III CSK 230/14

Sygn. akt III CSK 230/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. B.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej budynku przy ul. B. […]

w K.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 kwietnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 lutego 2014 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części zmieniającej wyrok Sądu

Okręgowego w K. z dnia 21 sierpnia 2013 r. i oddala apelację

pozwanej od tego wyroku,

2. kosztami postępowania przed Sądem Apelacyjnym oraz

przed Sądem Najwyższym obciąża pozwaną Wspólnotę

Mieszkaniową pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie

referendarzowi sądowemu.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w K. nakazał pozwanym

V. Sp. z o.o. w K. oraz Wspólnocie Mieszkaniowej przy ul. B. […] w K. prawidłowe

posadowienie szybów wentylacyjnych i oddymiania garażu w budynku przy ul. B.

[…] w K., które doprowadzi do redukcji hałasu w lokalu nr 47 położonym w tym

budynku, do poziomu zgodnego z normami, poprzez: przeniesienie istniejących

wentylatorów dachowych ze stropu nad lokalem mieszkalnym nr 47 i zamontowanie

ich nad szybem windowym na ruszcie wykonanym w taki sposób, aby jego belki

opierały się na ścianach szybu windowego za pośrednictwem wibroizolatorów oraz

z zastosowaniem wibroizolatorów także jako przekładki przy montażu wentylatorów

wraz ze znajdującymi się pod nimi skrzynkami rozprężnymi do rusztu; połączenie

zamontowanych na szybie windowym wentylatorów ze skrzynkami rozprężnymi za

pomocą rękawów elastycznych z pozostałą instalacją umieszczoną na dachu

budynku; założenie wibroizolatorów gumowych za istniejące podkładki gumowe

pomiędzy podstawą betonu (tzw. klockiem betonowym) oraz nóżkami stalowymi

mocującymi pozostałe elementy instalacji garażowej do płyty dachowej; dobranie

wibroizolatorów przy uwzględnieniu parametrów technicznych wentylatorów oraz

pozostałych elementów wentylacyjnych znajdujących się na dachu, sposobu ich

zamocowania, a w przypadku rusztu stalowego - sposobu jego zamocowania

do ścian szybu windowego; po zakończeniu robót - wyregulowanie instalacji

wentylacyjnej w taki sposób, aby wentylatory po załączeniu pracowały w tzw.

punkcie optymalnym; wymienienie istniejących nawiewników okiennych

znajdujących się w lokalu mieszkalnym nr 47 w budynku przy ul. B. […] w K. o

tłumieniu akustycznym 38 dB na nawiewniki o tłumieniu akustycznym 42 dB;

wszystko w terminie dwóch miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku, przy

czym wykonanie powyższego przez jedną ze stron pozwanych zwalnia w tym

zakresie drugą z nich. Ponadto Sąd zobowiązał pozwaną Wspólnotę Mieszkaniową

przy ul. B. […] do udostępnienia pozwanej V. Sp. z o.o. w K. nieruchomości przy ul.

B. […] w K. w celu wykonania nakazanych czynności. W pozostałym zakresie

powództwo powódki E. B., która domagała się także całkowitego usunięcia z dachu

instalacji oddymiająco-wentylacyjnej, zostało oddalone.

3

Sąd Okręgowy ustalił, że powódka w 2007 r. kupiła od pozwanej V. Sp. z o.o.

mieszkanie nr 47, położone na najwyższej kondygnacji budynku w K. przy ul. B. […],

w sąsiedztwie szybu windowego i w pionie wentylacji mechanicznej podziemnego

parkingu. Na dachu nad mieszkaniem umieszczone są dwa wentylatory o wadze

549 kg każdy, przeznaczone do wentylowania i oddymiania podziemnych garaży,

odizolowane od betonowej podstawy jedynie cienką podkładką gumową dokręconą

do podłoża śrubami. Zamocowanie to jest nieprawidłowe. Praca wentylatorów

powoduje hałasy i wibracje przekraczające o 4-5 dB obowiązujące normy,

odczuwalne w zwiększonym stopniu nocą. Na skutek hałasu w mieszkaniu

powódka nie może spać, stała się nerwowa, ma kłopoty z błędnikiem, koordynacją i

słuchem, musi zażywać leki. Hałas i wibracje uniemożliwiają jej koncentrację i nie

pozwalają na pracę w mieszkaniu. Trwała redukcja hałasu i wibracji wymaga

wykonania prac wskazanych w wyroku, w tym przeniesienia wentylatorów i

zamocowania ich w innym miejscu i z użyciem odpowiednich przekładek

wytłumiających. Koszt nakazanych prac wyniesie 5-10 tys. zł.

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że powódka nie skorzystała wprawdzie we

właściwym terminie z roszczeń z rękojmi, jednak przysługują jej w stosunku do

sprzedawcy roszczenia odszkodowawcze przewidziane w art. 471 i nast. k.c.,

ponieważ nabyła od V. Sp. z o.o. mieszkanie niespełniające wymagań w zakresie

ochrony przed hałasem. Niewłaściwe posadowienie instalacji wentylacyjnej

spowodowało uszczerbek na zdrowiu powódki i konieczność korzystania z innego

locum. Sąd stwierdził, że naprawienie szkody powinno polegać na doprowadzeniu

lokalu przez V. Sp. z o.o. do stanu zgodnego z umową. Sąd Okręgowy nie

dopatrzył się natomiast podstaw do przypisania tej pozwanej odpowiedzialności na

wskazywanej przez powódkę podstawie z art. 24 k.c., mimo niewątpliwego

naruszenia hałasem i wibracjami jej dóbr osobistych - zdrowia i niezakłóconego

korzystania z mieszkania - ponieważ to nie V. wywoływała hałas oddziaływujący na

powódkę. Odpowiedzialność pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej Sąd Okręgowy

oparł z kolei na podstawie deliktowej z art. 415 k.c., wskazując, że Wspólnota,

mimo wezwań ze strony powódki, nie wykonała obowiązków wynikających z

przepisów art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo

budowlane (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 1049 ze zm. – dalej „pr. bud.”) w

4

zakresie utrzymania budynku w stanie zapewniającym ochronę przed hałasem. Za

zbiegająca się podstawę odpowiedzialności Wspólnoty uznał przepisy o ochronie

dóbr osobistych, z uwagi na naruszenie przez Wspólnotę zdrowia powódki i prawa

do niezakłóconego korzystania przez nią z mieszkania. Stwierdziwszy brak

podstaw do przypisania pozwanym odpowiedzialności solidarnej, Sąd Okręgowy

przyjął, że ponoszą wobec powódki odpowiedzialność in solidum. Jako

nieuzasadnione ocenił natomiast żądanie całkowitego usunięcia urządzeń

wentylacyjnych z dachu budynku.

Sąd Apelacyjny, rozpatrujący sprawę na skutek apelacji obydwu pozwanych

wyrokiem z dnia 11 lutego 2014 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten

sposób, że oddalił powództwo w części nakazującej pozwanej Wspólnocie

Mieszkaniowej podjęcie in solidum z pozwaną V. Sp. z o.o. działań mających na

celu ulokowanie urządzeń wentylacyjnych w sposób zapewniający mieszkaniu

powódki właściwe warunki ochrony przed wibracjami i hałasem, pozostawiając

jedynie obowiązek umożliwienia przez Wspólnotę Mieszkaniową wykonania tych

prac przez V. Sp. z o.o. W pozostałej części oddalił apelację pozwanej Wspólnoty,

a apelację pozwanej V. sp. z o.o. oddalił w całości.

Sąd Apelacyjny uznał, że pozwana Wspólnota Mieszkaniowa dopuściła się

wprawdzie bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powódki nie wykonując

należycie obowiązków wynikających z art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 oraz art. 70

ust. 1 pr. bud.), jednak naruszenie miało charakter pośredni i polegało na

zaakceptowaniu faktu zainstalowania przez V. Sp. z o.o. wentylatorów w sposób

uniemożliwiający normalne korzystanie z mieszkania powódki i niereagowaniu na

informacje powódki w tej sprawie. Sąd podkreślił, że Wspólnota nie zamontowała

wentylatorów, ani nie zleciła ich montażu pozwanej V. Sp. z o.o. Jej obowiązkiem

było wprawdzie podjęcie działań mających na celu zniwelowanie oddziaływania

wadliwie zainstalowanych wentylatorów, jednak to uchybienie, zdaniem Sądu

odwoławczego, nie uzasadniało nałożenia na Wspólnotę takich samych

obowiązków, jak na pozwaną V. sp. z o.o. Do naruszenia dóbr osobistych powódki

doszło na skutek prac wykonanych przez V. Sp. z o.o., a nie przez Wspólnotę,

wobec czego jakkolwiek pozwana Wspólnota także dopuściła się bezprawnego

naruszenia dóbr osobistych powódki, jednak jej udział w tym naruszeniu był

5

nieznaczny i nie uzasadniał zobowiązana jej do przeprowadzenia prac

naprawczych, które powinny obciążać wyłącznie pierwotnego naruszyciela tj.

pozwaną V. Sp. z o.o. Pozwana Wspólnota powinna uczestniczyć w usuwaniu

skutków naruszenia dóbr osobistych powódki w zakresie, w jakim się dopuściła

tego naruszenia, to znaczy powinna udostępnić pozwanej V. Sp. z o.o. w K.

budynek w celu wykonania odpowiednich prac montażowych.

Sąd Apelacyjny zwrócił ubocznie uwagę, że w wypadku zobowiązania

pozwanej Wspólnoty do wykonania czynności żądanych przez powódkę, obciążona

byłaby nimi także powódka jako członek Wspólnoty Mieszkaniowej.

Powódka zaskarżyła skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w części

uwzględniającej apelację pozwanej Wspólnoty. Skargę oparła na podstawie

naruszenia przepisów prawa materialnego i zgłosiła zarzut niewłaściwego

zastosowania art. 24 § 1 k.c. przez przyjęcie, że pomimo stwierdzenia

bezprawności działania pozwanej Wspólnoty została ona zwolniona od

konieczności usunięcia przyczyny wywołującej naruszenie dóbr osobistych powódki,

gdyż to nie ona wywołała ich pierwotną przyczynę, a jedynie wtórnie przyczyniała

się do trwałości ich naruszania, zarzuciła również niewłaściwe zastosowanie art. 6

oraz art. 17 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r.,

Nr 80, poz. 903 ze zm., dalej „u.w.l.”), polegające na uznaniu, że obciążenie

pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej obowiązkiem podjęcia czynności mających na

celu doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem powodowałoby, że sama

powódka byłaby zobowiązana do usunięcia przyczyn wywołujących naruszenie

swoich dóbr osobistych.

We wnioskach skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku

i oddalenia apelacji pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej budynku przy ul. B. […] w

K. w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania za obie instancje oraz

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych wynika, że urządzenia

wentylacyjne umieszczone na dachu budynku, bezpośrednio nad mieszkaniem

zajmowanym przez powódkę, powodują hałas i wibracje o takim poziomie, który

6

przekracza dopuszczalne normy i wywołuje dolegliwości zdrowotne u powódki,

zarówno somatyczne jak i psychiczne, powodując zaburzenia błędnika, bezsenność,

uniemożliwiając skupienie się i wykonywanie pracy umysłowej w domu. Możliwe

jest znaczące zmniejszenie tych emisji i doprowadzenie instalacji do stanu

eliminującego ich szkodliwe oddziaływanie na osoby mieszkające w lokalu nr 47

w drodze przeniesienia wentylatorów na sąsiadujący z mieszkaniem szyb windy

i zastosowanie jednocześnie elementów tłumiących w miejscach mocowań

instalacji do stropu i szybu windy. Sąd Apelacyjny przyjął też, co powódka

akcentuje w skardze, że dbałość o zachowanie w budynku wymagań w zakresie

ochrony przed wibracjami i hałasem stanowi jeden z obowiązków pozwanej

Wspólnoty, a uchybienie obowiązkom w tym zakresie jest bezprawne.

Wspólnota mieszkaniowa, co zostało już wyjaśnione w orzecznictwie Sadu

Najwyższego (por. uchwałę składu 7 sędziów w dniu 21 grudnia 2007 r. III CZP

65/07, OSNC 2008/7-8/69, i wyrok z dnia 15 października 2008 r., I CSK 118/08,

nie publ. poza bazą Lex nr 658169), jest posiadającą zdolność prawną jednostką

organizacyjną, do której na podstawie art. 331

k.c. stosuje się odpowiednio przepisy

o osobach prawnych, wobec czego utożsamianie przez Sąd Apelacyjny powódki

ze wspólnotą może być rozumiane jedynie przenośnie. Do zadań Wspólnoty należy

wykonywanie praw i obowiązków związanych z zarządzaniem (gospodarowaniem,

administrowaniem) nieruchomością wspólną i - z mocy art. 17 u.w.l. - ciąży na niej

odpowiedzialność za zobowiązania dotyczące nieruchomości wspólnej.

Na wspólnocie spoczywają więc m. in. przewidziane w art. 61 pkt. 1 w zw. z art. 5

ust. 2 i ust. 1 pkt e pr. bud. obowiązki związane z utrzymywaniem i użytkowaniem

nieruchomości wspólnej zgodnie z zasadami przewidzianymi w art. 5 ust. 2 pr. bud.,

w tym zapewnienie, aby spełnione zostały podstawowe wymagania dotyczące

m.in. ochrony przed hałasem i drganiami. Nie dopełniając tych obowiązków

pozwana Wspólnota w drodze zaniechania dopuściła do długotrwałego emitowania

nadmiernego hałasu i drgań do mieszkania powódki, przy czym oddziaływanie to

nie tylko stanowiło niedopuszczalne immisje, ale również, ze względu na

negatywne konsekwencje dla zdrowia fizycznego i psychicznego powódki,

naruszało jedno z jej najważniejszych dóbr osobistych. Podnoszony przez Sąd

Apelacyjny fakt, że pierwotną przyczyną emisji szkodliwych hałasów i wibracji były

7

błędy powstałe na etapie budowy nie uchyla odpowiedzialności pozwanej

Wspólnoty wobec powódki, wobec której odpowiada za szkodę poniesioną

w wyniku nienależytego wykonywania zarządu nad nieruchomością wspólną (zob.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2006 r., III CZP 5/06, OSNC

2007/1/6), co - nie wyłącza także jej odpowiedzialności za naruszenie dóbr

osobistych powódki, jeżeli - jak w rozpatrywanej sprawie - niewykonanie

obowiązków zarządcy doprowadziło do skutku w postaci naruszenia dóbr

osobistych, w tym wypadku zdrowia powódki. Nie można podzielić stanowiska

Sądu Apelacyjnego, że zaniechanie pozwanej Wspólnoty było uchybieniem

o nieznacznym ciężarze, jeśli zważyć, że powódka bezskutecznie domagała się od

tej pozwanej podjęcia kroków mających na celu usuniecie przyczyny naruszeń

przez okres kilkuletni i była zmuszona wystąpić na drogę procesu sądowego, mimo

że - jak wynika z ustaleń faktycznych, rozmiar i koszt koniecznych prac nie jest zbyt

wielki. Wbrew stanowisku Sądu odwoławczego, zachodziły więc podstawy do

nakazania także pozwanej Wspólnocie podjęcia działań koniecznych, aby

naruszenia dóbr osobistych powódki ustały. Tym samym uzasadniony okazał się

zarzut naruszenia art. 24 § 1 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na

uwolnieniu pozwanej wspólnoty od obowiązku wykonania czynności potrzebnych

do usunięcia stanu naruszeń dóbr osobistych. Zobowiązanie do udostepnienia

nieruchomości innemu podmiotowi w celu wykonania tych prac nie zapewnia

należytej ochrony powódce i nie może być uznane za odpowiedni środek

zapobieżenia dalszym naruszeniom.

Ponieważ zarzuty podniesione przez powódkę w skardze kasacyjnej okazały

się uzasadnione, a w sprawie miało miejsce jedynie naruszenie prawa

materialnego, zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącej

o uchylenie zaskarżonej części wyroku Sądu Apelacyjnego i rozstrzygnięcie co do

istoty sprawy poprzez oddalenie apelacji pozwanej Wspólnoty także w części

uwzględnionej przez Sąd odwoławczy (art. 39816

k.p.c.).

Orzeczenie o kosztach postępowania wynika z postanowień art. 39821

w zw.

z art. 391 § 1, art. 98 § 1 i 3 k.p.c., z pozostawieniem szczegółowego wyliczenia

kosztów referendarzowi sądowemu zgodnie z art. 108 § 1 in fine k.p.c.

8