II BU 7/15

Sygn. akt II BU 7/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 maja 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z wniosku A. U.

przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa […]o

wysokość emerytury policyjnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 maja 2016 r.,

skargi wnioskodawcy o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 października 2014 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

Na podstawie art. 15b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu

Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura

2

Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

(jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 900 ze zmianą od dnia 16 marca 2009 r.

ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r., Dz.U. z 2009 r. Nr 24, poz. 145; dalej „ustawa o

zaopatrzeniu funkcjonariuszy”), Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w związku z informacją Instytutu

Pamięci Narodowej nr 7013/2010 z dnia 5 sierpnia 2010 r. ustalił ponownie

wysokość emerytury policyjnej A. U., uwzględniwszy w jej obliczeniu pozostawanie

przez niego w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pełnienia jej w charakterze

funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2

ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach

organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów

(jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1388 ze zm.; dalej „ustawa lustracyjna”).

Ustalona ponownie emerytura policyjna A. U. została obliczona przy

obniżeniu jej wskaźnika do 0,7% podstawy wymiaru za okres, w którym był

zatrudniony od dnia 1 sierpnia 1987 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w Wojewódzkim

Urzędzie Spraw Wewnętrznych w […],na stanowisku młodszego inspektora i

inspektora.

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 10 października 2013 r. zmienił

częściowo decyzję organu emerytalnego i zobowiązał organ emerytalny do

obliczenia emerytury A. U. przy przyjęciu 2,6% podstawy wymiaru za każdy rok

służby w okresie od dnia 1 września 1988 r. do dnia 22 czerwca 1989 r., kiedy

ubezpieczony był etatowym słuchaczem Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych […], którego nie uznał za służbę w organach

bezpieczeństwa.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 8 października 2014 r. uwzględnił apelację

organu emerytalnego i zmienił zaskarżony nią wyrok przez oddalenie odwołania

oraz oddalił apelację A. U. od wyroku Sądu pierwszej instancji w części oddalającej

odwołanie. Stanowisko Sądu drugiej instancji w zakresie zaliczenia okresu służby w

Wyższej Szkole Oficerskiej do okresu służby w organach bezpieczeństwa państwa

było zgodne z zaświadczeniem Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 5 sierpnia 2010

r. oraz wydanej w trakcie postępowania sądowego informacji Instytutu o treści akt

personalnych. Na ich podstawie Sąd drugiej instancji ustalił, że A. U. po ukończeniu

3

studiów wyższych na Uniwersytecie […] z tytułem magistra filologii rosyjskiej został

od dnia 1 września 1987 r. funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa w służbie

przygotowawczej na stanowisku młodszego inspektora Wojewódzkiego Urzędu

Spraw Wewnętrznych w […]. Z dniem 1 sierpnia 1988 r. został przeniesiony na

etat Studium Oficerskiego w Wyższej Szkole Oficerskiej […] celem odbycia

przeszkolenia na kursie szkolenia politycznego funkcjonariuszy w pierwszym roku

służby przygotowawczej. W dniu 23 czerwca 1989 r. został zwolniony ze

stanowiska słuchacza. Z opinii służbowej za okres od dnia 1 sierpnia 1988 r. do

dnia 23 czerwca 1989 r. wynika, że opanował zasady pracy operacyjnej w stopniu

bardzo dobrym, a ukończenie Studium uzasadniało skrócenie służby

przygotowawczej i mianowanie na stałego funkcjonariusza, przy czym we wniosku

o skrócenie okresu służby przygotowawczej wskazano, iż „ukończenie SP WSO w

znacznym stopniu poszerzyło zakres wiedzy teoretycznej i utrwaliło umiejętności do

samodzielnego rozwijania pracy kontrwywiadowczej”. Okres szkolenia w Studium

Oficerskim był traktowany przez Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych jako

okres służby w Służbie Bezpieczeństwa w tym Urzędzie. Sam ubezpieczony,

występując w 2007 r. o przyznanie emerytury, wskazał nieprzerwany okres służby

od dnia 1 września 1987 r. do dnia 31 lipca 1990 r. i ten okres został w całości

zaliczony w decyzji emerytalnej jako służba w Policji.

Sąd Apelacyjny, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego, że Wyższej

Szkoły Oficerskiej […] nie można zaliczyć do organów bezpieczeństwa państwa,

gdyż nie została wymieniona w art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej oraz nie uległa

rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa ani nie była

poprzedniczką instytucji wtedy rozwiązanej (art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej),

stwierdził, że choć pozostawanie w etatowym stanie słuchaczy Szkoły Oficerskiej

stwarza domniemanie swoistego zawieszenia obowiązków w czynnej służbie

bezpieczeństwa, to jednak to domniemanie zostało skutecznie obalone na

podstawie akt osobowych i emerytalnych ubezpieczonego, z których wynika,

że przeniesienie do Szkoły nie spowodowało przerwania służby w Wojewódzkim

Urzędzie Spraw Wewnętrznych w […], lecz miało służyć jedynie odbyciu szkolenia

zawodowego, kursu poIitycznego i uzyskaniu awansu w służbie, przy czym

ubezpieczony jako słuchacz Studium był równolegle pełnoprawnym pracownikiem

4

Służby Bezpieczeństwa zatrudnionym jako młodszy inspektor w jednostce

wymienionej w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej.

A. U., domagając się stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego, wskazał, że jest on w całości niezgodny z art. 2

Konstytucji RP, art. 13 ust. 1 pkt 1b i art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu

funkcjonariuszy oraz art. 2 ustawy lustracyjnej. Jako podstawę skargi podał

naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 2 Konstytucji

polegające na niezastosowaniu, wskutek błędnej interpretacji art. 13 ust. 1 pkt 1b i

art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy w związku

z art. 2 ustawy lustracyjnej. Stwierdził niemożliwość wzruszenia zaskarżonego

wyroku w drodze innych środków prawnych i uprawdopodobnił poniesioną szkodę

w kwocie wynikającej z obniżenia emerytury, która do dnia wniesienia skargi

wyniosła 24.203,40 zł. Podniósł, że Wyższa Szkoła Oficerska […] nie została

wskazana wśród organów bezpieczeństwa państwa oraz nie podlegała rozwiązaniu

z mocy prawa w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz że kształcąc

się w tej Szkole, nie podejmował żadnych czynności związanych z działaniem

funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa. Powołał się na stanowisko zajęte

przez Sąd Apelacyjny w Warszawie z wyrokach z dnia 7 maja 2014 r., III AUa

972/13, z dnia 26 lutego 2013 r., III AUa 1611/12, Sąd Apelacyjny w Białymstoku w

wyroku z dnia 27 sierpnia 2013 r., III AUa 1253/12, Sąd Apelacyjny w Krakowie w

wyroku z dnia 20 lutego 2014 r., III AUa 1236/13 i Sąd Apelacyjny w Gdańsku w

wyroku z dnia 27 maja 2014 r., III AUa 1713/13 oraz przez Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 9 grudnia 2011 r., II UZP 10/11.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie wszczynane skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia ma na celu wykazanie, że orzeczenie poddane już raz

kontroli jurysdykcyjnej jest mimo to niezgodne z prawem. Znaczenie pojęcia

„niezgodności z prawem” nie zostało dookreślone w art. 4244

oraz art. 4245

§ 1 pkt

2 i 3 k.p.c., z których wynika tylko tyle, że niezgodność, o której mowa, może być

5

zarówno skutkiem z naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie, jak i naruszenia przepisów postępowania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje

się, że orzeczenie niezgodne z prawem – w rozumieniu art. 4241

k.p.c. w związku z

art. 4171

§ 2 k.c. – to orzeczenie, które jest sprzeczne z zasadniczymi i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć (dyskrecjonalności) albo zostało wydane w wyniku szczególnie

rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest

oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Przyjmuje się - także w

obronie pewności obrotu prawnego, w tym domniemania legalności (art. 2

Konstytucji) oraz prawidłowości prawomocnych orzeczeń sądowych - że

niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą musi mieć

charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim wypadku

orzeczeniu sądu można przypisać cechę bezprawności (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2006 r., II BP 1/06, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 351,

z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/06, OSNC 2007 nr 1, poz. 17, z dnia 10 maja

2006 r., III BP 2/06, OSNP 2007 nr 9-10, poz. 127, z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP

33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35, z dnia 24 lipca 2006 r., I BP 1/06, OSNP 2007 nr

15-16, poz. 216, z dnia 15 listopada 2006 r., I BP 12/06, OSP 2009 nr 2, poz. 14, z

dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, OSNC 2007 nr 10, poz. 174, z dnia 9 lutego

2007 r., I BP 15/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 92, z dnia 13 grudnia 2007 r., I BP

36/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 36 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 323, z 24 lutego 2010 r.,

III CNP 26/09, IC 2011, nr 5, s. 44 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27

września 2012 r., SK 4/11, OTK ZU 2012 nr 8A, poz. 97).

W skardze zarzucono sprzeczność zaskarżonego wyroku z art. 13 ust. 1 pkt

1b i art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy w

związku z art. 2 ustawy lustracyjnej, których technikę legislacyjną Sąd Najwyższy

poddał krytyce w postanowieniu z dnia z dnia 9 grudnia 2011 r., II UZP 10/11

(OSNP 2012 nr 23-24, poz. 298). Podkreślił „dużą nieprecyzyjność ustawodawcy” i

stwierdził, że wyliczenie zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej jest mało

precyzyjne, co dotyczy w szczególności pkt 5 tego przepisu, który nie wskazuje na

6

konkretne instytucje państwa, lecz posługuje się wymagającymi interpretacji

pojęciami zbiorczymi „instytucji centralnych Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych” oraz „podległych im jednostek terenowych w wojewódzkich,

powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w

wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych”.

W sprawie, w której wydano zaskarżony wyrok zachodziła potrzeba

interpretacji tego właśnie pojęcia, z uwzględnieniem, że nowe regulacje ustawowe

(art. 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy) nie pozwalają na

analizę przebiegu służby danego funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa

państwa pod kątem rodzaju wykonywanych przez niego czynności, zadań,

zaangażowania w służbie czy też pełnionej funkcji, lecz dla wywołania skutku w

postaci obniżenia wysokości emerytury policyjnej wskazują wyłącznie na

stwierdzenie faktu pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa, o których

mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3 marca

2011 r., II UZP 2/11, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 210). Nie ma zatem żadnych

podstaw do przyjęcia, że na potrzeby ponownego, w tym przypadku, ustalenia

wysokości emerytury policyjnej o tym, czy funkcjonariusz pełnił służbę w organie

bezpieczeństwa państwa, decyduje rodzaj wykonywanych zadań, jeśli tę służbę w

tak kwalifikowanej jednostce organizacyjnej pełnił.

Pogląd ten znajduje potwierdzenie w rozważaniach Trybunału

Konstytucyjnego, zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2010 r.,

K 6/09 (OTK-ZU Seria A 2010 nr 2, poz. 15). Trybunał w pkt 6.2 rozważań

prawnych podał, że: „w żadnym przypadku wybór służby w tajnej policji politycznej

państwa komunistycznego nie zasługuje na aprobatę, niezależnie od komórki

organizacyjnej i stanowiska służbowego funkcjonariusza”. Według Trybunału,

ustawodawca negatywnie ocenił sam fakt podjęcia służby w organach

bezpieczeństwa Polski Ludowej, ze względu na jednoznacznie ujemną ocenę tych

organów. Bez znaczenia pozostaje więc rodzaj zadań realizowanych przez

funkcjonariusza w ramach służby w organie bezpieczeństwa państwa. Wynika to

zresztą wprost z tej części rozważań Trybunału, w której dokonywano oceny

zgodności art. 13 ust. 1 pkt 1b i art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał nie zakwestionował przyjęcia

7

przez ustawodawcę - jako różniącej istotnie funkcjonariuszy organów

bezpieczeństwa Polski Ludowej od pozostałych funkcjonariuszy służb

mundurowych przed 1990 r. - cechy w postaci ich służby w określonych w ustawie

organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990. Uznanie tej cechy za

istotną, według Trybunału, znajduje podstawę w zasadzie sprawiedliwości

społecznej i preambule Konstytucji.

Reasumując, w świetle obowiązującego prawa brak uzasadnionych podstaw

do przyjęcia, że oprócz kryterium pełnienia służby w organie bezpieczeństwa

państwa, doniosłość prawną dla ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego ma

przesłanka w postaci rodzaju wykonywanych przez funkcjonariusza zadań w tym

organie.

Ograniczenie dopuszczalności skargi, wynikające z art. 4244

zd. 2 k.p.c.,

przewidujące, że podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów, nakazują zaaprobowanie poglądu prawnego wyrażonego

przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, że ubezpieczony jako słuchacz

Studium był równolegle pełnoprawnym pracownikiem Służby Bezpieczeństwa

zatrudnionym jako młodszy inspektor w jednostce wymienionej w art. 2 ust. 1 pkt 5

ustawy lustracyjnej, co w art. 2 ustawy lustracyjnej, stosownie do art. 13 ust. 1 pkt

1b) uznaje się za okres równorzędny ze służbą w Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie

Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej,

Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i w Służbie Więziennej, na

zasadach określonych w art. 15b.

Argumentów zbliżonych do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że

kształcąc się w Wyższej Szkole Oficerskiej [..], nie podejmował żadnych czynności

związanych z działaniem funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa, użył

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 lutego 2015 r., II UK104/14 (niepubl.), jednak

do oceny stanu faktycznego, w którym funkcjonariuszka, pozostająca formalnie w

organach bezpieczeństwa państwa, korzystała z ustawowego urlopu

przeznaczonego na opiekę i wychowanie dziecka i nie wykonywała obowiązków

przypisanych do jej służbowego stanowiska a - tym samym - nie pełniła służby w

organach bezpieczeństwa państwa.

8

W konsekwencji należy stwierdzić, że kwestionowane orzeczenie nie zostało

wydane z oczywistym i rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie jest sprzeczne z

niewątpliwymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi

standardami rozstrzygnięć ani też nie zostało wydane w wyniku rażąco błędnej

wykładni lub zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej

analizy prawniczej.

Z tych powodów, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c., orzeczono jak w

sentencji.

kc