IV CSK 425/09

Sygn. akt IV CSK 425/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej

w B.

przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 maja 2009 r.,

oddala skargę i zasądza od strony powodowej na rzecz

Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

W pozwie z dnia 10 października 2008 r. powód Samodzielny Publiczny

Zakład Opieki Zdrowotnej w B. wnosił o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego

Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę […] kwoty 83 353,37 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 31 lipca 2008 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie

kosztów procesu według norm przepisanych. Kwota dochodzona w pozwie stanowi

równowartość świadczeń, jakie powód jako pracodawca wypłacił pracownikom wraz

z odsetkami i składkami, jakie powód odprowadził na ubezpieczenie społeczne

(ZUS).

Powód Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej powstał na mocy

zarządzenia Nr 181 Wojewody z dnia 12 sierpnia 1998 r., w którym nastąpiło

przekształcenie Zespołu Opieki Zdrowotnej w B. (będącego państwową jednostką

budżetową) w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w B., który w dniu

1 grudnia 1998 r. wpisany został do Krajowego Rejestru Sądowego.

Wyrokiem z dnia 17 maja 1999 r. sygn. P 6/98, Trybunał Konstytucyjny

orzekł, że przepisy § 11 i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia

1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych

w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 316 ze zm.) są niezgodne z art. 66

ust. 2 Konstytucji oraz z art. 298 i 128 Kodeksu pracy.

Powyższe orzeczenie spowodowało szereg pozwów składanych do sądu

pracy przez lekarzy zatrudnionych przez powoda, w których domagali się oni

zasądzenia wynagrodzenia za pełnione dyżury, w tym za okres do końca listopada

1998 r., kiedy to byli jeszcze pracownikami powoda, jako państwowej jednostki

budżetowej. Przed Sądem Pracy w L. zawisło łącznie 8 spraw, które zakończyły się

wyrokami zasądzającymi należności od powoda jako pracodawcy, a oddalającymi

powództwo w stosunku do Skarbu Państwa.

Przedmiotem żądania powodowego Szpitala posiadającego osobowość

prawną jest roszczenie regresowe do Skarbu Państwa – Wojewody o zwrot

wypłaconych przez szpital świadczeń pracowniczych lekarzom za pracę

w godzinach nadliczbowych w okresie, kiedy ten Samodzielny Publiczny Zakład

Opieki Zdrowotnej w B. był jednostką budżetową Skarbu Państwa (państwową

3

jednostką budżetową). Jako podstawę prawną żądania wskazano art. 518 § 1 pkt 1

k.c. Nie było przedmiotem żądania roszczenie o zwrot tego rodzaju świadczeń

wypłaconych przez powoda jego pracownikom za okres, kiedy powodowy SP ZOZ

był już osobą prawną, to jest po dniu 1 grudnia 1998 r. Wyrokiem z dnia 30 stycznia

2009 r. Sąd Okręgowy w L. oddalił powództwo.

Zdaniem Sądu I instancji, usprawiedliwione co do zasady roszczenie powoda

nie mogło być uwzględnione. Roszczenia składające się na dochodzoną pozwem

kwotę zostały w procesach „pracowniczych” w całości oddalone w stosunku do

Skarbu Państwa – Wojewody […]. Skutkuje to koniecznością oddalenia powództwa

z uwagi na przepis art. 365 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne

wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sądy oraz inne organy

państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie

przewidzianych także inne osoby.

Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył apelacją powód. Sąd II instancji

wyrokiem z dnia 7 maja 2009 r. apelację oddalił. Sąd Apelacyjny zauważył, że stan

faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo, sąd odwoławczy w pełni go

podziela i przyjmuje jako własne ustalenia. Nie stanowił on ponadto przedmiotu

sporu w toku procesu. Prawidłowa jest również zawarta w uzasadnieniu wyroku

Sądu I instancji analiza prawa materialnego, którą sąd odwoławczy również

akceptuje i przez to nie jest celowe jej ponawianie.

Zdaniem Sądu II instancji, Sąd Okręgowy prawidłowo zinterpretował art. 365

§ 1 k.p.c. i jego skutki dla możliwości dochodzenia roszczeń objętych pozwem.

Uwzględnienie powództwa wobec powoda i oddalenie powództwa – w tym samym

procesie wobec Skarbu Państwa – Wojewody rodzi taki skutek, że inne sądy,

organy państwowe oraz organy administracji publicznej rozstrzygające w sprawach

innych niż karne (§ 2 art. 365 k.p.c.) są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą

dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia niż zawarta w prejudykacie, ale

także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych.

Związanie stron oraz prejudycjalne związanie innych organów określane

są jako pozytywny aspekt prawomocności materialnej. Skoro w procesach

„pracowniczych” powód i pozwany brali udział po tej samej stronie tj. po stronie

4

pozwanej, od której dochodzono roszczeń i zapadły prawomocne

rozstrzygnięcia, w których od powoda zasądzono określone kwoty, a w

stosunku do Skarbu Państwa oddalono żądanie, to w takiej sytuacji instytucja

regresu w ogóle się „nie otwiera” (nie może mieć zastosowania), gdyż

przesądzono w tych wyrokach o braku odpowiedzialności Skarbu Państwa co

do tych roszczeń.

Powyższej analizy nie niweczy podnoszony przez skarżącego wywód, że

zapadły w sprawie wyrok nie ma powagi rzeczy osądzonej pomiędzy kilkoma

osobami występującymi w procesie po jednej stronie. Należy zgodzić się

z powyższym twierdzeniem, mającym wsparcie we wskazanym przez

skarżącego orzecznictwie Sądu Najwyższego z tym, że nie decyduje to

bynajmniej o wadliwości zaskarżonego wyroku. Gdyby zachodziła powaga

rzeczy osądzonej między stronami tego procesu to wówczas zachodziłaby

podstawa do odrzucenia pozwu, a nie do oddalenia powództwa. Podobnie, z

punktu widzenia oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku nie ma znaczenia

przyczyna (przedawnienie), dla której oddalono powództwa wobec Skarbu

Państwa w procesach „pracowniczych.”

W skardze kasacyjnej powód zarzucił „naruszenie prawa materialnego”,

tj.: art. 365 § 1 k.p.c. przez błędną jego wykładnię i przyjęcie przez Sądy

pierwszej i drugiej instancji, że oddalenie w postępowaniach przed sądami

pracy, z uwagi na przedawnienie, roszczeń pracowników powoda w stosunku do

pozwanego in solidum (oprócz aktualnego pracodawcy) Skarbu Państwa –

Wojewody L. (i zasądzenie w tej sytuacji dochodzonych należności w całości od

SP ZOZ w B.) oznacza, że pomimo spełnienia przez powoda zasądzonych na

rzecz pracowników świadczeń także w części obciążającej Skarb Państwa –

Wojewodę [..] nie mogą być one zwrotnie od Skarbu Państwa – Wojewody

dochodzone.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pozostaje poza sporem, że istnieją prawomocne wyroki sądu pracy,

w których oddalono roszczenia pracowników powoda wobec Skarbu Państwa.

5

W skardze kasacyjnej powód domaga się zasądzenia kwoty objętej tymi wyrokami

od Skarbu Państwa wskazując, że był on odpowiedzialnym za zapłatę tych kwot,

gdyż częściowo w czasie gdy roszczenia pracowników powstały powód był jednostką

organizacyjną Skarbu Państwa oraz, że jak wynika z uzasadnienia wyroków

oddalenie powództwa wobec Skarbu Państwa nastąpiło ze względu na podniesiony

zarzut przedawnienia tych roszczeń. Skoro więc roszczenie powoda wobec Skarbu

Państwa jest roszczeniem istniejącym, to na mocy art. 518 § 1 pkt 1 k.c. może on

żądać jego zasądzenia na swoją rzecz. Stanowisko takie nie znajduje jednak

podstaw prawnych.

Skoro istnieją prawomocne wyroki oddalające powództwo pracowników

wobec Skarbu Państwa, to z art. 365 § 1 k.c. wynika, że także sądy orzekające

w sprawie jaką powód wytoczył Skarbowi Państwa są nimi związane. Wprawdzie

o roszczeniu pracowników wobec Skarbu Państwa już prawomocnie orzeczono, to w

rozpoznawanym sporze nie mamy do czynienia z res iudicata. Sprawa ta toczy się

pomiędzy podmiotami, które występowały po stronie pozwanej w poprzednich

procesach, a więc nie pomiędzy tymi samymi stronami, powództwo nie podlega więc

odrzuceniu. Rodzi się jednak pytanie, czy skoro już w innym postępowaniu

przesądzono, że Skarb Państwa nie odpowiada z tytuł roszczeń pracowniczych, to

ma to znaczenie dla rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie. Gdyby dopuścić do

uwzględnienia roszczeń powoda, to w obrocie istniałyby dwa wyroki. Z wyroku sądu

pracy wynikałoby, że Skarb Państwa nie odpowiada za roszczenia związane

z wypłaconym lekarzom wynagrodzeniem za godziny nadliczbowe, a z wyroku

w rozpoznawanej sprawie, że taka odpowiedzialność istnieje. Powód opiera

powództwo na art. 518 § 1 pkt 1 k.c., czyli na twierdzeniu, że przysługuje mu od

Skarbu Państwa zwrot równowartości długu, który on zapłacił. Zasądzenie

roszczenia od Skarbu Państwa, na podstawie art. 518 § 1 pkt 1 k.c., byłoby więc

zupełnie sprzeczne z sentencją prawomocnego wyroku sądu pracy, w którym

stwierdzono, że wierzytelność wobec Skarbu Państwa nie zasługuje na

uwzględnienie, a więc że jego dług nie może być przymusowo wyegzekwowany.

Jeżeli więc prawomocnym wyrokiem oddalono powództwo o zasądzenie

w stosunku do jednego z dwóch podmiotów, to takie oddalenie powództwa,

zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., jest także wiążące w procesie, w którym ten

6

od którego zasądzono roszczenie dochodzi, na podstawie art. 518 § 1 pkt 1 k.c.,

zwrotu zapłaconej kwoty stanowiącej równowartość długu drugiego podmiotu,

wobec którego orzeczono oddalenie powództwa.

Powód podnosi, że skoro w art. 518 § 1 pkt 1 k.c. mowa jest o zapłacie

długu, to jego roszczenie powinno zostać uwzględnione, gdyż podstawą oddalenia

powództwa wobec Skarbu Państwa był zarzut przedawnienia roszczenia, czyli dług

Skarbu Państwa w dalszym ciągu istnieje, tyle tylko że nie może być przymusowo

wyegzekwowany. Stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie z dwu powodów.

Po pierwsze, za ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego można uznać

stanowisko, że sąd rozpoznający inną sprawę związany jest tylko sentencją

wyroku, nie zaś ustaleniami faktycznymi i ocenami prawnymi zawartymi w jego

uzasadnieniu (wyroki: z dnia 6 lipca 1934 r., C III 313/33, Zb.Urz. 1935, p. 67;

z dnia 16 lutego 1937 r., C II 2507/36, OSP 1937, p. 727; z dnia 17 września

1957 r. I CO 20/57, OSPiKA 1958, p. 261; z dnia 17 grudnia 1976 r., III PR 187/76,

OSPiKA 1978, p. 45; z dnia 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07 niepubl.; z dnia

8 czerwca 2005 r., V CSK 702/04 niepubl; z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN

655/98 niepubl.). Nawet zaś dopuszczając wyjątkowo do uwzględnienia tego co

wynika z uzasadnienia musielibyśmy doprowadzić do sytuacji, której nie można

akceptować na tle art. 365 § 1 k.p.c. W jednym postępowaniu sąd uwzględniając

zarzut przedawnienia uznaje, że dług Skarbu Państwa nie może zostać

przymusowo wyegzekwowany, a w drugim postępowaniu orzekałby, że Skarb

Państwa byłby zobowiązany do przymusowego zaspokojenia tego długu.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 39814

k.p.c., orzekł jak w sentencji.