopedycznej nie stanowiły i nie są

podstawą do zakwalifikowania skarżącej do osób częściowo niezdolnych do pracy.

Nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni jest osobą chorą i wymaga

systematycznego leczenia. Jednakże istnienie schorzeń powodujących

konieczność pozostawania w stałym leczeniu nie stanowi samodzielnej przyczyny

uznania częściowej niezdolności do pracy, chociaż w pewnych okresach

ubezpieczona wymaga czasowych zwolnień lekarskich.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną przez ubezpieczoną.

Skargę oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 12 ust.

1 i 3 oraz 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przez ich niewłaściwe

zastosowanie. Ponadto skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia

przepisów postępowania - art. 285 § 2 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c., przez

niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii łącznej biegłych lekarzy na

okoliczność, czy wszystkie schorzenia wnioskodawczyni ocenianie łącznie, nie

powodują niezdolności do pracy, gdy w okolicznościach sprawy zasięgnięcie takiej

opinii było konieczne. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a ponadto pełnomocnik ubezpieczonej

wniósł o przyznanie na jego rzecz kosztów za nieopłaconą pomoc prawną

udzieloną stronie z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

7

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem uzasadniony jest

zarzut obrazy przepisów postępowania, a w konsekwencji naruszenia prawa

materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku.

Analizę prawidłowości zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia rozpocząć

wypada od przypomnienia, że ubezpieczona M. S. wywodzi swoje roszczenia

rentowe z przepisu art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który

wśród przesłanek nabycia prawa do sporego świadczenia wymienia stwierdzenie u

wnioskodawcy niezdolności do pracy. Samo pojęcie niezdolności do pracy i jej

rodzaje (wraz z przesłankami orzekania o niej) zdefiniowane zostały w art. 12 oraz

art. 13 tego aktu. W myśl pierwszego z powołanych przepisów, niezdolną do pracy

jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z

powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po

przekwalifikowaniu, przy czym niezdolność jest całkowita, gdy oznacza utratę

możności wykonywania jakiejkolwiek pracy, tj. w innych warunkach niż specjalnie

stworzone na stanowisku pracy odpowiednio przystosowanym do stopnia i

charakteru naruszenia sprawności organizmu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8

grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 359) i częściowa, gdy

ogranicza się do utraty w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z

poziomem posiadanych kwalifikacji. Ustawodawca odróżnia zatem dwa aspekty

niezdolności do pracy, tj. ekonomiczny (obiektywne pozbawienie danej osoby

możliwości zarobkowania w drodze wykonywania jakiejkolwiek pracy lub pracy

zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji) oraz biologiczny (stan organizmu

dotkniętego schorzeniem naruszającym jego sprawność). Dopiero koniunkcja tych

dwóch elementów pozwala na uznanie danej osoby za niezdolną do pracy. W

konsekwencji nie oznacza niezdolności do pracy niemożność wykonywania

zatrudnienia spowodowana innymi przyczynami niż naruszenie sprawności

organizmu i odwrotnie - nie jest ową niezdolnością biologiczny stan kalectwa lub

choroby nieimplikujący wskazanych wyłączeń lub ograniczeń w świadczeniu pracy

(wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 167/03, OSNP 2004 nr

18, poz. 320; z dnia 14 czerwca 2005 r., I UK 278/04, LEX nr 375618; z dnia 18

maja 2006 r., II UK 156/05, LEX nr 1001299; z dnia 3 grudnia 2008 r., I UK 54/08,

8

LEX nr 1001284; z dnia 8 czerwca 2010 r., II UK 399/09, LEX nr 611421 i z dnia 24

sierpnia 2010 r., I UK 64/10, LEX nr 653663).

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy ocenie

stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do

odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się:

1) stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia

niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji;

2) możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy

oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i

charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i

predyspozycje psychofizyczne.

Ostateczna konkluzja na temat tego, czy ubezpieczony jest, czy nie jest

zdolny do pracy, musi więc uwzględniać – poza naruszeniem sprawności

organizmu – także inne, wymienione w przepisie elementy. Ocena zdolność M. S.

do pracy nie mogła zatem być dokonana in abstracto, lecz w odniesieniu do

kwalifikacji formalnych ubezpieczonej (wykształcenia technika ekonomisty) oraz

faktycznych (charakteru dotychczas wykonywanej pracy na stanowiskach

mechanika napraw pojazdów mechanicznych oraz samodzielnego referenta do

spraw rozliczeń i do spraw osobowych), przy uwzględnieniu dodatkowej

okoliczności, jaką jest 20-letnia przerwa w aktywności zawodowej wnioskodawczyni

spowodowana pobieraniem renty w tytułu niezdolności do pracy. Odniesienie

stopnia naruszenia sprawności organizmu ubezpieczonej do tak rozumianych

kwalifikacji formalnych i faktycznych, przy uwzględnieniu wieku i predyspozycji

psychofizycznych wnioskodawczyni i wzięciu pod uwagę wspomnianej długoletniej

przerwy w zatrudnieniu, powinno pozwolić na odpowiedź na pytanie o możliwość

wykonywania przez odwołującą się dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy

oraz o celowość przekwalifikowania zawodowego, a w konsekwencji tego – na

ustalenie spełniania przez skarżącą ustawowej przesłanki przyznania prawa do

renty na dalszy czasookres, jaką jest niezdolność do pracy.

Decydujące znaczenie dla prawidłowego zastosowania przez Sądy

orzekające w niniejszej sprawie prawa materialnego miało dokonanie niezbędnych

ustaleń faktycznych, a ściślej wyjaśnienie, czy po zakończeniu okresu, na jaki

9

uprzednio przyznano ubezpieczonej prawo do renty, odwołująca się była nadal

osobą niezdolną do pracy. Ustalenie tej okoliczności wymagało zaś wiadomości

specjalnych w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c. W judykaturze akcentuje się

konieczność zasięgania w sporach o rentę z tytułu niezdolności do pracy opinii

biegłych lekarzy specjalności właściwych do oceny stanu zdrowia ubezpieczonych

z punktu widzenia możliwości wykonywania zatrudnienia (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2007 r., I UK 304/06, LEX nr 898844; z dnia 8 maja

2008 r., I UK 356/07, OSNP 2009 nr 17-18, poz. 234; z dnia 5 czerwca 2008 r.,

III UK 9/08, LEX nr 494139; z dnia 3 września 2009 r., III UK 30/09, LEX nr

537018; z dnia 15 września 2009 r., II UK 1/09, LEX nr 574538; z dnia 13

października 2009 r., II UK 106/09, LEX nr 558589; z dnia 12 stycznia 2010 r., I UK

204/09, LEX nr 577813). Wynikające z powołanego przepisu ograniczenie

samodzielności sądu w zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości

specjalnych obejmuje w sprawie o rentę ocenę etiologii, aktualnego stopnia

nasilenia diagnozowanych u wnioskodawcy schorzeń, ich wzajemnych powiązań i

wpływu na możliwość świadczenia pracy zarobkowej. Jak słusznie zauważył autor

skargi kasacyjnej (powołując się na stanowisko wyrażone w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 26 lipca 2011 r., I UK 29/11, LEX nr 1026622), sąd nie ma też

kompetencji do samodzielnego ustalenia, że równoczesne występowanie u

ubezpieczonego licznych schorzeń nie powoduje jego niezdolności do pracy tylko z

tej przyczyny, że schorzenia te nie są obecnie na tyle zaawansowane, aby każde z

nich oceniane z osobna stanowiło podstawę do przyjęcia owej niezdolności.

Konieczna jest więc stanowcza konkluzja sądu rozstrzygającego sprawę, że „suma”

stwierdzonych u ubezpieczonego schorzeń, ich natężenie i wzajemne

oddziaływanie, powoduje skutek (bądź nie powoduje takiego skutku) w postaci

niezdolności do pracy. Do kompleksowej oceny stanu zdrowia osoby cierpiącej na

wiele schorzeń niezbędne jest zasięgnięcie łącznej opinii lekarzy właściwych dla

tych schorzeń specjalności (art. 285 § 2 k.p.c.) albo zasięgnięcie opinii innego

(kolejnego) biegłego (lub innych biegłych – art. 286 k.p.c.) – na przykład specjalisty

z zakresu medycyny pracy – który po przeanalizowaniu dotychczas wydanych opinii

biegłych, i opierając się na ich wnioskach, wydałby całościową ocenę stanu zdrowia

strony i jej zdolności do pracy. Przy dokonywaniu wykładni art. 286 k.p.c., według

10

którego sąd może zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych,

trzeba pamiętać, że zwrot „może” nie oznacza w tym przypadku przypisania sądowi

uprawnienia do podjęcia dyskrecjonalnej decyzji, lecz nałożenie obowiązku

przeprowadzenia dowodu z dodatkowej opinii wówczas, gdy kompleksowe

ustalenie powiązań występujących między już wyjaśnionymi (na podstawie opinii

biegłych) okolicznościami wymaga wiadomości specjalnych (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2009 r., I UK 138/09 (LEX nr 570122, z dnia 14

stycznia 2011 r., II UK 160/10 i z dnia 16 października 2014 r., II UK 36,14, LEX nr

1548261). Taki sposób interpretacji art. 285 § 2 k.p.c. i art. 286 k.p.c. jest utrwalony

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wielokrotnie podkreślał integralność

organizmu ludzkiego i potrzebę wszechstronnej, kompleksowej oceny stanu

zdrowia ubezpieczonego, uznając za niewystarczające wycinkowe, ograniczone do

poszczególnych organów lub funkcji, badanie sprawności organizmu. Integralność

ludzkiego organizmu wyklucza badanie jego dolegliwości w taki sposób, aby

wypowiadali się o nich odrębnie specjaliści z różnych dziedzin wiedzy medycznej i

każdy z nich w swoim tylko zakresie oceniał stopień uszczerbku na zdrowiu i jego

wpływ na pracowniczą zdolność do zarobkowania (wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 7 kwietnia 1994 r., II URN 12/94, OSNAPiUS 1994 nr 4, poz. 71, z dnia 3

października 1997 r., II UKN 288/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 459 oraz z dnia

21 maja 2009 r., I UK 3/09, LEX nr 509029).

Warto przypomnieć, że przyczyną uznawania M. S. za osobę niezdolną do

pracy i i przyznania jej z tego tytułu prawa do renty była głównie padaczka z

napadami gromadnymi oraz (dodatkowo) niedomoga bólowo – ruchowa kręgosłupa

L-S z powodu zmian dyskopatycznych i zwyrodnieniowych, stan po usunięciu

łąkotek obu kolan oraz przewlekła obturacyjna choroba płuc. Schorzenia te są

nadal diagnozowane u wnioskodawczyni, a nadto dołączyły do nich dalsze w

postaci zmian zwyrodnieniowo – dyskopatycznych kręgosłupa szyjnego i zmian

zwyrodnieniowych nadgarstków. Każda z tych chorób wymagała zatem oceny

przeprowadzonej przez biegłego właściwej specjalności. Niektóre schorzenia

bywają przy tym przedmiotem zainteresowania różnych dziedzin medycyny, a

nawet różnych nauk. W niniejszym przypadku w odniesieniu do głównego

schorzenia, na jakie cierpi ubezpieczona, tj. padaczki, celowe było zasięgnięcie

11

łącznej opinii biegłych z zakresu psychiatrii, neurologii, a także – z uwagi na

możliwość organicznego podłoża zmian w OUN – psychologii klinicznej. Takiej

opinii jednak zabrakło, gdyż wspomniane schorzenie było przedmiotem odrębnej

analizy neurologicznej oraz psychiatryczno-psychologicznej. Sama padaczką

powinna zaś być jednym z aspektów oceny zdolności ubezpieczonej do pracy,

analizowanym łącznie z pozostałymi dolegliwościami zdrowotnymi

wnioskodawczyni o podłożu ortopedyczno-neurologicznym i pulmonologicznym.

Biegli powinni przy tym wyjaśnić, czy z uwagi na tożsamość obecnie

diagnozowanych u ubezpieczonej schorzeń z tymi, które były przyczyną

kwalifikowania jej do osób niezdolnych do pracy przez 20 lat, w stanie zdrowia

skarżącej nastąpił radykalna poprawa oznaczająca odzyskanie przez odwołującą

się możliwości wykonywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji i

na czym ta poprawa polega. Celem opinii łącznej jest bowiem wyjaśnienie nie tylko

stopnia nasilenia każdego z diagnozowanych u badanego schorzeń i jego wpływu

na możliwość wykonywania pracy zarobkowej, ale także wspólne rozważenie przez

biegłych, czy z uwagi na wszystkie rozpoznane dolegliwości zdrowotne i ich

wzajemne powiązania, ubezpieczony jest zdolny do pracy w rozumieniu

powołanych przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skorzystanie przez

Sądy orzekające z możliwości, jakie dają przepisy art. 285 § 2 k.p.c. i art. 286

k.p.c., dla wyjaśnienia istotnych okoliczności i przeprowadzenie analizy zdolności

do pracy ubezpieczonej jako wypadkowej wszystkich rozpoznanych u nie schorzeń,

pozwala dopiero na dokonanie przez te Sądy subsumcji przepisów prawa

materialnego do pełnego stanu faktycznego, a w konsekwencji – do właściwego

zastosowania tych przepisów i wydania trafnego rozstrzygnięcia.

Podzielając zarzuty i wnioski kasacyjne, Sąd Najwyższy z mocy art. 39815

§

1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

kc

12