III CZP 14/15

Sygn. akt III CZP 14/15

UCHWAŁA

Dnia 13 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela G. C.

przy uczestnictwie dłużnika Apteki "E." sp.j. D. i R. G. w L.

o świadczenie pieniężne,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 13 maja 2015 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w L.

postanowieniem z dnia 4 listopada 2014 r.,

"1. Czy w przypadku połączenia przez komornika kilku spraw

egzekucyjnych prowadzonych z wniosku tego samego wierzyciela

przeciwko temu samemu dłużnikowi o egzekucję świadczeń

pieniężnych komornik pobiera od dłużnika jedną opłatę stosunkową

obliczoną na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2011 r.

Nr 231, poz. 1376, ze zm.), czy też opłaty stosunkowe w każdej

z połączonych spraw obliczone na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji

(Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376, ze zm.)?

2. Jaka jest maksymalna suma opłat stosunkowych w sprawie

o egzekucję świadczeń pieniężnych pobieranych przez komornika od

dłużnika, w której wyegzekwowano świadczenie przy zastosowaniu

różnych sposobów egzekucji - częściowo wskutek skierowania

egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego, wynagrodzenia

za pracę, świadczenia z ubezpieczenia społecznego jak również

wypłacanych na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia

i instytucjach rynku pracy, zasiłku dla bezrobotnych, dodatku

aktywizacyjnego, stypendium oraz dodatku szkoleniowego (art. 49 ust.

2

1 zdanie drugie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach

sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376, ze zm.))

a częściowo w inny sposób (art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji

(Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376, ze zm.)), w szczególności czy

suma opłat pobranych w danej sprawie może przekroczyć

trzydziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego?"

podjął uchwałę:

1. W razie połączenia przez komornika do łącznego

prowadzenia kilku spraw egzekucyjnych, wszczętych przez tego

samego wierzyciela przeciwko temu samemu dłużnikowi, na

podstawie różnych tytułów wykonawczych, komornik pobiera

opłatę egzekucyjną w każdej połączonej sprawie.

2. Wysokość opłaty pobranej na podstawie art. 49 ust. 1

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych

i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 ze zm.)

w sprawie, w której komornik wyegzekwował świadczenie przy

zastosowaniu różnych sposobów egzekucji, nie może być

wyższa niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego.

3

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 r. uwzględnił

częściowo skargi dłużnika na czynności komornika sądowego przy Sądzie

Rejonowym w L. i obniżył wysokość opłat egzekucyjnych ustalonych przez

komornika w postanowieniach z dnia 2 sierpnia 2013 r., wydanych w ośmiu

sprawach egzekucyjnych, prowadzonych na podstawie wniosku wierzyciela G. C.

przeciwko dłużnikowi Aptece „E." Sp.J.D i R. G. w L. Ustalił, że egzekucja w tych

sprawach była prowadzona z wierzytelności, rachunku bakowego i z ruchomości.

Zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2012 r. komornik połączył te sprawy do łącznego

prowadzenia. Po zakończeniu czynności egzekucyjnych ustalił opłatę stosunkową

w każdej z tych spraw, w części na podstawie stawki wynoszącej 15% od

wyegzekwowanych kwot, a w części według stawki 8%. Skargi w części dotyczącej

opłat stosunkowych pobranych w każdej ze spraw, mimo ich połączenia, Sąd uznał

za uzasadnione, gdyż taki sposób pobierania opłaty egzekucyjnej prowadzi do

obciążenia dłużnika kosztami postępowania egzekucyjnego, których wysokość nie

koreluje z nakładem pracy komornika. Sąd Rejonowy przyjął, że należna

komornikowi opłata egzekucyjna nie może być wyższa niż jej maksymalna górna

granica, wyliczona odrębnie dla opłat pobieranych w oparciu o stawki 8% i 15%,

zatem łącznie wyższa niż 123233,60 zł. Z tego względu, w każdej ze spraw

egzekucyjnych obniżył opłatę egzekucyjną do 15404,20 zł.

Sąd Okręgowy w L., rozpoznając zażalenia komornika i dłużnika powziął

wątpliwość jakie skutki dla sposobu ustalenia opłaty egzekucyjnej ma połączenie

przez komornika kilku spraw egzekucyjnych prowadzonych przez tego samego

wierzyciela przeciwko temu samemu dłużnikowi oraz wątpliwość, jaka może być

maksymalna suma opłat stosunkowych pobieranych przez komornika przy

zastosowaniu kilku sposobów egzekucji, które uzasadniają naliczenie tych opłat w

oparciu o różne stawki procentowe. Zagadnienia te przedstawił do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pierwsze z zagadnień przedstawionych do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu dotyczy sposobu ustalania wysokości opłaty egzekucyjnej pobieranej

na podstawie art. 49 ust. 1 u.k.s.e. w przypadku połączenia przez komornika kilku

spraw o egzekucję świadczeń pieniężnych do łącznego prowadzenia. Z treści tego

przepisu wynika, że opłata egzekucyjna o charakterze stosunkowym jest pobierana

w sprawie egzekucyjnej. Sprawą egzekucyjną w rozumieniu art. 49 u.k.s.e. jest

postępowanie wszczynane na wniosek wierzyciela, w oparciu o tytuł wykonawczy.

Z przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne nie wynika, aby wierzyciel

dysponujący kilkoma tytułami egzekucyjnymi, także w przypadku ich wydania

przeciwko temu samemu dłużnikowi, miał obowiązek ich łącznego wykorzystania

w ramach jednego postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym,

podobnie jak w procesie, obowiązuje zasada dyspozycyjności i to od woli

wierzyciela zależy sposób prowadzenia egzekucji. Może on zatem wszcząć

odrębnie egzekucję na podstawie każdego z tytułów wykonawczych, którym

dysponuje. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku prowadzenia egzekucji

przeciwko temu samemu dłużnikowi, odrębnie na podstawie poszczególnych

tytułów wykonawczych, art. 49 ust. 1 u.k.s.e. daje podstawę do pobrania opłaty

egzekucyjnej w każdej sprawie oddzielnie.

Połączenie spraw egzekucyjnych do łącznego prowadzenia zasadniczo nie

zmienia zasady pobierania opłat egzekucyjnych w sprawie. Połączenie spraw

egzekucyjnych jest bowiem zabiegiem procesowym, który nie pozbawia spraw

połączonych ich odrębności i samodzielności. Taki pogląd jest od dawna

konsekwentnie prezentowany w judykaturze w odniesieniu do oceny skutków

połączenia spraw na etapie postępowania rozpoznawczego. Ostatnio takie

stanowisko Sąd Najwyższy zajął w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2014 r.,

I CZ 29/14. Brak jest argumentów dla stanowiska, że połączenie spraw

egzekucyjnych wywołuje odmienne skutki niż połączenie spraw w postępowaniu

rozpoznawczym, o ile brak jest regulacji szczególnej w tym zakresie. W odniesieniu

do egzekucji z nieruchomości Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 20 października

2010 r., III CZP 71/10, OSNC 2011, nr 5, poz. 53 i z dnia 18 lipca 2012 r., III CZP

27/12, OSNC 2013, nr 2, poz. 12 przyjął, że w przypadku prowadzenia egzekucji

5

z nieruchomości przez kilku wierzycieli toczy się jedna egzekucja z uwagi na

regulację zawartą w art. 926 i art. 927 k.p.c. Stanowisko, że połączenie spraw

egzekucyjnych nie pozbawia ich odrębności jest obecnie uzasadnione tym bardziej,

że podstawę do dokonania takiej czynności stanowi obecnie art. 219 w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. Wymaga w związku z tym podkreślenia, że zarówno komornik, jak i Sąd

Rejonowy wadliwie wskazały jako podstawę do połączenia spraw egzekucyjnych

§ 23 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie

czynności komorników (Dz. U. Nr 10, poz. 52 ze zm.). W związku z uchyleniem art.

772 k.p.c. przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy

o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112,

poz.769) należy przyjąć, że rozporządzenie w sprawie czynności komorników

utraciło moc w zakresie, w jakim podstawę do jego wydania stanowił art. 772 k.p.c.

Taki pogląd Sąd Najwyższy wyraził w uzasadnieniu uchwały z dnia 7 maja 2009 r.,

III CZP 15/09, OSNC 2010, nr 1, poz. 10.

Uwzględniając powyższe należy przyjąć, że mimo połączenia spraw

egzekucyjnych do łącznego prowadzenia istnieje podstawa do ustalenia w każdej

z nich osobno opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 49 ust. 1 u.k.s.e.

Sąd Okręgowy zasadnie jednak podniósł, że pobieranie przez komornika opłaty

egzekucyjnej w pełnej wysokości we wszystkich sprawach egzekucyjnych

połączonych do wspólnego prowadzenia budzi zastrzeżenia w świetle zasady

nakazującej powiązanie wysokości opłat egzekucyjnych z nakładem pracy

komornika. Na potrzebę uwzględniania tego rodzaju zależności wielokrotnie

zwracano uwagę w judykaturze. Nie budzi zaś wątpliwości, że czynności

podejmowane przez komornika po połączeniu spraw egzekucyjnych mogą mieć

znaczenie dla wyniku każdej z połączonych spraw i jednocześnie ich łączne

prowadzenie zasadniczo nie powoduje zwiększenia zakresu czynności

dokonywanych przez komornika oraz nakładu pracy komornika. Komornik powinien

zatem te okoliczności uwzględnić, ustalając wysokość opłat egzekucyjnych

w każdej z połączonych spraw. W przypadku wadliwego ustalenia przez komornika

wysokości opłaty egzekucyjnej, gdy jej wysokość jest nadmierna w relacji do

nakładu pracy komornika, istnieje możliwość złożenia przez wierzyciela i dłużnika

wniosku do sądu o obniżenie wysokości opłaty stosunkowej (art. 49 ust. 7 u.k.s.e.).

6

Zasada pobierania opłaty egzekucyjnej w każdej ze spraw egzekucyjnych

połączonych do łącznego prowadzenia nie sprzeciwia się zatem realizacji koncepcji

ustalania wysokości opłaty egzekucyjnej w powiązaniu z nakładem pracy

komornika.

Drugie z przedstawionych zagadnień prawnych dotyczy wykładni art. 49

ust. 1 u.k.s.e. w części, w której przepis ten określa maksymalną wysokość

opłaty stosunkowej, z uwzględnieniem stawki odpowiednio 15% i 8% od wartości

wyegzekwowanego świadczenia, odpowiednio do sposobu prowadzenia egzekucji.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w piśmiennictwie sporna pozostaje kwestia, czy suma

opłat stosunkowych pobieranych według tych stawek może przekroczyć granicę,

którą wyznacza trzydziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Część autorów wskazuje na znaczenie nowelizacji art. 49 ust. 1 u.k.s.e. dokonanej

na podstawie ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach

sądowych oraz niektórych innych ustaw, w wyniku której z dotychczasowego

brzmienia przepisu określającego maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej

usunięto frazę „cała opłata stosunkowa". W ich ocenie przemawia to za

stanowiskiem, że obecnie suma opłat stosunkowych pobranych w jednej sprawie,

przy zastosowaniu różnych stawek procentowych, może być wyższa niż

trzydziestokrotne przeciętne wynagrodzenie miesięczne. Inna grupa autorów

opowiada się za poglądem, że nowelizacja art. 49 ust. 1 u.k.s.e. nie daje podstaw

do zmiany dotychczasowej wykładni tego przepisu i przewiduje on nadal wysokość

maksymalnej opłaty egzekucyjnej na poziomie trzydziestokrotności przeciętnego

miesięcznego wynagrodzenia. Sąd Okręgowy uznał, że wobec rodzaju

przytaczanych argumentów należy opowiedzieć się za drugim z tych stanowisk.

Pogląd ten jest uzasadniony. Sąd Okręgowy trafnie zwrócił uwagę, że przy

wykładni art. 49 ust. 1 u.k.s.e. nie można tracić z pola widzenia celu nowelizacji

tego przepisu. Było nią obniżenie wysokości opłaty stosunkowej w przypadku

prowadzenia określonego sposobu egzekucji. W związku z tym prowadzenie

egzekucji różnymi sposobami, z których cześć uzasadnia naliczenie opłaty

przy zastosowaniu stawki obniżonej z 15 % do 8 %, nie może prowadzić

finalnie do wzrostu wysokości całości opłaty. W przypadku wykładni, której

Sąd Okręgowy zasadnie nie podzielił, opłata stosunkowa mogłaby być obecnie

7

wyższa niż w przypadku stosowania w dalszym ciągu stawki 15% dla sposobów

egzekucji, dla których stawkę tę obniżono. Pozostawałoby to w rażącej

sprzeczności z celem nowelizacji przepisu.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł jak

w uchwale.