III KK 65/15

Sygn. akt III KK 65/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Rafał Malarski

SSA del. do SN Stanisław Stankiewicz

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga

w sprawie M. P.

ukaranego z art. 87 § 1 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 3 czerwca 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść ukaranego

od wyroku Sądu Rejonowego w P.

z dnia 12 grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P.

UZASADNIENIE

M. P. został obwiniony o to, że „w nocy z 19/20 września 2013 r. na drodze

publicznej w miejscowości Ł., kierował pojazdem marki Mitsubishi Pajero o nr rej.

[…] znajdując się w stanie po użyciu alkoholu”, tj. o czyn z art. 87 § 1 k.w., oraz o to

że „w miejscu i czasie j.w. kierował wyżej wymienionym pojazdem, nie posiadając

uprawnień do kierowania”, tj. o czyn z art. 94 § 1 k.w.

2

Sąd Rejonowy w P., w uwzględnieniu złożonego na rozprawie wniosku

obwinionego, o którym mowa w art. 73 k.p.s.w., o wydanie wyroku skazującego bez

przeprowadzenia postępowania dowodowego i wymierzenie mu kary miesiąca

ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej

pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym oraz

orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 6 miesięcy,

przy braku sprzeciwu oskarżyciela publicznego (w tym wypadku funkcjonariusza

policji), wyrokiem z dnia 12 grudnia 2014 r., sygn. akt […]:

I. „obwinionego M. P. uznał za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów,

ustalając przy tym, iż czyn z 1 punktu wniosku o ukaranie wyczerpuje dyspozycję

art. 87 § 1 k.w., zaś czyn z 2 punktu wniosku o ukaranie wyczerpuje dyspozycję art.

94 § 1 k.w. i za to na podstawie art. 9 § 2 k.w. w zw. z art. 87 § 1 k.w. w zw. z art.

39 § 1 i 2 k.w. skazał go na karę miesiąca ograniczenia wolności polegającą na

wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40

(czterdziestu) godzin miesięcznie,

II. na podstawie art. 87 § 3 k.w. orzekł wobec obwinionego zakaz

prowadzenia pojazdów osobowych na okres 6 (sześciu) miesięcy,

III. zwolnił obwinionego od ponoszenia kosztów sądowych, którymi obciążył Skarb

Państwa”.

Wyrok ten, nie został zaskarżony przez strony postępowania i uprawomocnił

się w dniu 20 grudnia 2014 r.

Orzeczenie powyższe zaskarżył w całości na niekorzyść obwinionego

wniesioną w dniu 5 marca 2015 r. kasacją Prokurator Generalny. Zarzucił w niej

„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa

procesowego – art. 64 § 2 k.p.s.w., polegające na uwzględnieniu sprzecznego z

wymogami prawa wniosku obwinionego o skazanie go bez przeprowadzenia

postępowania dowodowego i wydaniu wyroku skazującego zgodnego z tym

wnioskiem, co w konsekwencji doprowadziło do rażącego naruszenia prawa

materialnego – art. 87 § 1 k.w., poprzez wymierzenie oskarżonemu, za popełnienie

wykroczeń z art. 87 § 1 k.w. i art. 94 § 1 k.w. na podstawie art. 9 § 2 k.w. w zw. z

art. 87 § 1 k.w. w zw. z art. 39 § 1 i 2 k.w. kary miesiąca ograniczenia wolności z

zobowiązaniem do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele

3

społeczne w wymiarze 40 godzin miesięcznie pomimo tego, że wykroczenie

określone w art. 87 k.w. zagrożone jest karą aresztu albo grzywny nie niższej niż 50

złotych”. Przy tak sformułowanym zarzucie wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w P. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja, wniesiona na niekorzyść ukaranego, z zachowaniem terminu

określonego w art. 110 § 2 k.p.s.w., jest zasadna, wobec czego podlegała

uwzględnieniu w całości.

Pewne zastrzeżenia wzbudza wprawdzie powołanie w jej zarzucie jako

naruszonego art. 87 § 1 k.w. Prawdą jest, że w przepisie tym przyjęto, iż

wykroczenie polegające m.in. na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu

lądowym przez osobę znajdującą się w stanie po użyciu alkoholu (a więc takie jakie

przypisane zostało w tej sprawie M. P. i stanowiło, zgodnie z art. 9 § 2 k.w.,

podstawę wymiaru kary), zagrożone jest karą aresztu oraz grzywny nie niższej niż

50 zł, zaś wyrokujący w niniejszej sprawie sąd orzekł nieprzewidzianą w art. 87 § 1

k.w. karę w postaci miesiąca ograniczenia wolności z zobowiązaniem do

wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40

godzin miesięcznie. Rzecz w tym, że kara ta ukształtowana została przez sąd meriti

przy uwzględnieniu – co wprost wynika (pomimo braku uzasadnienia) z sentencji

zaskarżonego orzeczenia – instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary określonej

w art. 39 § 1 i 2 k.w. W związku z tym, przepisem prawa materialnego, który

dotknięty został wadą (o czym w dalszej części uzasadnienie), był w pierwszym

rzędzie art. 39 § 2 k.w., regulujący zasady wymiaru kary w wypadku jej

nadzwyczajnego złagodzenia.

Trafnie natomiast podniesiono, że w niniejszej sprawie nie było możliwe

uwzględnienie wniosku skazanego, o którym mowa w art. 73 k.p.s.w., bowiem nie

spełniał on, w zakresie proponowanej kary, wymogów prawa materialnego – w tym

wypadku zarówno art. 87 § 1 k.w. (nie przewidującej za popełnienie takiego czynu

kary ograniczenia wolności), jak i wskazanego wyżej art. 39 § 2 k.w., który w tym

wypadku został przez sąd rejonowy przy wymiarze kary zastosowany. Zgodnie z

treścią tego ostatniego przepisu nadzwyczajne złagodzenia kary, przewidzianej za

4

wykroczenie, polega na wymierzeniu jej poniżej dolnej granicy ustawowego

zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju. Kara ograniczenia wolności jest zaś

karą surowszą od kary grzywny (a taka jest przewidziana w sankcji art. 87 § 1 k.w.),

natomiast karą łagodniejszą jest w takim wypadku kara nagany, co wynika wprost z

katalogu kar sformułowanych przez ustawodawcę w art. 18 k.w. (zob. w tym

przedmiocie wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 2006 r., III KK 97/06,

OSNKW 2006, z. 6, poz. 63; z dnia 16 listopada 2011 r., III KK 280/11, LEX nr

1055029; z dnia 25 czerwca 2014 r., II K 121/14, Prok. i Pr. – orzecz. 2014, nr 10,

poz. 10). Wobec powyższego, stosując art. 39 § 1 i 2 k.w. możliwe było co najwyżej

orzeczenie właśnie kary nagany, a nie kary ograniczenia wolności, surowszej od

kary grzywny.

Zasadnie więc Prokurator Generalny wskazał w uzasadnieniu kasacji, że

uwzględniając, w oparciu o przepis art. 64 § 2 k.p.s.w., wniosek obwinionego Sąd

Rejonowy w P. naruszył jednocześnie art. 63 § 2 k.p.s.w. (stosowany w takim

przypadku odpowiednio – arg. art. 73 k.p.s.w. w zw. z art. 64 § 1 in fine k.p.s.w.),

ponieważ w sytuacji, gdy treść wniosku w zakresie wymiaru kary nie spełniała

wymogów prawa materialnego, powinien uzależnić jego uwzględnienie od

dokonania w nim określonych przez siebie zmian.

Trafność podniesionego w kasacji zarzutu rażącego naruszenia prawa

procesowego, mającego przy tym istotny wpływ na treść orzeczenia (wymierzenie

kary nie przewidzianej za przypisane wykroczenie i sprzecznej z regulacją art. 39 §

2 k.w.), implikowała wydanie przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia o charakterze

kasatoryjnym. Uchylono w związku z tym – zgodnie z wnioskiem autora kasacji –

cały wyrok, bowiem w sytuacji, gdy zakończenie sprawy nastąpiło w trybie

konsensualnym, obwiniony powinien mieć możliwość wypowiedzenia się w zakresie

zarówno podtrzymania zgłoszonego przez siebie wniosku o skazanie go w

określony sposób bez przeprowadzania postępowania dowodowego, jak i przede

wszystkim innego ukształtowania proponowanej kary.

Procedując ponownie sąd meriti uniknie stwierdzonych uchybień

uwzględniając kierunek wniesionej kasacji, który pozostawia otwartą kwestię

wymiaru kary.

Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.

5