V KK 108/16

Sygn. akt V KK 108/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 maja 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący)

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

Protokolant Katarzyna Wełpa

w sprawie J. Ś.

obwinionego z art. 86 § 1 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., bez

udziału stron,

w dniu 24 maja 2016 roku

kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, na korzyść obwinionego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 13 października 2014 r., w sprawie J. Ś.

obwinionego z art. 86 § 1 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k., bez

udziału stron,

w dniu 24 maja 2016 roku

kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, na korzyść obwinionego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 13 października 2014 r., uchylającego

wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 czerwca 2014 r., i umarzającego

postępowanie,

2

uchyla wyrok w części dotyczącej orzeczenia o kosztach

postępowania i sprawę w tym zakresie przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Z.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 2014 r., J. Ś. został uznany

za winnego tego, że 1 sierpnia 2012 r. około godziny 14:30 na drodze krajowej nr

S-3 km 307 kierując samochodem osobowym marki Seat Leon nie zachował

należytej odległości od mijanego pojazdu marki Toyota Avensis wskutek czego

doszło do zderzenia się lusterkami pojazdów, czym spowodował zagrożenie

bezpieczeństwa ruchu drogowym dla S. L., M. M., C. L., N. L. i Z. Ś., tj. czynu z art.

86 § 1 k.w.

Apelację od tego orzeczenia złożył obrońca obwinionego powołując się w

niej na naruszenie przepisów prawa procesowego i wnosząc o zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie J. Ś. Na rozprawie odwoławczej

obrońca wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie karalności

czynu, a nadto o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz obwinionego zwrotu

kosztów ustanowionego zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 13 października 2014 r., Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony

wyrok i na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. postępowanie

wobec obwinionego umorzył, obciążając kosztami Skarb Państwa. W uzasadnieniu

orzeczenia Sąd odwoławczy wskazał, że przy wydaniu w instancji odwoławczej

orzeczenia o umorzeniu postępowania, nie ma podstaw prawnych do

uwzględnienia wniosku obrońcy o zasądzenie na rzecz obwinionego poniesionych

przez niego kosztów obrony.

Kasację od tego orzeczenia wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucając

rażące naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na jego treść, a

mianowicie art. 118 § 2 k.p.s.w. w zw. z art. 119 k.p.s.w. w zw. z art. 616 § 1 pkt 2

k.p.k., w następstwie wyrażenia błędnego poglądu, że w przypadku wydania w

instancji odwoławczej rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, nie ma podstaw

3

prawnych do uwzględnienia wniosku obrońcy o zasądzenie na rzecz obwinionego

poniesionych przez niego kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest oczywiście zasadna, dlatego została rozpoznana na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

W postępowaniu w sprawach o wykroczenia podstawę do rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania zamieszczono w art. 117, 118 oraz art. 119 k.p.s.w. Przepis

art. 118 k.p.s.w. wskazuje, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty

postępowania wykroczeniowego w zależności od rodzaju zapadłego orzeczenia,

przy czym jego § 2 reguluje, m. in., problematykę sposobu rozstrzygania o kosztach

postępowania w razie uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania w

sprawie, w której wniosek o ukaranie złożył oskarżyciel publiczny. Koszty

postępowania ponosi wówczas Skarb Państwa.

W szczegółowych kwestiach dotyczących kosztów postępowania

wykroczeniowego art. 119 k.p.s.w. odsyła do enumeratywnie wskazanych

przepisów Kodeksu postępowania karnego. Nakazuje on stosować odpowiednio do

kosztów postępowania w sprawach o wykroczenia art. 616, art. 617, art. 618 § 1 i 3,

art. 618a-6181, art. 619 § 3, art. 623, art. 624 § 1, art. 625-627, art. 630, art. 632a,

art. 633-635, art. 636 § 1 i 2, art. 637-639 i art. 641 k.p.k. Jak słusznie zauważył

Sąd Okręgowy, w wyliczeniu tym nie zamieszczono art. 632 b k.p.k., który daje

sądowi możliwość orzeczenia od Skarbu Państwa zwrotu należności z tytułu

ustanowienia jednego pełnomocnika, jeżeli w sprawach, o których mowa w art. 632

pkt 2 k.p.k., przyczyny umorzenia powstały w toku postępowania. Na tej podstawie

Sąd Okręgowy uznał, że brak odesłania do tego przepisu uniemożliwia jego

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wykroczeniowym wszczętym na skutek

wniosku oskarżyciela publicznego i przyznanie obwinionemu, w odniesieniu do

którego umorzono postępowanie, zwrotu wydatków stanowiących wynagrodzenie

obrońcy z wyboru.

Z takim poglądem nie sposób się zgodzić. Okoliczność, że z mocy art. 119

4

k.p.s.w. do analizowanej sytuacji procesowej nie można zastosować fakultatywnej

regulacji z art. 632 b k.p.k., wynika z faktu, że Kodeks postępowania w sprawach o

wykroczenia rozstrzyga tę kwestię w oparciu o autonomiczną dla postępowania

wykroczeniowego podstawę prawną zamieszczoną w art. 118 § 2 k.p.s.w.

Jak słusznie zauważa Rzecznik Praw Obywatelskich, koszty postępowania w

sprawach o wykroczenia powinny być rozumiane zgodnie z ogólną definicją

kosztów procesu zawartą w Kodeksie postępowania karnego. Przesądza o tym

norma wynikająca z treści art. 119 k.p.s.w., która nakazuje odpowiednie

zastosowanie w postępowaniu w sprawach o wykroczenia art. 616 k.p.k. Przepis

ten zalicza do kosztów procesu koszty sądowe (art. 616 § 1 pkt 1 k.p.k.) i

uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy

lub pełnomocnika (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.). Prowadzi to do wniosku, że w

przypadku orzeczenia umarzającego postępowanie, podstawę normatywną

obligatoryjnego zwrotu obwinionemu uzasadnionych wydatków z tytułu

ustanowienia w sprawie jednego obrońcy stanowi art. 118 § 2 k.p.s.w.. w zw. z art.

119 k.p.s.w. i art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

14 marca 2013 r., IV KK 386/12 OSNKW 2013/6/54 i powołane tam orzecznictwo).

Stanowisko to wspiera również utrwalony w doktrynie pogląd sprowadzający

się do tezy, że ...przy uniewinnieniu i umorzeniu w sprawach z wniosku

oskarżyciela publicznego należy koszty ewentualnej obrony z wyboru zasądzić od

Skarbu Państwa, gdyż jest to składnik kosztów procesu w rozumieniu

recypowanego art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., a zgodnie z art. 118 § 2 in principio koszty

procesu ponosi wówczas właśnie Skarb Państwa... (zob. T. Grzegorczyk.

Komentarz do art. 118 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, Lex

online).

Nie ulega wątpliwości, że postępowanie przeciwko J. Ś. toczyło się z

wniosku o ukaranie złożonego przez Komendę Powiatową Policji w N. i zakończyło

- z uwagi na przedawnienie karalności - umorzeniem postępowania. Poza sporem

jest także i to, że obwiniony J. Ś. ustanowił obrońcę z wyboru w osobie adw. M. K.

(k. 25) i w związku z tym poniósł koszty zastępstwa procesowego, które zostały

udokumentowane za pomocą przedłożonych do akt faktur VAT (k. 114-117).

Stwierdzić zatem należy, że spełnione zostały wszystkie warunki do ubiegania się

5

przez obwinionego o zwrot wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy z

wyboru w postępowaniu wykroczeniowym, wszczętym w trybie art. 59 § 2 k.p.s.w.

na skutek złożenia wniosku o ukaranie przez oskarżyciela publicznego, w którym

zapadł wyrok umarzający to postępowanie. Dlatego też Rzecznik Praw

Obywatelskich zasadnie uznał, że przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia doszło

do rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 118 § 2 k.p.s.w. w zw.

z art. 119 k.p.s.w. i art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., które w sposób oczywisty miało wpływ

na jego treść. Należy przypomnieć, że przepis art. 118 § 2 k.p.s.w. w analizowanej

sytuacji procesowej nie pozostawia sądowi orzekającemu swobody, nakazując

obciążenie całością kosztów postępowania wykroczeniowego Skarb Państwa.

Natomiast Sąd odwoławczy przesądzając zasadę ponoszenia kosztów sądowych w

orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, jednocześnie wskutek naruszenia

wskazanych wyżej przepisów procesowych, faktycznie zaniżył ogólną sumę

kosztów postępowania wykroczeniowego, ponoszonych przez Skarb Państwa oraz

zignorował obowiązek zasądzenia na rzecz obwinionego zwrotu poniesionych

przez niego wydatków, eliminując istotny składnik tych kosztów w postaci

uzasadnionego wydatku strony, z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy.

W tym stanie rzeczy uznając kasację za oczywiście zasadną na podstawie

art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.s.w. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok

w części dotyczącej orzeczenia o kosztach postępowania i sprawę w tym zakresie

przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd odwoławczy uwzględni

przedstawione wyżej zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2

k.p.s.w. i art. 112 k.p.s.w.). W konsekwencji orzekając w granicach, w jakich

nastąpiło przekazanie, skieruje sprawę na posiedzenie i wyda stosowne

postanowienie, albowiem ustawa przy rozstrzyganiu jedynie o kosztach

postępowania nie wymaga wydania wyroku, a jednocześnie nie zastrzega formy

zarządzenia (art. 32 § 2 k.p.s.w.).

kc