II CSK 496/14

Sygn. akt II CSK 496/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

Protokolant Agnieszka Łuniewska

w sprawie z powództwa "K." Spółki Akcyjnej z siedzibą we W.

przeciwko "S." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą

w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie

w Izbie Cywilnej w dniu 12 czerwca 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 lutego 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powódka K. SA we W. domagała się zasądzenia na swoją rzecz od

pozwanej „S.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. kwoty 125.114, 66 zł z

odsetkami ustawowymi od dnia 22 listopada 2011 r. oraz kosztami procesu. W

uzasadnieniu wskazała, że dochodzona kwota obejmuje – nabyte w drodze umowy

cesji - wierzytelności J. S. P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości

likwidacyjnej (dalej: „JSP”) wobec pozwanej z tytułu bezpodstawnie uzyskanych

korzyści w związku z naruszeniem ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, że nie dopuściła się

wobec spółki JSP czynu nieuczciwej konkurencji.

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 5 lipca 2013 r. oddalił powództwo i

obciążył powódkę kosztami procesu. Sąd ten przyjął, że pozwana dopuściła się

czynu nieuczciwej konkurencji określonego w art. 14 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16

kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r.,

Nr 153 poz. 1503, ze zm.; dalej: „u.z.n.k.”) w postaci pobierania innych niż marża

handlowa opłat za przyjęcie do sprzedaży towarów dostarczonych przez spółkę

JSP w ramach współpracy handlowej nawiązanej na podstawie umowy z dnia 1

stycznia 2008 r. Stwierdził, że tzw. opłaty targowe nie były ekwiwalentem

jakichkolwiek świadczeń ze strony pozwanej na rzecz spółki JSP. Spółka ta

wprawdzie nie mogła uchylić się od tych opłat, ale mogła negocjować ich wysokość.

Pozwana, pobierając te opłaty, nie uzyskała bezpodstawnie korzyści kosztem spółki

JSP. Spółka ta rekompensowała bowiem sobie te opłaty ustalając wyższą cenę

sprzedawanych produktów. W tych okolicznościach należy uznać, że nie zostały

spełnione przesłanki powstania dochodzonego roszczenia, przewidziane w art. 18

ust. 1 pkt 5 u.z.n.k. i powódka nie może skutecznie ich dochodzić.

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

powódki od wyroku Sądu Okręgowego i orzekł o kosztach procesu za drugą

instancję, podzielając w całej rozciągłości przyjęte za podstawę tego orzeczenia

ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną. Sąd Apelacyjny podkreślił,

że przedsiębiorca dochodzący zwrotu bezpodstawnie uzyskanych korzyści na

podstawie art. 18 ust. 1 pkt 5 u.z.n.k. musi wykazać, że jego interes został

3

zagrożony lub naruszony działaniem sprawcy czynu nieuczciwej konkurencji, co

wynika również z treści art. 3 ust. 1 u.z.n.k. Tymczasem powódka nie wykazała,

iż spółka JSP doznała straty wskutek pobrania od niej tzw. opłat marketingowych,

ani że pozwana w ten sposób bezpodstawnie uzyskała korzyści.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., pozwana zarzuciła naruszenie:

- art. 15 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 3 ust. 1 u.z.n.k. przez błędną wykładnię

polegająca na uznaniu, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie drugi

z wymienionych przepisów i w konsekwencji niezastosowanie art. 18 ust. 1 pkt 5

u.z.n.k. w związku z art. 405 k.c., ewentualnie z art. 410 § 2 k.c.;

- art. 328 § 2 k.p.c. przez brak należytego ustosunkowania się do granic

zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji, w tym zarzutów procesowych

podniesionych w apelacji;

- art. 378 § 1 k.p.c. przez uznanie, ze postępowanie dowodowe może zostać

przeprowadzone jedynie przed sądem pierwszej instancji.

Powołując się na tak ujęte podstawy kasacyjne, powódka wniosła

o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie apelacji, ewentualnie o uchylenie

tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skardze kasacyjnej nie można odmówić słuszności, chociaż nie wszystkie

podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do podstawy kasacyjnej naruszenia

przepisów postępowania, należy stwierdzić, że wypełniające ja zarzuty należy

uznać za bezzasadne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że wadliwość

uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji może stanowić usprawiedliwioną

podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie to nie zawiera

4

wszystkich koniecznych elementów, bądź zawiera tak kardynalne braki, które

uniemożliwiają kontrolę kasacyjną. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej,

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest dotknięte takimi wadami. Wynika

z niego jednoznacznie, jakie przesłanki faktyczne i prawne legły u podstaw

oddalenia apelacji. Zasadniczą przyczyną tego rozstrzygnięcia była

zaakceptowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż przeszkodę do

uwzględnienia powództwa stanowiło stwierdzenie, że czyn nieuczciwej konkurencji,

którego dopuściła się pozwana, nie naruszył interesu spółki JSP. Ocena trafności

tego stanowiska nie podlega kontroli w płaszczyźnie art. 328 § 2 k.p.c. Skarżąca

nie sprecyzowała, do których zarzutów powołanych w apelacji Sąd Apelacyjny nie

odniósł się ani na czym – w jej ocenie - polegało naruszenie rozpoznanie sprawy

z naruszeniem granic zaskarżenia. Należy zatem przypomnieć, że Sąd Najwyższy

nie jest uprawniony do rekonstruowania zarzutów wypełniających podstawy

kasacyjne na podstawie materiału znajdującego się w aktach sprawy.

Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sad drugiej instancji rozpoznaje sprawę

w granicach apelacji, przy czym w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod

uwagę nieważność postępowania. Przytoczone unormowanie nie może zostać

naruszone przez uznanie – jak ujęła to skarżąca - że postępowanie dowodowe

przeprowadza jedynie sądem pierwszej instancji, gdyż nie odnosi się ono w ogóle

do kwestii postępowania dowodowego. Zarzut naruszenia powyższego przepisu

trzeba więc uznać za oczywiście chybiony.

Usprawiedliwiona natomiast okazała się podstawa kasacyjna naruszenia

prawa materialnego.

Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjął, że istotną przesłankę powstania po

stronie przedsiębiorcy roszczenia przewidzianego w art. 18 ust. 1 pkt 5 u.z.n.k.

stanowi naruszenie jego interesu; wynika to wprost z tego przepisu. Wychodząc

z tego trafnego założenia błędnie jednak uznał, że czyn nieuczciwej konkurencji,

którego dopuściła się pozwana pobierając od spółki JSP inne opłaty niż marża

handlowa za przyjęcie towaru do sprzedaży, nie naruszył interesu tej spółki.

Z dokonanych w sprawie wiążących ustaleń faktycznych wynika

jednoznacznie, że pozwana dokonywała potrąceń tych opłat z wierzytelnością

5

spółki JSP z tytułu ceny sprzedaży towarów. Nie ulega zatem wątpliwości,

że w konsekwencji świadczenie należne tej spółce uległo obniżeniu. Innymi słowy,

gdyby pozwana nie pobierała od wymienionej spółki niedozwolonych opłat, to

otrzymałaby cenę sprzedaży w całości. Cena sprzedaży stanowi ekwiwalent

przeniesienia własności rzeczy na kupującego (art. 535 § 1 k.c.). Skoro – jak

ustalono – pozwana dokonywała potrąceń opłat z wierzytelnością z tytułu ceny

sprzedanych jej towarów, to nie do zaakceptowania jest wniosek, że działanie to nie

naruszało interesu sprzedawcy. Trudno zakładać, że wolą stron nawiązujących

współpracę handlową było uregulowanie – w jej ramach - zachowań noszących

znamiona czynu nieuczciwej konkurencji. Sąd Apelacyjny takiego ustalenia nie

dokonał; konsekwentnie natomiast wskazywał, że w następstwie pobierania przez

pozwaną niedozwolonych opłat spółka JSP nie otrzymywała całej uzgodnionej ceny.

Z motywów zaskarżonego wyroku można wyprowadzić wniosek, że –

według Sądów obu instancji - ocena zasadności powództwa zmierzającego do

realizacji roszczenia przewidzianego w art. 18 ust. 1 pkt 5 u.z.n.k. nie wymaga

sięgnięcia do zasad ogólnych prawa cywilnego, regulujących wydanie

bezpodstawnie uzyskane korzyści majątkowe. Stanowisko to należy uznać za

błędne, gdyż – jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia

19 sierpnia 2009 r., III CZP 58/09 (OSNC 2010, nr 3, poz. 37) – przez odesłanie

w art. 18 ust. 1 pkt 5 u.z.n.k. do zasad ogólnych należy rozumieć odesłanie do

zasad ogólnych dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast. k.c.).

Stojąc na gruncie tego zapatrywania, aprobowanego przez skład

orzekający, nie można skutecznie odeprzeć zarzutu naruszenia art. 18 ust. 1 pkt 5

u.z.n.k. w związku z art. 405 k.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.

6