II CNP 57/14

Sygn. akt II CNP 57/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 maja 2015 r.,

skargi M. H.

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 28 marca 2013r., wydanego

w sprawie z powództwa "S." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w W.

przeciwko M.H.

o zapłatę,

oddala skargę.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego w P. z dnia 6 września 2012 r. i zasądził od pozwanego M. H. na rzecz

powodowej spółki S. kwotę 70314,64 zł tytułem zwrotu uiszczonego długu celnego.

Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany przewoźnik nie dostarczył przewożonego

towaru, objętego procedurą tranzytu wspólnotowego, do urzędu celnego

przeznaczenia. Inaczej mówiąc, pracownicy przewoźnika usunęli ten towar spod

dozoru celnego, w rozumieniu art. 203 ust. 1 w.k.c. Powstał dług celny (art. 203

w.k.c.). Niemiecki organ celny wynikającą z tego długu kwotę określił na 16130,17

Euro, którą obciążył głównego zobowiązanego, czyli powoda (art. 96 ust. 1 w.k.c.).

Powód uiścił tę kwotę, która w złotych wyniosła 70314,64.

Sąd Okręgowy uznał, że wyłącznie odpowiedzialnym za usunięcie spod

dozoru celnego i powstanie na podstawie art. 203 w.k.c. długu celnego był pozwany

i dlatego uwzględnił powództwo o zasądzenie od niego należności wynikającej

z tego długu.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego

złożył pozwany. Wskazał, że wyrok jest niezgodny z art. 430 k.c. w zw. z art. 415

k.c., art. 376 i 369 k.c. w zw. z art. 213 w zw. z art. 203 Wspólnotowego Kodeksu

Celnego - Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r.

ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U.UE L z dnia 19 października

1992 r., ze zm., dalej: w.k.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia i to szczególnego rodzaju, przysługuje bowiem od prawomocnego

orzeczenia sądu i jej celem nie jest uzyskanie jego uchylenia lub zmiany lecz

uzyskanie prejudykatu umożliwiającego realizację roszczeń odszkodowawczych za

szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej,

stosownie do art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 4171

§ 2 k.c. Sąd Najwyższy

wielokrotnie już wyjaśniał, w jaki sposób należy rozumieć pojęcie "orzeczenia

3

niezgodnego z prawem" na gruncie przepisów art. 4241

i nast. k.p.c. W wyroku

z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, (OSNC 2007, nr 2, poz. 35) Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, to ustalenie

jego bezprawności, które nie może nastąpić bez sięgnięcia do istoty władzy

sądowniczej, tj. orzekania w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny,

zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od "głosu sumienia" sędziego

oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Swoboda

ocen sędziego wynika nie tylko z władzy sędziowskiej, ale także z prawa

pozytywnego, często posługującego się pojęciami niedookreślonymi i klauzulami

generalnymi albo dekretującego wolność decyzji sędziego. Treść orzeczenia zależy

również od rezultatów wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej

przedmiotu, metod oraz podmiotu, który jej dokonuje. Z istoty wykładni wynika zaś

wielość interpretacji, a sam fakt wykładni z natury rzeczy nacechowany jest

subiektywizmem. Już z tych powodów uzasadnione jest, aby w odniesieniu do

działalności jurysdykcyjnej sądu sformułować autonomiczne pojęcie bezprawności.

Jeśli więc na gruncie odpowiedzialności cywilnej bezprawność oznacza generalnie

naruszenie normy właściwego zachowania się, wynikającego z ustawy lub z umowy

międzynarodowej, to w odniesieniu do odpowiedzialności za wydanie orzeczenia

sądowego pojęcie to korygowane jest specyfiką władzy sądowniczej oraz jej

ustrojem. Mając na uwadze zasadę niezawisłości oraz posługiwanie się przez

sądy procedurami, których osnowę stanowi system zaskarżania orzeczeń, należy

przyjąć, że orzeczenie niezgodne z prawem, to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne

z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco

błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie

wymaga głębszej analizy prawniczej. Niezgodność z prawem rodząca

odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi zatem mieć charakter

kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku

orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności (por. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 września 2012 r. SK 4/11, OTK-A 2012/8/97

oraz orzeczenia Sądu Najwyższego: postanowienie z 21 marca 2006 r., V CNP

68/05 nie publ. i wyroki: z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1,

4

poz. 17, z dnia 17 maja 2006 r., I CNP 14/06 nie publ., z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP

33/06 OSNC 2007, nr 2, poz. 35, z dnia 7 lutego 2007 r., III CNP 53/06 nie publ.,

z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06 nie publ. i z dnia 20 września 2007 r., II CNP

87/07 nie publ., z dnia 2 października 2014 r., IV CNP 70/13, nie publ.).

Ocenę zasadności środka zaskarżenia zgłoszonego przez pozwanego

trzeba zacząć od wskazania, że osobą uprawnioną do korzystania z procedury

tranzytu zewnętrznego jest główny zobowiązany. Jest on odpowiedzialny

za przedstawienie w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia

towarów w nienaruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez

organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów oraz za przestrzeganie

przepisów procedury tranzytu zewnętrznego. Nie naruszając obowiązków głównego

zobowiązanego, także osoba przewożąca towary lub ich odbiorca, która przyjmuje

towary, wiedząc o tym, że są one objęte procedurą tranzytu zewnętrznego,

są również zobowiązani do przedstawienia ich w nienaruszonym stanie w urzędzie

celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków

zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów

(art. 96 w.k.c.). Główny zobowiązany składa również zabezpieczenie w celu

zapewnienia pokrycia długu celnego i innych opłat ponoszonych w odniesieniu do

towarów objętych procedurą tranzytu (art. 94 w.k.c.).

Procedura tranzytu zewnętrznego zostaje zakończona, a obowiązki

zobowiązanego spełnione, gdy towary objęte tą procedurą i właściwe dokumenty

zostaną przedstawione, zgodnie z przepisami tej procedury, w urzędzie celnym

przeznaczenia (art. 92 w.k.c.). Niedostarczenie towarów objętych procedurą

tranzytu zewnętrznego do urzędu celnego przeznaczenia stanowi usunięcie spod

dozoru celnego, skutkujące powstaniem długu celnego. Dług celny powstaje

z chwilą usunięcia towaru niewspólnotowego spod dozoru celnego, a dłużnikami są:

osoba, która usunęła towar spod dozoru celnego, osoby, które uczestniczyły w tym

usunięciu i które jednocześnie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towar

zostaje usunięty spod dozoru celnego, osoby, które nabyły lub posiadały towar

i które w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie wiedziały bądź powinny

były wiedzieć, że jest to towar usunięty spod dozoru celnego, i odpowiednio osoba

zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania

5

towaru lub ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty (art. 203

w.k.c.). Wszyscy dłużnicy są solidarnie zobowiązani do pokrycia powstałego długu

celnego (art. 213 w.k.c.). Solidarna odpowiedzialność wynikająca z art. 213 w.k.c.

oznacza, że organ celny w drodze decyzji ma prawo według swego uznania

obciążyć kwotą wynikającą z długu celnego dłużników określonych w art. 203 w.k.c.

Stosunek prawny między współdłużnikami, którego treść - w myśl

powołanego w skardze art. 376 § 1 k.c. - w pierwszym rzędzie decyduje o tym, czy

i w jakim zakresie dłużnikowi długu celnego, który spełnił świadczenie, należy się

zwrot od współdłużników, może wynikać z umowy lub z innego tytułu prawnego.

Treść owego stosunku może różnie rozstrzygać kwestię rozliczeń dłużników

solidarnych. W szczególności może obciążać ostatecznie całym świadczeniem

jednego tylko dłużnika solidarnego, wszystkich lub kilku z nich - w stosownych

częściach. Podkreślenia wymaga jednak fakt, iż kształt stosunków wewnętrznych

między dłużnikami długu celnego nie wpływa na zakres ich obowiązków

przewidzianych w przepisach wspólnotowego kodeksu celnego. Wynikający z jego

art. 213 solidarny obowiązek pokrycia długu celnego jest bowiem obowiązkiem

publicznoprawnym - jako taki - nie może być modyfikowany w drodze czynności

cywilnoprawnych. Ustalenia umowne stron w zakresie ponoszenia ciężaru z długu

celnego nie mają więc charakteru wiążącego dla organów celnych, a solidarny

dłużnik z art. 213 w.k.c. nie może wobec organu celnego skutecznie bronić się

zarzutem, że zgodnie z umową należność z tytułu długu celnego powinna być

uiszczona przez jego kontrahenta.

Reasumując, jeżeli zgodnie z treścią stosunku prawnego istniejącego między

dłużnikami solidarnymi z art. 213 w.k.c. nie są wyłączone roszczenia regresowe

między nimi, w wypadku gdy jeden z nich usunął spod dozoru celnego towar,

przez to, że nie dostarczył go do urzędu celnego przeznaczenia, a tym samym

spowodował dług celny, dłużnikowi solidarnemu, który został zmuszony do zapłaty

tego długu może przysługiwać roszczenie regresowe w pełnej wysokości.

Odniesienie powyższych rozważań na grunt okoliczności faktycznych sprawy

wymaga przypomnienia ustalenia Sądu Okręgowego, mianowicie, że skarżący

przewoźnik przyjął towary wiedząc o tym, że są one umieszczone pod procedurą

6

tranzytu wspólnotowego, a co za tym idzie, że podług art. 96 ust. 2 w.k.c. jest

zobowiązany do przedstawienia ich w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym

przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków zastosowanych

przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów (art. 361 ust. 1

Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454 z dnia 2 lipca 1993 r. - Dz. U. UE L z dnia

11 października 1993 r., ze zm.). Skarżący z przyjętymi towarami zboczył z trasy

wyznaczonej do urzędu celnego przeznaczenia, nie doprowadził ich do tego urzędu,

a tym samym usunął je spod dozoru celnego czym spowodował dług celny.

Ustalenie usunięcia towaru spod dozoru celnego, w rozumieniu art. 203 ust. 1

w.k.c., nie wymaga ustalenia istnienia elementu intencjonalnego, gdyż usunięcie

odnosi się jedynie do połączenia warunków natury obiektywnej, takich jak

w szczególności, brak fizycznej obecności towaru w uznanym miejscu składowania

w momencie, gdy organ celny żąda przeprowadzenia badania danego towaru.

Niewątpliwie, to nie skarżący, niemniej jego pracownicy dopuścili się usunięcia

towaru spod dozoru celnego, a tym samym ta okoliczność jest bez znaczenia

prawnego już tylko z tej przyczyny, że według art. 3 konwencji o umowie

międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), sporządzonej

w Genewie dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U. 1962 r. Nr 49, poz. 238) przewoźnik

odpowiada, jak za swoje własne czynności i zaniedbania, za czynności

i zaniedbania swoich pracowników i wszystkich innych osób, do których usług

odwołuje się w celu wykonania przewozu, kiedy ci pracownicy lub te osoby działają

w wykonaniu swych funkcji.

W świetle powyższego unormowania i ustalonych okoliczności faktycznych

niepodobna przyjąć, jak chciałby tego skarżący, że wyrok Sądu Okręgowego

u podłoża którego legł pogląd, iż ciężar długu celnego powinien ponieść ten, kto

go spowodował, podpada pod pojęcie "orzeczenia niezgodnego z prawem" na

gruncie przepisów art. 4241

i nast. k.p.c.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.