II CKN 739/00

Sygn. akt II CKN 739/2000

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 maja 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN – Zdzisław Świeboda

Sędziowie: SN – Zbigniew Strus (spraw.)

SN – Tadeusz Żyznowski

Protokolant: Anna Jasińska

po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2000 r.

na rozprawie sprawy z powództwa małoletnich H. i M. P. działających przez

matkę A. P. i A. P.

przeciwko Z. S.

o ustalenie ojcostwa i alimenty

na skutek kasacji powodów

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 17 września 1999 r.,

1. oddala kasację,

2. nie obciąża powodów kosztami procesu.

2

U Z A S A D N I E N I E

Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację A. P. działających w imieniu

własnym oraz małoletnich dzieci H. i M. P. w sprawie przeciwko Z. S. o

ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane, od wyroku Sądu Rejonowego w

M. oddalającego powództwo.

Należy dodać, że wyrokiem z dnia 26 stycznia 1998 r. którego

prawomocność została stwierdzona, Sąd Rejonowy w M. po rozpoznaniu

sprawy z powództwa Prokuratury Rejonowej w M. (tak określono stronę

powodową w sentencji wyroku i tę jednostkę organizacyjną zawiadomiono o

terminie rozprawy), ustalił że M. P. (mąż matki małoletnich) nie jest ojcem H. P.

ur. 20 czerwca 1994 r. oraz M. P. ur. 3 sierpnia 1995 r.

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia sądu pierwszej instancji, że zostało

obalone domniemanie ojcostwa pozwanego wynikające z przyznanego

i wspartego dalszymi dowodami obcowania płciowego z matką dzieci w okresie

koncepcyjnym. Przeciw temu domniemaniu przemawiają bowiem zgodne,

a wykluczające ojcostwo, wyniki badania serologicznego oraz dwukrotne

badanie w różnych placówkach polimorfizmu DNA.

W kasacji opartej na obydwu podstawach pełnomocnik A. P. przytoczył

jako podstawę naruszenie art. 85 k.r. i o. przez nieuwzględnienie zawartego w

tym przepisie domniemania oraz art. 232 i 233 § 1 kpc przez naruszenie zasady

swobodnej oceny dowodów. Dlatego skarżący wnosił o wydanie orzeczenia

przewidzianego w art. 39313

§ 1 zdanie drugie kpc.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

3

Powoływany w kasacji przepis art. 85 k.r. i o. dzieli się na dwie jednostki

(paragrafy) różniące się przedmiotem uregulowania. Nie zwrócił na to uwagi

adwokat wnoszący kasację, co utrudnia merytoryczną ocenę jej zasadności.

W pierwszej części przepisu ustanowione zostało domniemanie prawne

ojcostwa oparte na fakcie obcowania z matką w określonym czasie przed

urodzeniem się dziecka. Jest to domniemanie, które pozwany może obalić

(art. 234 kpc) przez wykazanie, że ojcem nie jest. Z powyższego wynika, że

obrona pozwanego w procesie o ustalenie ojcostwa może być dwustopniowa -

przez zaprzeczenie podstawy domniemania lub przez jego obalenie polegające

na wykazaniu, że nie jest ojcem.

W rozpoznawanej sprawie pozwany podniósł drugie - spośród

wskazanych wyżej - zarzuty. Wykazanie, że nie jest ojcem obydwojga

małoletnich dzieci wymagało przeprowadzenia dowodów o odpowiednim

stopniu pewności. Sąd drugiej instancji , w ślad za stanowiskiem Sądu

Rejonowego, taką moc zdolną obalić domniemanie prawne przypisał

wymienionym dowodom ze względu na ich powszechnie uznaną wartość

naukową potwierdzoną w wieloletniej praktyce dotyczącej ogromnego materiału

porównawczego ( tj. liczby przeprowadzanych badań w Polsce i w innych

krajach) oraz ze względu na zgodność wyników badań serologicznych opartych

na regułach dziedziczenia grup krwi i wyników badań kodu genetycznego

indywidualizującego pod względem biologicznym każdą osobę ludzką.

Pozostawiona sądom orzekającym swoboda oceny mocy i znaczenia

przeprowadzonych dowodów (art. 233 § 1 kpc) w rozpoznawanej sprawie nie

tylko pozwalała lecz wręcz nakazywała uznanie tych wyników, skoro ich

wymowa nie pozostawiała wątpliwości co do tego, że pozwany Z. S. mimo

obcowania z A. P. w okresie koncepcyjnym nie jest ojcem małoletnich

powodów, a inne dowody podważające wyniki badań biologicznych nie zostały

wskazane ani ujawnione.

4

Z przytoczonych względów gdyby nawet skarżący prawidłowo

(przez wskazanie art. 385 kpc a nie tylko art. 233 § 1 kpc stosowanego przez

Sąd drugiej instancji w zakresie ograniczonym zarzutami apelacji i treścią

art. 382 kpc) sformułował podstawę dotyczącą przekroczenia reguł swobodnej

oceny zebranego materiału, byłaby ona nieusprawiedliwiona. Nieskuteczność

podważenia legalności ustaleń faktycznych prowadzi do związania nimi Sądu

Najwyższego i w okolicznościach sprawy czyni bezskutecznym zarzut

niewłaściwego stosowania prawa materialnego art. 85 § 1 k.r. i o.

Ponieważ art. 85 § 2 k.r. i o. zawiera regułę ustalania ojcostwa, gdy

domniemanie, o którym była mowa wyżej dotyczy co najmniej dwóch

mężczyzn, nie stosowaną w rozpoznawanej sprawie, gdyż A.P. nie ujawniła z

kim oprócz pozwanego obcowała w okresie koncepcyjnym, nie ma potrzeby

rozważania ewentualnego naruszenia tego przepisu. Natomiast zgromadzony

materiał nie dawał Sądowi podstawy do podejmowania usprawiedliwionej co do

zasady w tego rodzaju sprawie inicjatywy dowodowej przewidzianej w art. 232

zdanie drugie kpc. Dla zastosowania tego przepisu niewystarczające są bowiem

okoliczności usprawiedliwiające działanie z urzędu, tj. potrzeba wyrównania

szans osób nieporadnych ze względu na cechy osobiste i charakter sprawy -

dotyczącej dóbr podstawowych dla osoby ludzkiej . Dopuszczenie dowodu z

urzędu wymaga ponadto ujawnienia faktów pozwalających wskazać właściwy

środek oraz sformułować tezę dowodową. W rozpoznawanej sprawie treść

dotychczasowych zeznań A. P. wskazujących na utrzymywanie stosunków

cielesnych w okresie koncepcyjnym tylko z pozwanym, mimo ich sprzeczności

z dowodami o charakterze obiektywnym, nie dawała podstaw do przypuszczeń

konkretyzujących osobę ojca małoletnich.

Dlatego zarzut naruszenia art. 232 kpc jest bezzasadny.

Nie dopatrując się usprawiedliwionych podstaw kasacji z mocy art. 39312

kpc należało orzec jak w sentencji. Podstawę orzeczenia o kosztach procesu

stanowił odpowiednio stosowany przepis art. 102 kpc.

5

db