IV CSK 528/15

Sygn. akt IV CSK 528/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 maja 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Karol Weitz

w sprawie z powództwa S. P. i J. P.

przeciwko "D." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 maja 2016 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 lutego 2015 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej oddalenia

powództwa w odniesieniu do odsetek za opóźnienie za okres

od dnia 17 stycznia 2004 r. do dnia 5 września 2010 r. (pkt I)

i w tym zakresie oddala apelację;

2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie;

3. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania

w sprawie.

UZASADNIENIE

2

Powodowie S. i J. P. wystąpili przeciwko stronie pozwanej - "D. " – Spółce z

o.o. o pozbawienie tytułu wykonalności. Jako tytuł ten wskazali wyrok Sądu

Okręgowego z dnia 6 marca 2003 r., zmieniony następnie wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 5 czerwca 2003 r. i zaopatrzony obecnie w klauzulę

wykonalności na rzecz strony pozwanej. Według powodów, należność objęta tym

tytułem uległa przedawnieniu (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Sąd Okręgowy uwzględnił w całości żądanie powodów po dokonaniu

następujących ustaleń faktycznych.

W dniu 6 marca 2003 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo wytoczone przez

Bankowe Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji „H.” SA przeciwko powodom –

wspólnikom spółki cywilnej – Firma Transportowa „M”. Wyrok ten został następnie

zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 5 czerwca 2003 r. w ten sposób, że

zasądzono od obecnych powodów na rzecz wspomnianego ubezpieczyciela kwotę

79.645,25 zł z odsetkami za wyszczególnione w wyroku okresy. Ubezpieczyciel ten

połączył się następnie z innym towarzystwem ubezpieczeniowym („C.”) i nastąpiło

przejście majątku poprzednika prawnego na tego nowego ubezpieczyciela.

Sukcesja uniwersalna obejmowała także wierzytelność poprzednika wobec

obecnych powodów. Przejęta spółka została wykreślona z rejestru w dniu 10

października 2003 r., a postanowienie o wykreśleniu stało się prawomocne w dniu

18 listopada 2003 r. W dniu 19 kwietnia 2011 r. Towarzystwo Ubezpieczeń „C.”

zbyło na podstawie umowy cesji wierzytelność wobec obecnych powodów na rzecz

„D.” spółki z o.o., pozwaną w obecnym procesie. Nowy wierzyciel złożył w dniu 5

września 2013 r. wniosek o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu

Apelacyjnemu z dnia 5 czerwca 2003 r. na podstawie art. 788 k.p.c. i wniosek ten

został uwzględniony, a w dniu 6 grudnia 2013 r. wierzyciel ten złożył wniosek o

wszczęcie egzekucji.

W ocenie Sądu Okręgowego, powództwo opozycyjne okazało się

uzasadnione, doszło bowiem do przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem

wykonawczym zgodnie z art. 125 § 1 k.c. Przewidziany w tym przepisie

dziesięcioletni termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu 5 czerwca 2003 r.,

3

a przedawnienie nastąpiło już w dniu 5 czerwca 2013 r., a więc przed złożeniem

przez nowego wierzyciela (cesjonariusza) w ostatnim kwartale 2013 r. wniosku

o nadanie klauzuli wykonalności i wniosku o wszczęcie egzekucji.

W wyniku uwzględnienia apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny zmienił

wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo. Poszukując daty początkowego

biegu terminu przedawnienia roszczenia wynikającego z art. 125 § 1 zdanie

pierwsze k.c., Sąd stwierdził, że bieg ten rozpoczął się w dniu 16 stycznia 2004 r.,

tj. w chwili uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 5 czerwca

2003 r., w którym zasądzono od powodów na rzecz ubezpieczyciela należność

objętą kwestionowanym tytułem wykonawczym. Wspomniany wyrok stał się

bowiem prawomocny dopiero z chwilą wydania przez Sąd Najwyższy z dnia

16 stycznia 2004 r. postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej powodów

do rozpoznania. Sąd Apelacyjny stwierdził także, że strona pozwana złożyła

wniosek o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi z dnia 5 czerwca 2003 r. w dnu

5 września 2013 r., a więc w okresie biegu dziesięcioletniego terminu

przedawnienia wynikającego z art. 125 § 1 zdanie pierwsze k.c. Oznacza to

skuteczne przerwanie biegu przedawnienia (art. 123 § 1 k.c.). Co więcej, przed

upływem wspomnianego dziesięcioletniego terminu pozwana ponadto złożyła

wniosek o wszczęcie egzekucji. W tej sytuacji brak było podstaw do pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego z dnia 5 czerwca 2003 r. w oparciu o przepis

art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

W skardze kasacyjnej powodów podniesiono zarzuty naruszenia art. 840 § 1

pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 117 § 1 k.c. oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony w części, tj. w zakresie, w jakim Sąd

ten oddalił powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego

w odniesieniu do odsetek od kwoty 79.645,25 zł w okresie od dnia 17 stycznia

2004 r. do dnia 6 grudnia 2010 r.

Skarżący wnosił o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w zaskarżonej

części i wydanie w tym zakresie wyroku co do istoty sprawy, tj. pozbawienia

wykonalności wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 5 czerwca 2003 r. w odniesieniu

do odsetek od kwoty 79.645,25 zł od dnia 17 stycznia 2004 r. do dnia 6 grudnia

4

2010 r, ewentualnie – o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w części

zaskarżonej i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 125 § 1 k.c., roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem

przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia

roszczenia byłby krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje

świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości

ulega przedawnieniu trzyletniemu.

Jako podstawę powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego

wykonalności powodowie wskazali art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., przy czym

uzasadnieniem takiego rozstrzygnięcia miało być przedawnienie roszczenia

pozwanego wobec powodów. Kwestionowany przez powodów tytuł (wyrok Sądu

Apelacyjnego z dnia 5 czerwca 2003 r.) obejmował nie tylko należność główną, ale

także odsetki za opóźnienie za okres od dnia 24 października 2002 r. do dnia

zapłaty (k. 16-17 akt sprawy). Z treści pozwu wynika, ze powodowie żądali

pozbawienia wykonalności wspomnianego tytułu w całości (k. 2 akt sprawy),

chociaż wprost nie indywidualizowali należności objętych tym tytułem (należności

głównej i ubocznych). Skoro żądanie miało charakter ogólny (art. 321 § 1 k.p.c.),

nie było niezbędne wyszczególnienie w pozwie wszystkich należności ujętych w

tytule. Jeżeli zatem w zaskarżonym wyroku Sądu Apelacyjnego oddalono

powództwo w całości, oznacza to, że Sąd brał pod uwagę wszystkie należności

objęte kwestionowanym tytułem.

Tymczasem w art. 125 § 1 k.c. wyraźnie zróżnicowano terminy

przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe i innych roszczeń. Roszczenie

o odsetki za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) należą do kategorii świadczeń

okresowych i – jeżeli zostały stwierdzone tytułem wykonawczym – powinny

przedawniać się z upływem trzech lat (art. 125 § 1 zdanie drugie k.c.). Chodzi tu

jednak tylko o odsetki „należne w przyszłości”, a więc takie, które stają się

wymagalne m.in. po uprawomocnieniu się wyroku sądowego, stwierdzającego

obowiązek zapłaty tych odsetek (por np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

15 stycznia 2014 r., I CSK 197/13 nie publ.).

5

Zdarzenia prawne, które prowadzą do przerwania biegu przedawnienia

roszczenia głównego mogą także spowodować przerwanie biegu przedawnienia

roszczenia obejmującego odsetki za opóźnienie (art. 123 § 1 k.c.). W związku z tym,

że wierzyciel (pozwany) złożył wniosek o nadanie kwestionowanemu tytułowi

egzekucyjnemu klauzuli wykonalności w dniu 5 września 2013 r., doszło do

przerwania nie tylko roszczenia głównego o zapłatę kwoty 79.645,25 zł, ale także

roszczenia o odsetki za opóźnienie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie

przyjmuje się, że już wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przerywa bieg tytułu

przedawnienia, a nie dopiero wniosek o wszczęcie egzekucji (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 grudnia 2004 r., II CK 276/04, nie publ.; uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 16 stycznia 2004 r., III CZP 101/03, OSNC 2005, nr 4, poz. 58).

Sąd Najwyższy nie podzielił zatem odmiennego stanowiska skarżącego

w tym zakresie.

Jeżeli zatem doszło do przerwania roszczenia o odsetki za opóźnienie

w dniu 5 września 2013 r., istniały podstawy do odpowiedniego skorygowania

zaskarżonego wyroku. Należało bowiem przyjąć, że przedawnieniu uległo

roszczenie o odsetki za okres od dnia 17 stycznia 2004 r. do dnia 5 września

2010 r., tj. od dnia następnego po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 czerwca 2013 r. i do czasu przerwania biegu tego przedawnienia. W tej

sytuacji należało uchylić zaskarżony wyrok w części dotyczącej oddalenia

powództwa w odniesieniu do odsetek za opóźnienie za okres od dnia 17 stycznia

2004 r. do dnia 5 września 2010 r. (pkt I zaskarżonego wyroku) i w tym zakresie

oddalić apelację (art. 39815

k.p.c.). Trafny bowiem okazał się zatem zarzut

naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 117 § 1 k.p.c.

Skargę należało oddalić w pozostałym zakresie, bowiem powodowie

nietrafnie przyjmowali konieczność łączenia przerwania biegu przedawnienia

roszczenia o odsetki ze złożeniem przez stronę pozwaną wniosku o wszczęcie

egzekucji (w dniu 6 grudnia 2013 r.), a zatem sugerowali objęcie przedawnieniem

dłuższego odcinka czasowego.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do postanowień art. 100

k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c.

6

kc

db, jw.