II UK 304/09

Wyrok z dnia 15 kwietnia 2010 r.

II UK 304/09

Okres pobierania uposażenia w związku z pełnieniem mandatu posła

podlega zaliczeniu do pracy nauczycielskiej jako uprawnienie pracownicze

szczególne, uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie (art. 28

ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, jedno-

lity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2199 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia

2010 r. sprawy z wniosku Bronisławy K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w L. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od

wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2009 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację organu rentowego,

2. zasądził od strony pozwanej na rzecz wnioskodawczyni kwotę 120 zł (sto

dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił, na

skutek apelacji strony pozwanej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L.,

pkt I zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Legnicy z dnia 18 grudnia 2008 r. i oddalił odwołanie wnioskodawczyni Broni-

sławy K. od decyzji organu rentowego odmawiającej przyznania jej prawa do emery-

tury nauczycielskiej.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: wnioskodawczyni Bronisła-

wa K. (urodzona 5 grudnia 1955 r.), w dniu 21 kwietnia 2008 r. złożyła wniosek o

emeryturę. Do wniosku dołączyła dokumenty potwierdzające staż pracy w wymiarze

32 lat, 8 miesięcy i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy

2

decyzją z dnia 10 września 2008 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do

emerytury nauczycielskiej, uznając iż wykazała ona okres jedynie 9 lat i 9 dni pracy

nauczycielskiej, wobec wymaganych 20 lat. Organ rentowy nie zaliczył do okresu

pracy nauczycielskiej okresu zatrudnienia: od 1 września 1983 r. do 31 sierpnia 1986

r. w Centralnej Szkole Instruktorów Zuchowych ZHP w O., od 1 września 1986 r. do

31 sierpnia 1988 r. oraz od 1 września 1989 r. do 30 września 1989 r. w Komendzie

Chorągwi L. ZHP w L., wskazując, że zarówno Centralna Szkoła Instruktorów Zu-

chowych ZHP, jak i Komenda Chorągwi L. ZHP nie są objęte systemem oświaty we-

dług art. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz.U.

z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), stąd też osoby zatrudnione w takich jednostkach

nie podlegają ustawie Karta Nauczyciela. Nie zaliczono także do okresu pracy nau-

czycielskiej urlopu bezpłatnego udzielonego wnioskodawczyni przez Zespół Szkół

Technicznych i Ogólnokształcących [...] w L. od 14 października 1993 r. do 18 paź-

dziernika 2005 r. w związku z pełnieniem mandatu poselskiego. Wnioskodawczyni

zatrudniona była w tym Zespole Szkół od 1 września 1993 r. do 18 października

2005 r. na stanowisku nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy oraz od dnia 8

września 2008 r. do 30 listopada 2008 r. w wymiarze czasu pracy 6/30 oraz 8/26

etatu, a od 1 września 2005 r. do 18 listopada 2008 r. w Wyższej Szkole Menedżer-

skiej w L. W dniu 25 listopada 2008 r. złożyła wniosek o rozwiązanie z nią umowy o

pracę. W dniu 30 listopada 2008 r. Dyrektor Zespołu Szkół w L.P. działając na pod-

stawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity

tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) rozwiązał z nią stosunek pracy. Wnio-

skodawczyni ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury w dniu 27

listopada 2008 r. Organ rentowy decyzją z dnia 4 grudnia 2008 r. odmówił prawa do

emerytury wskazując, że wnioskodawczyni nie wykazała stażu pracy nauczycielskiej

w wymiarze 20 lat. Organ rentowy zaliczając wnioskodawczyni dodatkowo okres

zatrudnienia w Zespole Szkół w L.P. od 8 września 2008 r. do 30 listopada 2008 r.,

uznał, że wykazała się ona stażem pracy nauczycielskiej 9 lat, 3 miesiące i 2 dni.

Podobnie jak w decyzji z dnia 10 września 2008 r. organ rentowy nie zaliczył wnio-

skodawczyni do okresu pracy nauczycielskiej okresów zatrudnienia w Centralnej

Szkole Instruktorów Zuchowych ZHP w O., w Komendzie Chorągwi L. ZHP w L., a

także okresu urlopu bezpłatnego udzielonego jej przez Zespół Szkół Technicznych i

Ogólnokształcących [...] w L. w związku z pełnieniem mandatu poselskiego.

3

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Legnicy zmienił decyzję organu rentowego, przyznając wnioskodaw-

czyni prawo do emerytury od 1 grudnia 2008 r. W ocenie Sądu brak było podstaw do

zaliczenia do tzw. stażu nauczycielskiego pracy w charakterze instruktora - wykła-

dowcy w Centralnej Szkole Instruktorów ZHP oraz w Komendzie Chorągwi L. ZHP,

podzielając w tym zakresie stanowisko organu rentowego, uznające, że zarówno

Centralna Szkoła, jak i Komenda Chorągwi ZHP nie są objęte systemem oświaty w

myśl art. 2 ustawy o systemie oświaty, a tym samym okresy pracy w nich nie mogą

być zaliczone do okresu pracy nauczycielskiej. Natomiast analizując, czy okres

urlopu bezpłatnego w związku z wykonywaniem mandatu posła w okresie od 14 paź-

dziernika 1993 r. do 18 października 2005 r. i pobieranie z tego tytułu uposażenia

może być traktowany jako okres wykonywania pracy nauczycielskiej, uznał, że

uprawnienia wnioskodawczyni wynikają z art. 28 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wy-

konywaniu mandatu posła i senatora (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz.

2199 ze zm.), zgodnie z którym okres pobierania uposażenia jest traktowany jak

okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu pracy, od którego zależą

wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnienia szczególne, uzależnio-

ne od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub zakładzie pracy. Zaliczając

powyższy okres do stażu pracy nauczycielskiej, Sąd uznał, że wnioskodawczyni wy-

kazała się dwudziestoletnim stażem pracy nauczycielskiej i tym samym spełniła wa-

runki do przyznania jej prawa do emerytury.

Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił

zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego,

nie podzielając prezentowanej wykładni, według której uprawnienia wnioskodawczyni

wynikają z art. 28 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i se-

natora. Sąd drugiej instancji uznał, że powołany przepis wskazuje na uprawnienia

pracownicze, których nie można utożsamiać z uprawnieniami emerytalnymi. Przepis

art. 28 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora wskazuje jedynie prawa i

obowiązki osoby wykonującej mandat posła lub senatora wynikające ze stosunku

pracy. Są to uprawnienia pracownicze wynikające z przepisów prawa pracy i ustaw

szczególnych wynikające ze stażu pracy (np. prawo do urlopu dla poratowania zdro-

wia), natomiast nie było zamiarem ustawodawcy rozszerzenie zakresu tego przepisu

na uprawnienia emerytalne. Z art. 88 Karty Nauczyciela wynika, że uprawnienie do

tzw. wcześniejszej emerytury wiąże się z wykonywaniem pracy w szczególnych wa-

4

runkach. Wykonywanie innej pracy poza objętą regulacjami zawartymi w art. 1, art. 3

ust.1 i art. 6 ustawy - Karta Nauczyciela nie może być uznane za pracę nauczyciel-

ską. Tym samym, w ocenie tego Sądu, okresu wykonywania mandatu posła nie

można zaliczyć do pracy nauczyciela (pracy w szczególnym charakterze).

Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik wniosko-

dawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28

ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora w związku z art. 88 ustawy -

Karta Nauczyciela, polegającą na przyjęciu, że „z treści wyżej cytowanego przepisu

ustawy o wykonywaniu mandatu posła lub senatora wynikają jedynie prawa i obo-

wiązki (…), wynikające ze stosunku pracy, a zakres tego przepisu nie podlega roz-

szerzeniu na uprawnienia emerytalne (…)”, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W ustalonym stanie faktycznym sprawy, wiążącym w postępowaniu kasacyj-

nym (art. 39813

§ 2 k.p.c.), sporny między stronami pozostawał status prawny okresu

urlopu bezpłatnego udzielonego wnioskodawczyni przez Zespół Szkół Technicznych

i Ogólnokształcących [...] w L. od 14 października 1993 r. do 18 października 2005 r.

w związku z pełnieniem przez nią mandatu poselskiego, który nie został zaliczony

decyzjami organu rentowego do okresu pracy nauczycielskiej.

Stosownie do art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczy-

ciela według stanu prawnego obowiązującego w chwili złożenia wniosku (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2000 r., II UKN 376/99, OSNAPiUS 2001 nr 14,

poz. 467) podstawą do przejścia nauczycieli na emeryturę przed osiągnięciem wieku

emerytalnego jest - między innymi - wykazanie trzydziestoletniego okresu zatrudnie-

nia, w tym dwudziestu lat pracy w szczególnym charakterze. Krąg uprawnionych do

tej emerytury określony został w powołanym przepisie w związku z art. 86 Karty, zali-

czającym nauczycieli do pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu

posła i senatora, okres pobierania przez posła lub senatora uposażenia jest trakto-

wany jak okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu pracy, od które-

5

go zależą wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnienia szczególne,

uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub zakładzie pracy.

Wykładnia językowa powołanego przepisu, zdaniem Sądu Najwyższego, wy-

raźnie wskazuje, że okres pobierania przez posła lub senatora uposażenia jest okre-

sem zatrudnienia (tak jest traktowany), jest również zaliczany do stażu pracy, od któ-

rego zależą także uprawnienia szczególne, uzależnione od zatrudnienia w określo-

nym zawodzie, branży lub zakładzie pracy. Innymi słowy okres ten (pobierania upo-

sażenia w związku z pełnieniem mandatu posła) może być traktowany jak okres za-

trudnienia w określonym zawodzie, a więc także jak okres pracy w szczególnym cha-

rakterze, jeżeli tak była traktowana praca wykonywana przed objęciem mandatu po-

selskiego. Skoro wnioskodawczyni przed powołaniem jej do wykonywania mandatu

posła była nauczycielem zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, to na pod-

stawie wskazanego przepisu (art. 28 ustawy z dnia 9 maja 1996 r.) nie utraciła

szczególnych uprawnień wynikających z racji pracy nauczycielskiej, gdyż okres po-

bierania przez nią jako posła uposażenia podlega zaliczeniu do pracy nauczycielskiej

jako „uprawnienie pracownicze szczególne uzależnione od zatrudnienia w określo-

nym zawodzie”. Tym samym okres urlopu bezpłatnego w związku z wykonywaniem

przez wnioskodawczynię mandatu posła od 14 października 1993 r. do 18 paździer-

nika 2005 r. powinien być traktowany jako okres wykonywania pracy nauczycielskiej,

od którego między innymi zależą uprawnienia szczególne, w tym przewidziane w art.

88 Karty Nauczyciela.

Tym się kierując, na podstawie art. 39816

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

========================================