V KK 90/15

Sygn. akt V KK 90/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 czerwca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Roman Sądej (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSA del. do SN Mariusz Młoczkowski

Protokolant Barbara Kobrzyńka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga,

w sprawie K. P.,

o wydanie wyroku łącznego,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 10 czerwca 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego, na niekorzyść skazanego,

od wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 16 października 2014 r.,

zmieniającego wyrok łączny Sądu Rejonowego w L.

z dnia 26 czerwca 2014 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części orzekającej o zmianie

wyroku łącznego Sądu Rejonowego w L. polegającej na

warunkowym zawieszeniu wykonania kary łącznej roku i 10

miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej w punkcie

pierwszym wyroku łącznego;

2

2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy wyrokiem łącznym z dnia 26 czerwca 2014r. w punkcie

pierwszym części dyspozytywnej połączył skazanemu K. P. kary:

1. grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł każda, orzeczoną

wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 21 września 2006r., sygn. VII K 997/06, za czyn

z art. 178a § 1 k.k., popełniony w dniu 18 lipca 2006r.,

2. 6 miesięcy ograniczenia wolności, z obowiązkiem wykonywania pracy na

cele społeczne w wymiarze 25 godzin w stosunku miesięcznym, orzeczoną

wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 25 października 2006r., sygn. VI K 739/06 za

czyn z art. 178a § 1 k.k., popełniony w dniu 27 sierpnia 2006r.,

3. roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 3 lat próby oraz grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł każda,

orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 21 listopada 2006r., sygn. II K

328/06, za czyn z art. 286 § 1 k.k., popełniony w dniu 20 stycznia 2006r., przy czym

wykonanie kary pozbawienia wolności zostało zarządzone postanowieniem z dnia

19 września 2008r., sygn. II.1.Ko 1782/08,

4. roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 5 lat oraz grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł każda,

orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 9 lipca 2008r., sygn. II K 206/08, za

czyn z art. 286 § 1 k.k., popełniony w okresie od 2 do 5 grudnia 2005r., przy czym

wykonanie kary pozbawienia wolności zostało zarządzone postanowieniem z dnia

11 marca 2013r., sygn. II.1.Ko 881/13,

5. roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 4 lat próby, orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 12 lipca 2010r.,

sygn. VII K 173/10, za czyn z art. 286 § 1 k.k., popełniony w dniu 18 stycznia

2006r., przy czym wykonanie kary pozbawienia wolności zostało zarządzone

postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2013r., sygn. VII Ko 892/13,

- wymierzając skazanemu karę łączną roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności

oraz grzywny w wysokości 140 stawek dziennych po 10 zł każda.

3

W punkcie drugim wyroku łącznego Sąd Rejonowy połączył skazanemu K.

P. kary:

1. 5 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres 4 lat próby, orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 19

listopada 2012r., sygn. VIII K 765/12, za czyn z art. 278 § 1 k.k. popełniony w dniu

25 czerwca 2012r.,

2. roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 4 lat próby oraz grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 10 zł każda,

orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 9 kwietnia 2013r., sygn. VIII K

118/13, przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k., za czyny z art. 286 § 1 k.k. popełnione 7

i 9 września oraz 2 października 2012r.

- wymierzając karę łączną roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności;

Nadto w wyroku łącznym orzekł o odrębnym wykonaniu wyroku Sądu

Rejonowego z dnia 13 maja 2008r., sygn. II K 999/07 oraz odrębnym wykonaniu

pozostałych orzeczeń zawartych w wyrokach objętych wyrokiem łącznym;

rozstrzygnął także o kosztach sądowych.

Powyższy wyrok łączny został zaskarżony apelacją przez obrońcę K. P.,

który w odniesieniu do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym zarzucił

obrazę prawa materialnego tj. art. 4 § 1 k.k., polegającą na zastosowaniu przez

Sąd Rejonowy dodanego nowelą z dnia 5 listopada 2009r. przepisu art. 89 § 1a k.k.

i orzeczeniu na tej podstawie za zbiegające się przestępstwa kary łącznej

bezwzględnego pozbawienia wolności, w sytuacji gdy czyny te popełnione zostały

przed wejściem w życie nowelizacji kodeksu karnego, a orzeczono za nie kary

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Nadto

skarżący zarzucił rażącą niewspółmierność kar łącznych orzeczonych w punktach

pierwszym i drugim wyroku łącznego; wniósł o jego zmianę w obu punktach

poprzez wymierzenie skazanemu K. P. kar łącznych z warunkowym zawieszeniem

ich wykonania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Po rozpoznaniu apelacji, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 16 października

2014r. zmienił zaskarżony wyrok łączny w ten sposób, że – na podstawie art. 69 §

1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. – wykonanie orzeczonych wobec skazanego w

4

punktach pierwszym i drugim kar łącznych roku i 10 miesięcy oraz roku i 2 miesięcy

pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 4 lat próby; w pozostałym

zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy oraz orzekł w przedmiocie kosztów

procesu.

Wyrok Sądu odwoławczego w części odnoszącej się do warunkowego

zawieszenia wykonania kary łącznej roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności,

orzeczonej w punkcie pierwszym wyroku łącznego, został zaskarżony kasacją

przez Prokuratora Generalnego, na niekorzyść K. P., z zachowaniem terminu

określonego w art. 524 § 3 k.p.k. Autor kasacji zarzucił orzeczeniu rażące i mające

istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 89 § 1

k.k., wskutek zmiany wyroku łącznego Sądu Rejonowego, polegającej na

warunkowym zawieszeniu wykonania kary łącznej roku i 10 miesięcy pozbawienia

wolności orzeczonej w następstwie połączenia przez Sąd pierwszej instancji

jednostkowych kar pozbawienia wolności pierwotnie warunkowo zawieszonych, a

następnie zarządzonych do wykonania. Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zasadne było stanowisko Prokuratora Generalnego, że wyrok w zaskarżonej

części zapadł z rażącym naruszeniem prawa materialnego wskazanym w zarzucie

kasacji.

Sąd Okręgowy, wbrew temu co bezsprzecznie wynikało ze zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego, przyjął, że orzeczona w punkcie pierwszym

wyroku łącznego kara łączna roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności obejmowała

skazania jednostkowe o charakterze bezwzględnym i probacyjnym (str. 4

uzasadnienia). Poza wyrokami skazującymi K. P. w sprawach II K 328/06, II K

206/08, VII K 173/10 (k. 8-9, k. 21-21v i k. 52) Sąd odwoławczy dysponował

orzeczeniami wydanymi na etapie postępowań wykonawczych (postanowienie

Sądu Rejonowego z dnia 11 marca 2013r., sygn. II.1. Ko 881/13 – k. 10,

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 23 sierpnia 2013r., sygn. VII Ko 892/13 –

k. 30, czy też informacją o zarządzeniu wykonania kary w sprawie II K 328/06 – k.

51), a nadto danymi z Krajowego Rejestru Karnego (k. 18-19), które jednoznacznie

wskazywały, że podlegające łączeniu w ramach punktu pierwszego wyroku

5

łącznego kary, choć pierwotnie orzeczone z zastosowaniem instytucji przewidzianej

w art. 69 k.k., zmieniły ostatecznie swój charakter w wyniku zarządzenia ich

wykonania (art. 75 k.k.). W konsekwencji, K. P. w postępowaniu o wydanie wyroku

łącznego pozostawał w omawianym zakresie osobą skazaną na kary pozbawienia

wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania w rozumieniu art. 89 § 1

k.k. Wprost już w części wstępnej wyroku Sądu a quo skonkretyzowano

postanowienia, na podstawie których doszło do zarządzenia wykonania kar

pozbawienia wolności (punkty 3, 5 i 6 wyroku łącznego).

Wprawdzie Sąd drugiej instancji nie odwołał się do tego rodzaju

argumentacji, niemniej zasadnym będzie zwrócenie uwagi na fakt, że skazanie na

karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania nie petryfikuje

treści tego rozstrzygnięcia w postępowaniach jurysdykcyjnych, które toczą się po

uprawomocnieniu się orzeczenia, w szczególności w postępowaniu o wydanie

wyroku łącznego. Kara pozbawienia wolności orzeczona z zastosowaniem środka

probacji zachowuje ten charakter, o ile po jego wydaniu, a najpóźniej w terminie 6

miesięcy od zakończenia okresu próby, nie dojdzie, jak to miało miejsce w

przypadku kar orzeczonych w sprawach II K 328/06, II K 206/08, VII K 173/10 do

zarządzenia jej wykonania. Tego rodzaju rozstrzygnięcie zmienia natomiast

kategorię skazania, które staje się skazaniem na karę pozbawienia wolności bez

warunkowego zawieszenia i tak należy je postrzegać w postępowaniu o wydanie

wyroku łącznego. Jeśli bowiem w wyroku skazującym uzależniono warunkowe

zawieszenie wykonania kary od zachowania się skazanego w okresie próby, to

decyzja procesowa podjęta w tym względzie w postępowaniu wykonawczym ma

takie samo znaczenie, jak rozstrzygnięcie zawarte w wyroku (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2005r., V KK 128/05).

Błędne przyjęcie, że ukształtowana w punkcie pierwszym wyroku łącznego

kara łączna obejmowała skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem oraz bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, doprowadziło do

nieuprawnionego zastosowania przez Sąd Okręgowy reguły względności ustaw w

wyroku łącznym w myśl art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 89 § 1 k.k. i w zw. z art. 89 § 1a

k.k. Właściwą bowiem podstawą do kształtowania kary łącznej orzeczonej wobec K.

P. w punkcie pierwszym wyroku łącznego (rok i 10 miesięcy pozbawienia wolności)

6

były kary jednostkowe pozbawienia wolności (oraz kara ograniczenia wolności),

które z uwagi na modyfikacje mające miejsce w fazie postępowania wykonawczego

miały charakter bezwzględny. To zaś wyklucza sięganie po regulację zawartą w art.

89 § 1 k.k. Nie jest bowiem dopuszczalne stosowanie instytucji warunkowego

zawieszenia wykonania kary łącznej, jeżeli karę taką wymierzono z połączenia

wyroków, w których nastąpiły skazania wyłącznie na kary bez warunkowego

zawieszenia ich wykonania.

W konsekwencji Sąd Okręgowy dokonując zmiany wyroku łącznego w jego

punkcie pierwszym, poprzez warunkowe zawieszenie kary łącznej roku i 10

miesięcy pozbawienia wolności, w sposób rażący i mający istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszył dyspozycję art. 89 § 1 k.k. Uchybienie to skutkować musiało

uchyleniem wyroku Sądu Okręgowego w tej części. Sąd Najwyższy, uwzględniając

kasację, ograniczył się do wydania orzeczenia typu kasacyjnego, bez orzekania

następczego. Skoro bowiem w przypadku przedmiotowej kary łącznej nie zachodzą

w ogóle podstawy do zastosowania art. 89 § 1 k.k., nie było też pola kognicji do

ponownego orzekania w tej materii. Brak orzeczenia następczego nie koliduje z

treścią art. 537 § 2 k.p.k., jako że przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu

rozstrzygnięć zapadających w trybie kasacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

10 grudnia 2002r., V KK 317/02 oraz z dnia 27 czerwca 2012r., V KK 165/12).

O wydatkach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 638 k.p.k.