V CA 2/15

Sygn. akt V CA 2/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z powództwa A. P. i J. P.

przeciwko Gminie S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 13 maja 2015 r.,

na rozprawie

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Rejonowego w S.

z dnia 26 czerwca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1, w części

uwzględniającej powództwo ponad kwotę 6759,45 (sześć tysięcy

siedemset pięćdziesiąt dziewięć), oraz w punkcie 3 i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w S. do

ponownego rozpoznania.

2

UZASADNIENIE

Powodowie J. P. i A. P. wnieśli o zasądzenie solidarnie na ich rzecz od

pozwanej Gminy S. kwoty 13.758,36 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty

10.925,24 zł od dnia 31 lipca 2013 r. i od kwoty 2.833,12 zł od dnia wniesienia

pozwu, tytułem odszkodowania za szkodę spowodowaną niewskazaniem przez

stronę pozwaną lokalu socjalnego dla lokatorów, wobec których zapadł wyrok

orzekający eksmisję z należącego do powodów lokalu i jednocześnie przyznający

im prawo do lokalu socjalnego. Powodowie wskazali, że pomimo wyroku zapadłego

w dniu 16 listopada 2011 r. lokatorzy zajmowali lokal powodów do dnia 4 listopada

2013 r., kiedy to - po złożeniu przez pozwaną oferty najmu lokalu socjalnego -

wyprowadzili się. W okresie zamieszkiwania nie regulowali należności za

korzystanie z lokalu. Odszkodowanie w kwocie 13.758,36 zł obejmuje okres od

grudnia 2011 roku do listopada 2013 roku.

Pozwana Gmina S. w sprzeciwie od wydanego w sprawie nakazu zapłaty

wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania.

Zakwestionowała roszczenie co do jego wysokości oraz podniosła, że niezasadne

jest żądanie odszkodowania za okres od grudnia 2011 roku w sytuacji, gdy

wezwanie powodów do wskazania lokalu socjalnego zostało zawarte w piśmie z

dnia 10 sierpnia 2012 roku.

Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 26 czerwca 2014 roku uwzględnił

powództwo w części, tj. zasądził od strony pozwanej solidarnie na rzecz powodów

kwotę 12.576,78 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 10.925,24 zł od dnia

31 lipca 2013 r. i od kwoty 1.651,54 zł od dnia 28 grudnia 2013 roku oraz koszty

procesu, a w pozostałej części powództwo oddalił.

Ustalił, że powodowie są współwłaścicielami lokalu mieszkalnego nr 18

położnego przy ul. S. […] w S., który zajmowany był przez małżonków P. i Ż. N.

oraz ich dzieci. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. (prawomocnym z dniem 8

grudnia 2011 r.) Sąd Rejonowy w S. orzekł eksmisję w/w osób i ustalił ich prawo

do otrzymania lokalu socjalnego, a jednocześnie wstrzymał wykonanie eksmisji do

czasu złożenia im przez Gminę S. oferty najmu lokalu socjalnego. Gmina S.

3

została zawiadomiona o toczącym się postępowaniu sądowym wraz z

odpowiednim pouczeniem, nie zgłosiła jednak swego wstąpienia do sprawy w

charakterze interwenienta ubocznego. Pismem z dnia 10 sierpnia 2012 r.

powodowie zwrócili się do pozwanej o wskazanie lokalu socjalnego dla w/w

lokatorów, a pismem z dnia 9 czerwca 2013 r., wezwali pozwaną do zapłaty

odszkodowania w wysokości 10.925,24 zł. Gmina S. złożyła lokatorom ofertę

zawarcia lokalu socjalnego w piśmie z dnia 5 sierpnia 2013 r., które doręczono

także powodom. Pismem z dnia 5 listopada 2013 r. pozwana powiadomiła

powodów, iż lokatorzy opuścili mieszkanie w dniu 4 listopada 2013 r. Wysokość

odszkodowania wynosiła 545,78 zł za grudzień 2011 r., 569,56 zł miesięcznie w

2012 r. i 590,79 zł miesięcznie w 2013 r.

Sąd Rejonowy uznał powództwo za uzasadnione w części, w oparciu

o przepisy art. 18 ust 5 ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym

zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (dalej u.o.p.l.) oraz art. 417 k.c.

W jego ocenie obowiązek przedstawienia oferty zawarcia umowy najmu lokalu

socjalnego, powstał z chwilą uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego. Nie ma

powodów, aby konkretyzację obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego uzależniać

od szczególnego zaangażowania samego właściciela opróżnianego lokalu. Mając

ma uwadze, że wyrok orzekający eksmisję oraz przyznający lokatorom

uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego uprawomocnił się w listopadzie 2011

roku, Sąd pierwszej instancji zasądził odszkodowanie za szkodę powstałą

w okresie od grudnia 2011 roku, do sierpnia 2013 r., kiedy strona pozwana

wskazała uprawnionym lokal socjalny.

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana w części zasądzającej

kwotę 5.817,33 zł (tj. zasądzającej odszkodowanie za szkodę powstałą w okresie

od grudnia 2011 r. do sierpnia 2012 r.). Zarzuciła naruszenie art. 18 ust. 5 u.o.p.l.

w zw. z art. 476 k.c. poprzez przyjęcie, że strona pozwana miała obowiązek

wskazania lokalu socjalnego z dniem uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego

i że nie wymaga to wniosku zainteresowanego, a w konsekwencji - uznanie,

że odszkodowanie za nieprzydzielenie takiego lokalu naliczane jest od dnia

uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego, a nie od wezwania gminy do złożenia

oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.

4

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w K. przedstawił

do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, czy dla stwierdzenia

zaniechania obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego, o którym mowa w art. 18

ust. 5 w zw. z art. 14 ust. 1 zd. drugie u.o.p.l, a tym samym stwierdzenia

bezprawności zachowania właściwej gminy jako przesłanki jej odpowiedzialności

deliktowej za niedostarczenie lokalu socjalnego, koniecznym jest wezwanie gminy

do zaoferowania najmu lokalu socjalnego dokonane po prawomocności wyroku

orzekającego o uprawnieniu do otrzymania takiego lokalu. W ocenie Sądu

Okręgowego możliwe są co najmniej dwa podejścia do rozwiązania

przedstawionego zagadnienia, przy czym na rzecz każdego z nich przemawiają

określone racje natury jurydycznej bądź celowościowej. Według pierwszej

koncepcji ciążący na gminie obowiązek wskazania osobie eksmitowanej lokalu

socjalnego powstaje dopiero z chwilą wezwania gminy do wskazania lokalu

socjalnego. Obowiązek ten należy bowiem traktować podobnie jak obowiązek

wykonania zobowiązania na gruncie art. 455 k.c. Według drugiej koncepcji

obowiązek gminy przedstawienia oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego

powstaje z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego eksmisję. Jest to

obowiązek wynikający z ustawy, a jego realizacja jest wykonaniem zadań

publicznych służących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych wspólnoty

samorządowej.

Postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. Sąd Najwyższy na podstawie art.

390 § 1 przejął sprawę do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty apelacji dotyczą wyłącznie naruszenia prawa materialnego

i podważają sposób określenia przez Sąd Rejonowy terminu, w którym po stronie

gminy powstał obowiązek złożenia oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.

Z tego punktu widzenia istotne znaczenie ma określenie charakteru stosunku

prawnego powstającego w wyniku uprawomocnienia się wyroku orzekającego

eksmisję i zastrzegającego na rzecz oby eksmitowanej uprawnienie do otrzymania

lokalu socjalnego. W judykaturze prezentowane jest stanowisko, że tego typu

wyrok nie kreuje po stronie osoby eksmitowanej roszczenia o zawarcie umowy

5

najmu lokalu socjalnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2012 r.,

I CSK 292/12). Stanowisko to należy podzielić. Na skutek uprawomocnienia się

wyroku eksmisyjnego nie powstaje więc pomiędzy gminą i osobą eksmitowaną

stosunek cywilnoprawny (zobowiązanie do dostarczenia lokalu socjalnego). Sąd

Rejonowy ocenił prawidłowo, że dostarczanie osobom eksmitowanym lokali

socjalnych należy do zadań własnych samorządu terytorialnego i jest to instrument

przewidziany w celu przeciwdziałania zjawisku bezdomności. Obowiązek gminy

w tym zakresie ma charakter publicznoprawny. Prawomocny wyrok sądowy

w sprawie o eksmisję, zastrzegający prawo do lokalu socjalnego, konkretyzuje

jedynie ten obowiązek wobec oznaczonej w wyroku osoby. Z tych względów nie

można przyjąć, że przy określeniu terminu, w którym po stronie gminy powstaje

obowiązek złożenia oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, ma

zastosowanie art. 455 k.c. Nie budzi wątpliwości, że wykonanie tego obowiązku nie

jest spełnieniem świadczenia w rozumieniu tego przepisu, gmina nie ma statusu

dłużnika a osoba uprawniona statusu wierzyciela. Przewidziane w art. 455 k.c.

wezwanie do wykonania zobowiązania przez dłużnika nie może mieć zatem

takiego samego znaczenia dla biegu terminu do wykonania przez gminę obowiązku

wynikającego z wyroku orzekającego eksmisję.

Stwierdzenie, że obowiązek złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy

najmu lokalu socjalnego powstaje po uprawomocnieniu się wyroku orzekającego

eksmisję i nie jest uzależniony od wezwania do jego wykonania, nie oznacza

jednak, że w przypadku jego niewykonania już w tej dacie powstaje także

obowiązek naprawienia szkody związanej z pozbawieniem właściciela lokalu

możliwości dysponowania lokalem. Zawarte w art. 18 ust 5 u.o.p.l. odesłanie do art.

417 k.c., oznacza, że odpowiedzialność odszkodowawcza gminy ma charakter

odpowiedzialności deliktowej. Jej podstawową przesłanką jest bezprawność

działania sprawcy szkody. Przesłanka bezprawności działania gminy jest związana

z wiedzą gminy o wyniku procesu, w którym zapadł wyrok eksmisyjny stwierdzający

istnienie uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego. Bezprawność polegająca na

zaniechaniu wykonania obowiązku ustawowego, stwierdzonego wyrokiem, może

być przypisana gminie jedynie pod warunkiem ustalenia, że gmina o takim

obowiązku wiedziała. Tego rodzaju stwierdzenie wymaga indywidualnej oceny,

6

z uwzględnieniem okoliczności konkretnego postępowania sądowego, w którym

zapadł wyrok eksmisyjny. Należy mieć na uwadze, że gmina może uczestniczyć

w postępowaniu w charakterze interwenienta. Wówczas jej wiedza o treści wyroku

może pokrywać się z datą jego wydania. Nie można natomiast przyjąć, że takie

samo znaczenie ma sama możliwość uczestniczenia gminy w postępowaniu jako

interwenienta. Nie jest to bowiem obowiązek gminy, ale jej uprawnienie. W takim

przypadku może być istotne zawiadomienie gminy o treści wyroku przez osobę

zainteresowaną, którą może być zarówno właściciel lokalu, jak i osoba

eksmitowana uprawniona do otrzymania lokalu socjalnego. Nie można także

wykluczyć, że gmina uzyska informację o treści wyroku w inny sposób np. w wyniku

własnych działań w związku z uzyskaniem informacji o toczącym się postępowaniu.

Ustalenie daty, w której gmina dowiedziała się o treści prawomocnego

wyroku eksmisyjnego nie jest jednak wystarczające do przyjęcia, że niezłożenie

w tej dacie oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego jest działaniem

bezprawnym. Ocena, czy miało miejsce bezprawne zaniechanie wykonania

obowiązku przez gminę, powinna obejmować także rozważenie indywidualnie

w każdej sprawie możliwości podjęcia wymaganych czynności już z chwilą

uzyskania informacji o treści wyroku. Sąd pierwszej instancji nie dokonał oceny

w tym zakresie i nie ustalił nawet daty, w której strona pozwana dowiedziała się

o wyroku. Ograniczył się do ustalenia daty uprawomocnienia się wyroku

eksmisyjnego i przyjął niezasadnie, że przesądza to, iż z tą datą strona pozwana

zaniechała wykonania obowiązku wynikającego z ustawy, co statuowało jej

odpowiedzialność odszkodowawczą. Uzasadniony był zatem zarzut naruszenia art.

18 ust 5 u.o.l. Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu w na

podstawie art. 386 § 4 k.p.c., z uwzględnieniem zakresu zaskarżenia wskazanego

w apelacji strony pozwanej.