II PK 328/09

Sygn. akt II PK 328/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Protokolant Wanda Cabaj

w sprawie z powództwa E. T.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "J." w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 15 maja 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 maja 2009 r., Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w P. oddalił

apelację powoda E. T. od wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 12 lutego 2009

r., oddalającego jego powództwo w sprawie przeciwko Spółdzielni

Mieszkaniowej Lokatorsko – Własnościowej „J.” w P. zapłatę, przyjmując za

własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, podzielając

także ich ocenę, a w związku z tym i zapadłe orzeczenie, w którym wskazano, że

zgodnie z art. 921

k.p. odprawa emerytalna albo rentowna jest świadczeniem

jednorazowym, a skoro w świetle bezspornych w niniejszej sprawie ustaleń, powód

otrzymał odprawę w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy,

nie może ponownie nabyć prawa do odprawy z tytułu przejścia na emeryturę.

Według okoliczności sprawy, powód wniósł o zapłatę przez pozwanego

kwoty 44954,75 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lipca 2008 r. do dnia

zapłaty, wskazując w uzasadnieniu, że żądana kwota stanowi różnicę między

otrzymaną przez powoda odprawą z tytułu przejścia na rentę a odprawą

dochodzoną, którą powinien otrzymać w związku z przejściem na emeryturę.

Powód podnosił, iż z tytułu odprawy rentowej otrzymał w 1991 r. kwotę 1 650 000

zł (starych złotych), a od obecnego pracodawcy przysługuje mu odprawa

emerytalna w wysokości 45071,25 zł, co pomniejszone o 165 zł (nowych złotych)

daje kwotę roszczenia. W ocenie powoda, nie może zostać uznany za

obowiązujący u pozwanego Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy stanowiący, że

pracownik, który już otrzymał odprawę w związku z nabyciem prawa do renty nie

ma prawa do oprawy emerytalnej, ze względu na zapis art. 9 k.p., bowiem Układ

ten narusza zasadę równego traktowania w zatrudnieniu (art. 9 § 4 k.p.). Powód

podniósł także, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał w 1992 r. wypłatę

renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z przekroczeniem przez powoda

dopuszczalnego poziomu wynagrodzenia.

3

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając

że powód otrzymał już odprawę rentową u poprzedniego pracodawcy i w związku z

tym na podstawie art. 921

§ 2 k.p. nie może ponownie nabyć do niej prawa. Powód

był zatrudniony u pozwanego na podstawie umowy o pracę w okresie od dnia 1

września 1991 r. od dnia 30 czerwca 2008 r. Z dniem 30 czerwca 2008 r. stosunek

pracy powoda z pozwanym został rozwiązany na mocy porozumienia stron w

związku z nabyciem przez powoda prawa do emerytury. Powód poprzednio był

zatrudniony w Kombinacie Państwowych Gospodarstw Rolniczych w P.- N., a jego

stosunek pracy ustal w wyniku przejścia na rentę inwalidzką. Powód otrzymał w

związku z tym odprawę rentową od Kombinatu Państwowego Gospodarstwa

Rolniczego w P.- N..

W oparciu o powyższe ustalenia, wyrokiem z dnia 12 lutego 2009 r. Sąd

Rejonowy oddalił powództwo, zaś Sąd drugiej instancji, oddalił apelację powoda. W

ocenie Sądu, według art. 921

k.p. odprawa emerytalna albo rentowna jest

świadczeniem jednorazowym, stąd skoro powód otrzymał już odprawę w związku z

przejściem na rentę, nie może ponownie nabyć do niej prawa po przejściu na

emeryturę. Wyjątek – wynikający z postanowień Układu Zbiorowego - zachodzi

wówczas gdy kumulatywnie zostaną spełnione następujące przesłanki: pracownik

po otrzymaniu odprawy ponownie nawiązał stosunek pracy, ustanie tego stosunku

nastąpiło w związku z przejściem na rentę inwalidzką lub emeryturę, przepisy

obowiązujące u pracodawcy, przewidują odprawę w wyższej wysokości niż kodeks

pracy. Sąd Okręgowy uznał, że w przedmiotowej sprawie nie jest spełniona ostatnio

wymieniona przesłanka. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom powoda, § 42 ust. 2

zakładowego układu zbiorowego pracy pozwanego nie narusza zasady wynikającej

z art. 9 § 4 k.p. Sąd wskazał, że zasadą jest, że odprawa emerytalno-rentowa jest

wypłacana jeden raz, choćby pracownik kilka raz przechodził na emeryturę lub

rentę.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik powoda

i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 921

§ 1 i 2 k.p. przez przyjęcie, że

„powodowi nie przysługuje prawo do odprawy emerytalnej ani odprawy emerytalnej

uzupełniającej (świadczeń opartych na tej samej podstawie prawnej) w sytuacji gdy

powód spełniał wymogi niezbędne do otrzymania dochodzonego świadczenia od

4

pozwanej spółdzielni”, oraz uznanie, że przepis ten „ma zastosowanie w sytuacji

gdy osoba domagająca się odprawy emerytalnej otrzymuje decyzję o przyznaniu jej

trzeciej grupy inwalidzkiej, a więc nie przeszła na rentę w związku z niezdolnością

do pracy i kontynuowała (...) zatrudnienie w pełnym wymiarze pracy u innego

pracodawcy”, ponadto naruszenie art. 921

§ 1 i 2 k.p przez przyjęcie, że

„wcześniejsze pobranie odprawy rentowej eliminuje możliwość późniejszego

pobrania innej odprawy tj. tej emerytalnej”, a także przez uznanie, że „roszczenie o

uzupełniającą odprawę kierowane może być wyłącznie do tego samego podmiotu,

który pierwotnie wypłacił pracownikowi przedmiotową odprawę pieniężną, zamiast

prawidłowo do tego podmiotu, który ostatni zatrudniał pracownika”. Zarzucił także,

że „§ 42 ust. 2 załącznika Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy był sprzeczny z

art. 921

§ 1 i 2 w związku z art. 9 § 2 i 4 k.p., jako mniej korzystny od przepisu art.

921

§ 1 i 2 k.p. (...)”. Skarżący zarzucił nadto naruszenie przepisów postępowania -

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i art. 378 k.p.c. poprzez „nieodniesienie

się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu i argumentacji powoda, że

pobranie przez skarżącego świadczenia pieniężnego było nieskuteczne, bo nie

zachodził wtenczas związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem

pracownika na rentę. Sąd (...) pominął tą kwestię stąd też usuwa się ona spod

kontroli instancyjnej (...)”. W oparciu o powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości oraz zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i

zasądzenie na rzecz powoda dochodzonej odprawy wraz z ustawowymi odsetkami

liczonymi od dnia 17 lipca 2008 r. do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpatrzenia, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera

zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli taki zarzut okaże się

5

niezasadny). Przedstawionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów

postępowania nie można uznać za zasadne. Na wstępie trzeba przypomnieć, że

Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, jest sądem prawa, a nie sądem faktu, w

związku z tym podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Odnosząc to do

okoliczności sprawy można ogólnie zauważyć, że Sąd Apelacyjny, nie kwestionując

ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji nie naruszył

przepisów postępowania, a tym bardziej nie można mówić o takim naruszeniu tych

przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ma to ten skutek, że w

postępowaniu kasacyjnym wiążące są ustalenia, według których powód był

zatrudniony u pozwanego na podstawie umowy o pracę w okresie od dnia 1

września 1991 r. od dnia 30 czerwca 2008 r. Z dniem 30 czerwca 2008 r. stosunek

pracy powoda z pozwanym został rozwiązany na mocy porozumienia stron w

związku z nabyciem przez powoda prawa do emerytury. Powód poprzednio był

zatrudniony w Kombinacie Państwowych Gospodarstw Rolniczych w P.- N., a jego

stosunek pracy ustał w wyniku przejścia na rentę inwalidzką. Powód otrzymał w

związku z tym odprawę rentową od poprzedniego pracodawcy - Kombinatu

Państwowego Gospodarstwa Rolniczego w P.- N..

Nie jest również zasadne powołane w zarzutach skargi – naruszenie art. 328 § 2

k.p.c., określającego wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku.

Pomijając nawet, że w rozpoznawanej sprawie, uzasadnienie tego zarzutu

sprowadza się do zakwestionowania ustaleń faktycznych, będących podstawą

rozstrzygnięcia, trzeba przypomnieć, że zarzut naruszenia tego przepisu może

stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie posiada wszystkich koniecznych

elementów bądź zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną (por. wyrok SN z dnia 27 marca 2008 r., II CSK 315/07 - LEX nr

390105).

Problem prawny podniesiony w zarzutach skargi (naruszenie art. 921

§ 1 i 2

k.p.), był przedmiotem analizy Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 18 marca 2010

r., II PZP 1/10 (jeszcze niepublikowana). W uchwale tej przyjęto, że „otrzymanie

przez pracownika odprawy z tytułu przejścia na rentę z powodu niezdolności do

6

pracy wyklucza nabycie przez tego pracownika prawa do kolejnej odprawy z tytułu

przejścia na emeryturę lub prawa do odprawy uzupełniającej, stanowiącej różnicę

wysokości odprawy emerytalnej i wysokości otrzymanej odprawy rentowej”.

Zajmując to stanowisko – w całości akceptowane przez obecny skład Sądu

Najwyższego – przyjęto m.in., że odprawa emerytalna lub rentowa, chociaż

podlega ochronie prawnej na równi z wynagrodzeniem za pracę (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r., I PK 217/03, OSNP 2004 nr 24, poz. 419)

nie jest wynagrodzeniem, lecz świadczeniem płacowym o podobnym do

wynagrodzenia charakterze i funkcjach. W przepisie art. 92¹ k.p. został ustalony

tzw. minimalny standard uprawnień płacowych pracownika z tytułu rozwiązania

stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Odprawa

emerytalna lub rentowa jest świadczeniem powszechnym, ustawowo

gwarantowanym, a jej wysokość odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu za

pracę pracownika i jest niezależna od posiadanego przez uprawnionego stażu

zatrudnienia. Jest to świadczenie, które każdy pracownik powinien otrzymać raz w

życiu, gdy traci swój status pracowniczy w związku z przejściem na rentę lub

emeryturę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2003 r., I PK 223/02,

Prokuratura i Prawo 2004 nr 1, s. 41).

Tak w tytule rozdziału IIIa działu trzeciego Kodeksu pracy jak i w treści

omawianego artykułu posłużono się pojęciem „odprawa” w liczbie pojedynczej

(„odprawa rentowa lub emerytalna”), a więc oba człony nazwy świadczenia ujęte są

w ramach alternatywy nierozłącznej. Gramatyczna wykładnia przepisu art. 92¹ § 1

k.p. prowadzi do wniosku, że w razie spełnienia przez pracownika dwóch

przesłanek: ustania stosunku pracy i przejścia na jedno z alternatywnie

wymienionych świadczeń ubezpieczeniowych (emeryturę lub rentę), przysługuje

jedna rodzajowo odprawa. Do tak jednorodzajowo rozumianej odprawy rentowej lub

emerytalnej należy odnosić określony w § 2 tegoż artykułu zakaz ponownego

nabycia prawa do świadczenia. Gdyby wyłączenie to miało dotyczyć odrębnie

odprawy rentowej i odprawy emerytalnej ustawodawca dałby temu wyraz,

akcentując w treści przepisu niemożność ponownego otrzymania „tej samej”

odprawy. Znaczenie tego ostatniego przepisu sprowadza się do tego, że do

objętego hipotezą normy zawartej w §1 art. 92¹ k.p. układu przesłanek (ustanie

7

stosunku pracy i przejście na emeryturę lub rentę), implikującego określony

dyspozycją tej normy skutek (nabycie prawa do odprawy), przepis § 2 wprowadza

dodatkowe, negatywne kryterium, jakim jest uprzednie otrzymanie odprawy (czy to

z racji zakończenia stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę czy też

zakończenia stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności

do pracy), które wyklucza wynikający z dyspozycji powyższej normy skutek, czyli

ponowne nabycie prawa do świadczenia. Regulacja art. 92¹ k.p. nie uzasadnia

również tezy o istnieniu po stronie pracownika, który pobrał odprawę rentową lub

emerytalną w poprzednim zatrudnieniu, prawa do odprawy uzupełniającej w razie

ponownego ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę lub emeryturę.

Jednorazowy charakter odprawy emerytalnej lub rentowej nie był kwestionowany w

judykaturze (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1994 r., I PZP 4/94, OSNP

1994 nr 2, poz. 24 oraz wyroki z dnia 25 czerwca 1993 r., I PR 5/93,

niepublikowany, z dnia 17 listopada 1999 r., I PKN 359/99, OSNP 2001 nr 7 poz.

218, z dnia 1 grudnia 1999 r., I PKN 386/99. Prawo Pracy 2000 nr 5 s. 31, z dnia 17

lutego 2005 r., II PK 235/04, OSNP 2005 nr 18, poz. 287, z dnia 5 marca 2006 r. II

PK 215/06, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 65, z dnia 5 czerwca 2007 r., I PK 58/07, OSP

2008 nr 11, poz. 117 i z dnia 11 października 2007 r., III PK 40/07, LEX nr 338805),

przy czym w układach zbiorowych pracy i regulaminach wynagradzania można

ukształtować zasady nabywania prawa do tegoż świadczenia i ustalania jego

wysokości w sposób korzystniejszy dla pracowników od wynikającego z

cytowanego przepisu. W ocenianej sprawie, wynikający z postanowień Układu

Zbiorowego wyjątek (§ 42 ust. 2), zachodzi wówczas gdy kumulatywnie zostaną

spełnione następujące przesłanki: pracownik po otrzymaniu odprawy ponownie

nawiązał stosunek pracy, ustanie tego stosunku nastąpiło w związku z przejściem

na rentę inwalidzką lub emeryturę, przepisy obowiązujące u pracodawcy,

przewidują odprawę w wyższej wysokości niż kodeks pracy, zaś w rozpoznawanej

sprawie nie jest spełniona ostatnio wymieniona przesłanka, trafnie też przyjęto, że §

42 ust. 2 zakładowego układu zbiorowego pracy nie narusza zasady równości

wynikającej z art. 9 § 4 k.p.

Wszystkie te okoliczności zostały trafnie wzięte pod uwagę przez Sąd

Okręgowy, stąd też zarzuty skargi nie mogą być uznane za uzasadnione.

8

Tym się kierując, na podstawie art. 39814

k.p.c., orzeczono jak w sentencji.

/tp/