II KK 56/16

Sygn. akt II KK 56/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy

SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)

Protokolant Małgorzata Sobieszczańska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jacka Radoniewicza,

w sprawie K. K.

wnioskodawcy w przedmiocie odszkodowania

za niesłuszne tymczasowe aresztowanie

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 9 czerwca 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 grudnia 2015 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W.

z dnia 13 lipca 2015 r.,

uchyla wyrok w zaskarżonej części (pkt I) i w tym zakresie

sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu.

2

UZASADNIENIE

K. K. w dniu 29 kwietnia 2015r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu

Państwa odszkodowania w kwocie iloczynu 0,76% przeciętnego wynagrodzenia w

sektorze przedsiębiorstw według komunikatu Prezesa Głównego Urzędu

Statystycznego ogłoszonego za ostatni miesiąc przed datą ogłoszenia wyroku w

sprawie i za 26 miesięcy (tj. okresu, w jakim wnioskodawca pozostawał bez pracy),

a także o zasądzenie odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia wraz z

odsetkami ustawowymi od dnia wydania orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 13 lipca 2015r. zasądził od Skarbu

Państwa na rzecz wnioskodawcy kwotę 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za

doznaną krzywdę wynikłą z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania

oraz kwotę 79.082,64 zł. tytułem odszkodowania, wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. W pozostałej części wniosek

oddalił, kosztami postępowania obciążając Skarb Państwa.

Orzeczenie to zaskarżył prokurator podnosząc w apelacji zarzuty:

1. obrazy przepisów postępowania, a w szczególności art. 4 i 7 k.p.k., art.

366§1 k.p.k., polegającej na nienależytym rozważeniu całokształtu okoliczności

ujawnionych na rozprawie i niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności

sprawy, w tym bezkrytycznym oparciu się na zeznaniach wnioskodawcy, bez próby

weryfikacji i oceny tegoż dowodu zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia

życiowego oraz nieprawidłowe wyliczenie szkody w związku z zastosowaniem

wobec wnioskodawcy tymczasowego aresztowania;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia i mający

wpływ na jego treść, a polegający na niezasadnym przyjęciu kwoty 79.082,64 zł

tytułem odszkodowania za okres tymczasowego aresztowania od dnia 14 kwietnia

1983 r. do dnia 23 lipca 1983 r. i okres pozostania bez pracy - tj. łącznie za 26

miesięcy.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w części

dotyczącej odszkodowania i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego

rozpoznania.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 2015r. zmienił zaskarżony wyrok

w ten sposób, że wysokość zasądzonego od Skarbu Państwa odszkodowania

obniżył do kwoty 12. 166 zł i 56 gr. W pozostałej części wyrok utrzymał w mocy.

3

Orzeczenie to zaskarżył kasacją pełnomocnik wnioskodawcy, podnosząc w

niej zarzut:

- mającego istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, rażącego

naruszenia art. 8 ust.1 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego w zw. z art. 361§1 k.c. i w zw. z art. 66§1 i 3 Kodeksu pracy w brzmieniu

z 1 stycznia 1983r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

polegające na przyjęciu, iż w przypadku wnioskodawcy szkoda wynikająca dlań z

wydania i wykonania postanowień o tymczasowym aresztowaniu oraz o umorzeniu

postępowania na mocy amnestii nie obejmuje utraty przez wnioskodawcę

dochodów z pracy w okresie od zwolnienia go z aresztu do ponownego przyjęcia do

pracy u tego samego pracodawcy (Poczta Polska) mimo, iż zwolnienie

wnioskodawcy z pracy nastąpiło w związku z ponad trzymiesięcznym

wykonywaniem postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania – art.

66§1 Kodeksu pracy w brzmieniu z daty 1 stycznia 1983 roku, albowiem, jak

błędnie orzekł zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny, pozbawienie wnioskodawcy

możliwości osiągania dochodów z pracy w przedsiębiorstwie Poczta Polska w

wyniku zwolnienia z pracy wyłącznie na skutek aresztowania wnioskodawcy i

odmowy przyjęcia po zwolnieniu z aresztu warunkowanej wyłącznie treścią art.

66§3 Kodeksu pracy w brzmieniu z daty 1 stycznia 1983 roku, rzekomo nie

spełniało przesłanki normalnego (adekwatnego) i bezpośredniego związku z

powstałą tak szkodą, podczas, gdy prawidłowo przeprowadzona wykładnia i

zastosowanie powołanych przepisów prawa materialnego wiodą do wniosku

dokładnie przeciwnego, a to rażące uchybienie przepisom prawa materialnego

miało decydujący wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a tym samym na wynik

sprawy.

Podnosząc powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut podniesiony w kasacji ocenić należy jako zasadny.

Jak słusznie wskazał skarżący, art. 8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

4

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. nr 34, poz. 149

ze zm.) jednoznacznie wskazuje, że osobie, co do której stwierdzono nieważność

orzeczenia o tymczasowym aresztowaniu przysługuje od Skarbu Państwa

odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

wynikłe z wykonania tego orzeczenia.

W istocie na tym przypomnieniu można by zakończyć niniejsze rozważania –

przepis ten, jak wynika z przytoczonego powyżej fragmentu, nie ogranicza bowiem

odpowiedzialności Skarbu Państwa do okresu trwania pozbawienia wolności, czy

stosowania tymczasowego aresztowania lub internowania, lecz jednoznacznie

wskazuje również na następstwa wynikłe z tych zdarzeń, w takim zakresie, w jakim

miały one bezpośredni związek z wykonywaniem uznanego za nieważne

orzeczenia. Wskazywał na to wielokrotnie Sąd Najwyższy w swych orzeczeniach, a

najczęstsza sytuacja, w której reguła ta ma zastosowanie, wiąże się z

przyznawaniem podwyższonego zadośćuczynienia za pogorszenie się stanu

zdrowia wnioskodawcy (już podczas pobytu „na wolności”) wynikłego z warunków,

w jakich przebywał w trakcie pozbawienia wolności.

Na gruncie niniejszej sprawy odróżnić trzeba dwie sytuacje: pierwszą, kiedy

niemożność podjęcia zatrudnienia wynika z represji władzy wobec wnioskodawcy i

drugą, kiedy utrata pracy jest bezpośrednim następstwem pozbawienia wolności. W

niniejszej sprawie zaistniała ta druga sytuacja (przynajmniej przez pewien okres),

bowiem umowa o pracę z wnioskodawcą wygasła w oparciu o art. 66 § 1 kodeksu

pracy, który nakazywał takie rozstrzygniecie, w sytuacji, gdy tymczasowe

aresztowanie trwało dłużej niż trzy miesiące (Dz. U. z 1974r., nr 24, poz.141).

Jednocześnie warto zwrócić uwagę na kolejne paragrafy tego przepisu, gdzie

wskazywano, że: zakład pracy, pomimo wygaśnięcia umowy o pracę z powodu

tymczasowego aresztowania, jest obowiązany ponownie zatrudnić pracownika,

jeżeli postępowanie karne zostało umorzone lub gdy zapadł wyrok uniewinniający,

a pracownik zgłosił swój powrót do pracy w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się

orzeczenia (§2) oraz że: przepisów § 2 nie stosuje się w przypadku, gdy

postępowanie karne umorzono z powodu amnestii (§3).

Jak wynika z powyższego, „zwolnienie” wnioskodawcy z pracy nie było

wynikiem szykan stosowanych wobec niego, a więc dalszych represji niezależnych

5

od wcześniejszego tymczasowego aresztowania, lecz wpisywało się w ówcześnie

obowiązujący system prawny i było naturalną konsekwencją stosowania ówcześnie

obowiązujących przepisów prawa pracy.

Oczywiście, powyższa konstatacja, nie musi dotyczyć całego okresu

pozostawania wnioskodawcy bez zatrudnienia, gdyż z czasem, dla tego stanu

rzeczy, decydujące mogły okazać się inne przyczyny – choćby wskazywane wyżej

represje, które mogły spowodować niepodpisanie umowy o pracę na czas

nieokreślony (co sugeruje oskarżyciel w uzasadnieniu apelacji), lecz powyższe

zależy już od dokonanych w tym zakresie ustaleń faktycznych, których obecnie

brak.

Zupełnie odrębną kwestią jest zaś to, czy przyznanie przez Sąd Apelacyjny

odszkodowania za utracone zarobki w okresie faktycznego wykonywania

tymczasowego aresztowania, poprzedziło ustalenie, czy wnioskodawca w tym

czasie otrzymywał należne mu wynagrodzenie od pracodawcy. Powyższe

zagadnienie trzeba jednak będzie postrzegać poprzez pryzmat ograniczeń

wynikających z kierunku wywiedzionej kasacji.

W tej sytuacji, skoro zarzut podniesiony w kasacji ocenić należało jako w

pełni zasadny, orzeczenie należało uchylić w zaskarżonej części (a nie, jak wnosił

pełnomocnik, w całości, bo oznaczałoby to wszak uchylenie również tej części

orzeczenia, którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcia Sądu I instancji) i w tym

zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Odwoławczy powinien

powtórnie ocenić wnioskowania Sądu Okręgowego i przedstawione w tym zakresie

zarzuty apelującego.

Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł, jak na

wstępie.

kc