SNO 14/16

Sygn. akt SNO 14/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 maja 2016 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego,

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r.,

sprawy L. G.

sędziego Sądu Rejonowego

w związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego

z dnia 7 grudnia 2015 r.,

utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok

UZASADNIENIE

Sędzia Sądu Rejonowego L. G. został obwiniony o to, że uchybił godności

urzędu w ten sposób, że w sprawach IV P …/13 i IV P …/15 zawisłych przed tym

Sądem z powództwa A. F. złożył odmiennej treści oświadczenia w trybie art. 49

k.p.c. co do istnienia okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co

do bezstronności sędziego, i tak:

2

- w sprawie IV P …/13 w dniu 15 stycznia 2014 r. złożył oświadczenie o braku

okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności

i przystąpił do jej rozpoznania, wydając w dniu 14 maja 2015 r. wyrok,

- w sprawie IV P …/15 w dniu 4 lutego 2015 r. złożył oświadczenie o istnieniu

uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności z uwagi m.in. na znajomość z

powódką A. F. z racji jej długoletniej pracy na różnych stanowiskach w Sądzie

Rejonowym w […],

przez co naruszył § 15 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów, przyjętego

uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 19 lutego 2003 r,, co stanowi

przewinienie dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Prawo o ustroju sądów powszechnych (t. jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 133 ze zm.;

dalej: u.s.p.).

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 7 grudnia 2015 r.

uniewinnił obwinionego sędziego od zarzutu popełnienia zarzucanego przewinienia

dyscyplinarnego.

Wyrok ten został zaskarżony w całości na niekorzyść obwinionego sędziego

odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego w

[…], który zarzucił:

1. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść

wydanego orzeczenia, tj. art. 7 i 410 k.p.k., polegającą na:

- dowolnej ocenie materiału dowodowego w postaci dokumentów

zgromadzonych w sprawie, tj. oświadczenia z dnia 4 lutego 2015 r.,

złożonego przez sędziego w trybie art. 49 k.p.c. , poprzez przypisanie mu

treści, których oświadczenie nie zawiera, a dotyczących innych, niż

wskazane w treści oświadczenia powodów wyłączenia sędziego od

orzekania, co miało wpływ na treść wyroku wobec ustalenia, że w sprawie IV

P …/15 zachodziły uzasadnione podstawy do wyłączenia sędziego;

- dowolnej ocenie materiału dowodowego w postaci treści oświadczeń

złożonych przez sędziego w dniach 15 stycznia 2014 r. i 4 lutego 2015 r.

poprzez przyjęcie, że oświadczenie z dnia 4 lutego wymieniało w kolejności

z punktu widzenia ich ważności powody wyłączenia sędziego i przywołana

tam służbowa znajomość z powódką miała charakter jedynie pomocniczy,

dodatkowy, który razem z pozostałymi miał stanowić przyczynę wyłączenia,

zaś w oświadczeniu z dnia 15 stycznia 2014 r. znajomość służbowa z

powódką miała stanowić jedyną przyczynę wyłączenia, co miało wpływ na

treść wyroku przez przyjęcie, że oświadczenia złożone w obu sprawach nie

są sprzeczne w zakresie wskazywanych tam podstaw wyłączenia lub ich

braku;

3

- oparcie ustaleń na niepotwierdzonych domniemaniach, tj. uznanie, wbrew

dowodom zgromadzonym w sprawie, w tym wyjaśnieniom obwinionego, że

oświadczenia z dnia 4 lutego 2015 r. miało charakter powielaczowy,

sztampowy, standardowy i dowolne przyjęcie, że być może zostało

sporządzone bez przywiązywania należytej wagi do podania bardziej

rozbudowanych podstaw wyłączenia, co miało wpływ na treść wyroku wobec

przyjęcia, że oświadczenia złożone przez sędziego w dniu 4 lutego 2015 r. w

istocie opierało się na innych przesłankach niż te zawarte w jego treści.

2. będący konsekwencją powyższego błąd w ustaleniach faktycznych, który

miał wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegający na przyjęciu, że

oświadczenia złożone przez sędziego w obu sprawach są tylko z pozoru

sprzeczne, treść obydwu oświadczeń w zakresie powoływania się na

znajomość z powódką A. F. nie jest sprzeczna, a nadto okoliczność ta nie

miała pierwszorzędnego znaczenia w złożonym wniosku o wyłączenie

sędziego w sprawie IV P …/15, a w konsekwencji przyjęcie, że w obydwu

sprawach sędzia w sposób uzasadniony złożył oświadczenia w trybie art. 49

k.p.c., nie nadużywając instytucji wyłączenia sędziego, co doprowadziło do

uniewinnienia sędziego, podczas gdy wymowa zebranego w sprawie

materiału dowodowego i jego prawidłowa ocena winny prowadzić do

przyjęcia, że w obu przypadkach obwiniony złożył odmiennej treści

oświadczenia i powołując się na tożsame okoliczności (znajomość z

powódką A. F. i ta sama strona pozwana – Sąd Rejonowy w […]) zmiennie

twierdził, że w sprawie IV P …/13 nie występują okoliczności mogące

wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, a w sprawie

IV P …/15 dopatrywał się istnienia takich okoliczności.

W konkluzji wniósł, na podstawie art. 427 § 1 k.p.k. w związku z art. 128 u.s.p.

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

W odwołaniu sformułowane zostały dwa zarzuty, dotyczące w istocie tego

samego zagadnienia, powołujące się bowiem na wadliwą ocenę dowodów i

będący tego konsekwencją błąd w ustaleniach faktycznych. Taki sposób

formułowania zarzutów odwoławczych jest nieprawidłowy, powinny one bowiem

dotyczyć uchybienia o charakterze pierwotnym, a takim jest dowolna ocena

dowodów, poczyniona z naruszeniem art. 7 k.p.k., a nie następczy błąd w

ustaleniach faktycznych. Zarzut sformułowany w pkt 2 odwołania należy zatem

uznać za chybiony.

Odnosząc się do zarzutu dowolnej oceny materiału dowodowego należy

zwrócić uwagę na następujące kwestie.

4

Przedmiotem oceny Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego były dwa

oświadczenia złożone przez obwinionego sędziego w dwóch sprawach

zawisłych przed Sądem Rejonowym w […]. Pozwanym w obu sprawach był

Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w […], powodami w pierwszej sprawie byli

pracownicy administracyjni tego Sądu, w tym A. F., w drugiej sprawie – tylko A.

F. Przedmiotem pierwszej sprawy było żądanie waloryzacji wynagrodzenia,

przedmiotem drugiej zaś – żądanie przywrócenia do pracy i odszkodowania. W

obu sprawach sędziowie Sądu Rejonowego składali oświadczenia o istnieniu

podstaw do ich wyłączenia lub braku takich podstaw. W pierwszej sprawie

sędziowie wnosząc o wyłączenie od orzekania powoływali się na brak

bezstronności wywołany faktem, że powodowie są pracownikami tego Sądu,

łączą ich z nimi stosunki służbowe, niekiedy też towarzyskie, a nadto stroną jest

Sąd, którego są sędziami. Z oświadczenia obwinionego sędziego wynikało

natomiast, że po jego stronie nie istnieją żadne okoliczności mogące wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, a fakt, że powodowie są

pracownikami tego Sądu, z którymi łączą go jedynie stosunki służbowe, w jego

ocenie nie stanowi podstawy do wyłączenia. W drugiej sprawie obwiniony

sędzia wniósł, podobnie jak inni sędziowie, o wyłączenie go od jej rozpoznania.

Tym razem wskazał, że jest sędzią tego Sądu, co może w odczuciu społecznym

wywoływać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, ponadto, że

stronę pozwaną będzie reprezentować prezes M. R., jego współpracownik i

zwierzchnik w sprawach administracyjnych, a także, że zna powódkę z racji jej

długoletniej pracy na różnych stanowiskach w tym Sądzie. Oświadczenia te,

zdaniem skarżącego, zostały wadliwie ocenione jako niezawierające

sprzeczności i sprzeczne jedynie pozornie, podczas gdy w istocie w zależności

od woli sędziego te same okoliczności mogą stanowić lub nie stanowić

przeszkody do rozpoznania sprawy, a z punktu widzenia postronnego

obserwatora są niezrozumiałe. Z zarzutem tym nie można się zgodzić.

Zgodnie z § 15 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów, którego naruszenie

zarzucono L. G., sędzia może złożyć wniosek o wyłączenie od rozpoznania

sprawy tylko wtedy, gdy istnieją do tego uzasadnione podstawy.

Niedopuszczalne jest nadużywanie instytucji wyłączenia sędziego. Niewątpliwe

jest, że każdy sędzia, składający żądanie wyłączenia lub wyjaśnienie w związku

z wnioskiem strony (art. 49, 51 i 52 k.p.c.), powinien wnikliwie ocenić

okoliczności, które w jego ocenie mogą usprawiedliwiać jego żądanie lub

wniosek strony. Wbrew zarzutom skarżącego, takiej właśnie wnikliwej oceny

dokonał obwiniony sędzia, co trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji orzekający w

sprawie. Zasadnie bowiem uznał, że sprzeczność w pisemnych wyjaśnieniach

sędziego ma charakter pozorny.

Przede wszystkim nie można uznać, że służbowy charakter znajomości

strony powinien zawsze, w każdej sytuacji, podlegać jednakowej ocenie i

5

zawsze stanowić albo podstawę wyłączenia, albo brak takiej podstawy.

Przepisu art. 49 k.p.c. nie można bowiem interpretować w ten sposób, że każde

przyznanie przez sędziego, iż zna osobiście jedną ze stron wywołuje

wątpliwości co do jego bezstronności, tym bardziej, gdy znajomość nie ma

charakteru osobistego i wynika tylko z kontaktów służbowych. Podobnie, samej

zależności zachodzącej między prezesem a sędziami danego sądu nie można

traktować jako przyczyny zawsze uzasadniającej wyłączenie sędziego (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2004 r., I CZ 145/04).

Nie tylko zatem charakter znajomości ze stroną lub zależność służbowa

decydują o tym, jakiej treści oświadczenie sędzia powinien złożyć w sytuacji, o

jakiej mowa w art. 49 k.p.c. Decydujące znaczenie mogą mieć także inne

okoliczności, jak przedmiot sprawy, rodzaj wniosków dowodowych, potrzeba

wyjaśniania zarzutów dotyczących postępowania innych znanych sędziemu

osób. Może się zatem zdarzyć sytuacja, w której – w przypadku tych samych

stron i takiego samego charakteru znajomości – sędzia złoży odmienne

oświadczenia dotyczące istnienia podstaw jego wyłączenia od udziału w którejś

z tych spraw. Trzeba zwrócić uwagę, że właśnie dla wyjaśnienia charakteru

stosunków łączących sędziego ze stroną przepis art. 52 § 2 k.p.c. wkłada na

sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia

odpowiedniego oświadczenia. Autorytet moralny sędziego przemawia za

wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia

zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności,

które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego.

Nie ma podstaw twierdzenie, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym

zachodzi, z punktu widzenia postronnego obserwatora, sprzeczność

podważająca zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Oceniając sprawę z tego

punktu widzenia należy wskazać, że chodzi tu o punkt widzenia obserwatora

rozsądnego, a nie takiego, który w każdym oświadczeniu sędziego dopatruje się

stronniczości czy wręcz nieuczciwości. Zarówno bowiem w art. 49 k.p.c,

podobnie jak w art. 41 k.p.k. oraz w § Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów,

chodzi wyłącznie o uzasadnione podstawy do wyłączenia sędziego, a więc takie,

które poddają się racjonalnej ocenie, jakiej można dokonać wyłącznie w

okolicznościach konkretnej sprawy, w której potrzeba dokonania tej oceny

występuje.

Z tych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w wyroku.

eb

6