SNO 21/15

Sygn. akt SNO 21/15

UCHWAŁA

Dnia 28 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSN Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Katarzyna Wojnicka

przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Aleksandra Herzoga

w sprawie K. J.

sędziego Sądu Rejonowego w […]

po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 28 maja 2015 r.,

zażaleń obwinionego sędziego, jego obrońcy i Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego

na uchwałę Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 20 stycznia 2015 r.,

w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej

uchyla zaskarżaną uchwałę i sprawę przekazuje do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu - Sądowi

Dyscyplinarnemu w […].

UZASADNIENIE

W złożonym przez Prokuratora Okręgowego wniosku o zezwolenie na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędzi Sądu Rejonowego w [...] – K. J.

stwierdzono, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na dostatecznie

2

uzasadnione podejrzenie popełnienia przez nią przestępstwa polegającego na tym,

że:

- w okresie od 29 sierpnia 2007 r. do 30 kwietnia 2011 r. w […], działając w krótkich

odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, jako funkcjonariusz

publiczny – Sędzia Sądu Rejonowego pełniący funkcję Przewodniczącego

Wydziału […], nie dopełniła ciążących na niej obowiązków służbowych

wynikających z treści przepisów § 49 ust. 1 i § 57 pkt 1, 2 i 8 Rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów

powszechnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 38, poz. 249, w brzmieniu obowiązującym do

dnia wejścia w życie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 lipca 2013

r. zmieniającego rozporządzenie - Regulamin urzędowania sądów powszechnych,

tj. do dnia 15 sierpnia 2013 r.), § 278 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów

powszechnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 38, poz. 249) oraz § 384 ust. 2 pkt 11

Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2003 r. w sprawie

organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów

administracji sądowej (w brzmieniu nadanym Zarządzeniem Ministra

Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2006 r., zmieniającym zarządzenie w sprawie

organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów

administracji sądowej Dz. Urz. MS z dnia 3 sierpnia 2006 r. z dniem 1 lipca 2006 r.),

§ 384 ust. 2 pkt 15 cytowanego wyżej zarządzenia (w brzmieniu nadanym

Zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2007 r., zmieniającym

zarządzenie w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz

innych działów administracji sądowej z dniem 1 stycznia 2008 r., Dz. Urz. MS z dnia

31 stycznia 2008 r.), § 384 ust. 2 pkt 16 cytowanego zarządzenia (w brzmieniu

nadanym Zrządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 grudnia 2008 r.

zmieniającym zarządzenie w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów

sądowych oraz innych działów administracji sądowej z dniem 1 stycznia 2009 r.,

Dz. Urz. MS z dnia 3 lutego 2009 r.) w ten sposób, że wbrew obowiązkom

wskazanym w treści § 57 pkt 1 i 2, § 278 ust. 1 i 2 Regulaminu urzędowania sądów

powszechnych, jako Przewodnicząca Wydziału, nie zaznajamiała się z

zawiadomieniami o ponownym skazaniu przesyłanymi przez Biuro Informacyjne

3

Krajowego Rejestru Karnego, nie wydawała zarządzeń porządkowych w zakresie

dalszego nadania biegu wskazanym zawiadomieniom, wbrew dyspozycji § 49 ust. 1

Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, nie wyznaczała sędziów

sprawozdawców, zobowiązanych do przeprowadzenia postępowań i wydania

stosownych orzeczeń w przedmiocie zarządzenia wykonania kar pozbawienia

wolności warunkowo zawieszonych, w sposób określony w treści przepisu art. 351

§ 1 k.p.k., zgodnie z którym wyznaczanie sędziów sprawozdawców do rozpoznania

poszczególnych zawiadomień o ponownym skazaniu winno następować według

kolejności ich wpływu oraz jawnej dla stron listy sędziów danego wydziału, a nadto

wbrew dyspozycji przepisów § 384 ust. 2 pkt 11, § 384 ust. 2 pkt 15 i § 384 ust. 2

pkt 16 cytowanego powyżej Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości, nie wydawała

zarządzeń nakazujących zarejestrowanie poszczególnych zawiadomień o

ponownym skazaniu w wykazie „Ko", przez co jako Przewodnicząca Wydziału nie

sprawowała należytego nadzoru nad rozpoznawaniem tego typu kategorii spraw,

do czego była zobowiązana na podstawie § 57 pkt 8 Regulaminu urzędowania

sądów powszechnych, w wyniku czego doszło do zaniechania wydania przez Sąd

postanowień w przedmiocie zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej,

stosownie do treści art. 75 § 1, 2 lub 3 k.k., w terminie określonym w treści art. 75 §

4 k.k. w sprawach o sygnaturach:[…],w których zarządzenie wykonania kary miało

charakter obligatoryjny, oraz w sprawach:[…], w których zarządzenie wykonania

kary miało charakter fakultatywny, w wyniku czego działała na szkodę interesu

publicznego, wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu sądów

powszechnych, tj. czynu z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Sędzia K. J. wniosła o nieuwzględnienie wniosku.

Uchwałą z dnia 24 czerwca 2014 r., Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

odmówił zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędzi Sądu

Rejonowego K. J. Sąd wskazał m.in., iż brak jest dowodów na umyślne działanie

sędziego (a więc popełnienie przestępstwa z art. 231 § 1 k.k.), a także, że ukaranie

K. J., za podobnie opisane przewinienie służbowe, w postępowaniu dyscyplinarnym

w sprawie […], jest wystarczające.

Polemizując ze stanowiskiem Sąd Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego,

Prokurator Okręgowy zaskarżył powyższą uchwałę. Uchwałą z dnia 18 listopada

4

2014 r., Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uchylił zaskarżoną uchwałę i

przekazał sprawę sędzi K. J. do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu –

Sądowi Dyscyplinarnemu.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w

dniu 20 stycznia 2015 r., podjął uchwałę na mocy której zezwolił na pociągniecie do

odpowiedzialności karnej sędzi Sądu Rejonowego– K. J., w zakresie czynu

opisanego w złożonym przez prokuratora wniosku.

We wniesionym zażaleniu K. J. podniosła zarzut błędnej oceny dowodów,

która miała doprowadzić do błędnych ustaleń faktycznych i błędnego przyjęcia, że

stawiany jej zarzut został dostatecznie uprawdopodobniony, a nadto wskazała na

sprzeczność pomiędzy treścią uchwały wskazującej zakres jej odpowiedzialności a

treścią uzasadnienia. W konkluzji wniosła o zmianę uchwały poprzez odmówienie

zezwolenia na pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej.

Zaskarżając orzeczenie sądu dyscyplinarnego obrońca K. J., na podstawie

art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., rozstrzygnięciu temu zarzucił naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego, mające istotny wpływ na treść uchwały, tj.:

- art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k., polegające na oddaleniu wniosku dowodowego obrony z

dnia 20 stycznia 2015 r. o przesłuchanie w charakterze świadków sędziów […] w

sytuacji, gdy zeznania tych osób miały pierwszorzędne znaczenie dla oceny

sytuacji, w jakiej znalazła się sędzia K. J., podejmowanych przez nią działań, a w

konsekwencji reorganizacji pracy wydziału i obecnego jego funkcjonowania, co z

kolei ma zasadnicze znaczenie dla prawnokarnej oceny jej zachowania, a co za

tym idzie rozstrzygnięcia kwestii zezwolenia na ewentualne pociągnięcie jej osoby

do odpowiedzialności karnej,

- art. 4 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k., polegające na przekroczeniu zasad związanych z

obiektywną i swobodną oceną materiału dowodowego przyjmując, iż opisany we

wniosku Prokuratora Okręgowego zarzut popełnienia przez K. J. przestępstwa z

art. 231 § 1 k.k. został dostatecznie uprawdopodobniony w sytuacji, gdy brak ku

temu miarodajnych przesłanek w świetle całokształtu materiału poznawczego

niniejszej sprawy.

W następstwie tych zarzutów obrońca wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały

poprzez odmówienie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędzi

5

K. J., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w […] we

wniesionym na korzyść K. J. zażaleniu podniósł zarzut błędu w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę uchwały, który mógł mieć wpływ na jej treść, a

polegający na niezasadnym przyjęciu, że zachodzi dostatecznie uzasadnione

podejrzenie popełnienia przez sędzię K. J. przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zw. z

art. 12 k.k., podczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału

dowodowego oraz uwzględnienie całokształtu okoliczności ujawnionych w toku

posiedzenia prowadzi do wniosku przeciwnego. Przy tak sformułowanym zarzucie

skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez odmowę zezwolenia na

pociągniecie do odpowiedzialności karnej sędzi K. J., ewentualnie o uchylenie

zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

Wniesione środki odwoławcze okazały się na tyle zasadne, że ich

konsekwencją stała się konieczność uchylenia zaskarżonej uchwały i przekazania

sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego

rozpoznania.

Opisane wyżej zażalenia podnosiły zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych

(zażalenia sędzi K. J. i Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie

Okręgowym) oraz obrazy prawa procesowego (art. 170 § 1 pkt 2, art. 4 i 7 k.p.k. –

zażalenie obrońcy sędzi). Odniesienie się do zawartych w zażaleniach zarzutów nie

jest jednak praktycznie możliwe, ponieważ zaskarżona uchwała nie poddaje się

kontroli merytorycznej, a ranga zaistniałych uchybień procesowych powoduje, że

orzeczenie to jawi się jako oczywiście niesprawiedliwe.

Zgodnie z art. 424 § 1 k.p.k., który ma odpowiednie zastosowanie w

postępowaniu immunitetowym, uzasadnienie uchwały powinno zawierać wskazanie

jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w tej mierze

oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych oraz wyjaśnienie

podstawy prawnej orzeczenia. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie spełnia

powyższych wymogów. Główną część uzasadnienia uchwały Sądu Apelacyjnego –

6

Sądu Dyscyplinarnego stanowi opis wydarzeń, które miały miejsce w okresie od

dnia 29 sierpnia 2007 r. w […] Wydziale Sądu Rejonowego, w kontekście

aktywności zawodowej Przewodniczącej tego Wydziału sędzi K. J. Zawarte na

stronach 5 – 9 uzasadnienia ustalenia, a ściślej biorąc relacja o sposobie

funkcjonowania Wydziału, oderwane są od podstawy dowodowej. W treści

motywacyjnej uchwały wskazuje się jedynie na: „akta osobowe sędziego, zakresy

obowiązków, dekrety Prezesa SO w […]” (s. 5) – w kontekście zakresu obowiązku

sędzi J. jako Przewodniczącej Wydziału, pismo z dnia 3 sierpnia 2009 r. – w

odniesieniu do okoliczności, iż sędzia ponaglała sędziego S. K. do podejmowania

czynności w zakresie jego decernatu oraz zeznania świadków […]– na okoliczność,

że problem „szafy w pokoju […]” był znany sędzi J. Zawarty w uzasadnieniu opis

wydarzeń nie znajduje w znacznej mierze oparcia w podstawie dowodowej w tym

sensie, że nie wiadomo które dowody stanowiły podstawę poszczególnych ustaleń.

Trudno zatem w zaistniałej sytuacji kontrolować prawidłowość ustaleń przez

pryzmat zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych, czy naruszenia zasady

swobodnej oceny dowodów, skoro nie wiadomo, co było podstawą tych ustaleń.

Opisany problem komplikuje się jeśli zważyć, że opisywane uzasadnienie w

istocie rozmija się z przedmiotem postępowania.

Prokurator wystąpił z wnioskiem o zezwolenie na pociągnięcie sędzi do

odpowiedzialności karnej za zachowanie bądź zaniechanie, które – w jego ocenie –

wypełniało znamiona przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. Obowiązkiem

Sądu było zatem poczynienie ustaleń faktycznych, znajdujących oparcie w

zgromadzonych dowodach i wysnucie ocen prawnych w kontekście znamion

wskazanego wyżej typu czynu zabronionego, ewentualnie innego czynu, jako że

jest on związany opisem czynu, a nie jego kwalifikacją prawną. Jak wynika z treści

uchwały oraz wywodów zawartych w jej uzasadnieniu Sąd wyraził zgodę na

pociągnięcie sędzi J. do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw.

z art. 12 k.k. („Zdaniem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, zebrane w

śledztwie dowody w dostateczny sposób uzasadniają popełnienie przez K. J.

przestępstwa kwalifikowanego z art. 231 § 1 k.k.” – s. 9 uzasadnienia uchwały).

Pomijając fakt, że nie wskazano w przytoczonym wywodzie żadnych dowodów ze

śledztwa uzasadniających powyższe przekonanie oraz że do podjęcia pozytywnej

7

uchwały wystarczy stwierdzenie odpowiednio wysokiego prawdopodobieństwa

popełnienia przez sędziego przestępstwa, należy zauważyć, iż Sąd Apelacyjny w

istocie w żaden sposób nie odniósł się, w kontekście zachowania sędzi J., do

znamion przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. Przypomnieć zatem trzeba, że przywołany

przepis przewiduje odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego za

przekroczenie jego uprawnień lub niedopełnienie obowiązków i w konsekwencji

działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Poza oczywistym

przyjęciem, że sędzia jest funkcjonariuszem publicznym, w uzasadnieniu uchwały

trudno doszukać się ustaleń i rozważań związanych z pozostałymi znamionami

czynu zabronionego. O ile prokurator, co przeniknęło do treści uchwały, próbował w

opisie czynu wskazać treść obowiązków obciążających sędzię oraz ich normatywne

zakotwiczenie, o tyle w wywodach uzasadnienia uchwały trudno się takich ustaleń

doszukać. Motywacyjna część uchwały nie zawiera w istocie żadnych rozważań

wskazujących na to, jakie obowiązki – w kontekście twierdzeń prokuratora –

obciążały Przewodniczącą Wydziału sędzię J. oraz jakie było ich źródło. Nie sposób

przecież zasadnie mówić o wysokim prawdopodobieństwie niedopełnienia

obowiązków przez funkcjonariusza publicznego, jeżeli nie ustaliło się o jakie

obowiązki chodzi i z jakiego źródła wynikają. Sąd Apelacyjny nie tylko nie czyni

zadość powyższym wymaganiom, ale popada nadto w sprzeczność. Oto bowiem

odnosząc do wskazywanego przez prokuratora naruszenia przez sędzię przepisów

art. 351 § 1 i 2 k.p.k. z jednej strony stwierdza, że regulacje te nie mają

zastosowania w postępowaniu wykonawczym, z drugiej zaś w dyspozytywnej treści

uchwały zezwala na pociągnięcie sędzi do odpowiedzialności karnej m.in. za to, że

„ nie wyznaczała sędziów sprawozdawców, zobowiązanych do przeprowadzenia

postępowań i wydania stosownych orzeczeń w przedmiocie zarządzenia wykonania

kar pozbawienia wolności warunkowo zawieszonych, w sposób określony w treści

przepisu art. 351 § 1 kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym

wyznaczanie sędziów sprawozdawców do rozpoznania poszczególnych

zawiadomień winno następować według kolejności ich wpływu oraz jawnej dla stron

listy sędziów danego wydziału”.

Występek określony w art. 231 § 1 k.k. należy do kategorii przestępstw z

konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo, a więc materialnych znamiennych

8

skutkiem, którym jest wystąpienie niebezpieczeństwa powstania szkody w interesie

publicznym lub prywatnym (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 24 stycznia 2013 r., I KZP 24/12, OSNKW 2013, z. 2, poz.12).

Stwierdzenie, że funkcjonariusz publiczny naruszył art. 231 § 1 k.k. wymaga

ustalenia istnienia związku przyczynowego między niedopełnieniem obowiązków a

powstaniem zagrożenia dla chronionego prawem dobra publicznego czy

prywatnego, na co trafnie zwrócił uwagę w swoim zażaleniu Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym. Rozważań w tej kwestii trudno wszakże

doszukać się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Powiązanie przyczynowo –

skutkowe występuje także w przepisie art. 231 § 3 k.k., regulującym nieumyślną

postać czynu z art. 231 § 1 k.k. (przepis art. 231 § 3 k.k. wymaga zaistnienia skutku

w postaci wyrządzenia istotnej szkody).

Brak należytych ustaleń faktycznych, znajdujących swą podstawę w

konkretnych dowodach, a także brak jakiejkolwiek w istocie analizy zachowania

sędzi J. przez pryzmat znamion czynu zabronionego określonego w art. 231 § 1

k.k. stanowi wystarczający powód do uchylenia zaskarżonej uchwały przekazania

sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego

rozpoznania i zwalnia Sąd Najwyższy z obowiązku odniesienia się do pozostałych

zarzutów sformułowanych we wniesionych środkach odwoławczych.

W toku ponownego postępowania Sąd Apelacyjny będzie zobowiązany do

uwzględnienia powyższych uwag i w konsekwencji poczynienia ustaleń faktycznych

w oparciu o konkretny materiał dowodowy oraz uzasadnienia swojego stanowiska

w zgodzie z art. 424 § 1 k.p.k., a więc wskazania, jakie fakty uznał za udowodnione

lub nie udowodnione i na jakich w tej mierze oparł się dowodach, a także

zastawienia ustaleń związanych z zachowaniem sędzi J., mającego polegać na

niedopełnieniu konkretnych obowiązków, ze znamionami poszczególnych typów

zabronionych określonych w art. 231 § 1 bądź art. 231 § 3 k.k., z uwzględnieniem

konieczności wykazania istnienia związku przyczynowego między niedopełnieniem

obowiązków a wystąpieniem wskazanych w tych przepisach skutków.

Kierując się powyższym, orzeczono jak w części dyspozytywnej uchwały.

9