III PK 70/09

Wyrok z dnia 22 kwietnia 2010 r.

III PK 70/09

W przypadku indywidualnych zwolnień z przyczyn niedotyczących pra-

cowników członek komitetu założycielskiego zakładowej organizacji związko-

wej podlega ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku

pracy na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczegól-

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.), a nie na podstawie

art. 32 ust. 7 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn (spra-

wozdawca), Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia

2010 r. sprawy z powództwa Wiesława P. przeciwko Starostwu Powiatowemu w S. o

przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2009 r.

[...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa, powód Wiesław P. wnosił o przy-

wrócenie go do pracy na poprzednich warunkach i zasądzenie wynagrodzenia za

cały okres pozostawania bez pracy

Sąd Rejonowy Sąd Pracy w Ropczycach wyrokiem z dnia 19 marca 2009 r.

[...] w miejsce roszczenia powoda Wiesława P. o przywrócenie do pracy w pozwa-

nym Starostwie Powiatowym w S., zasądził od strony pozwanej na jego rzecz od-

2

szkodowanie w kwocie 5.850 zł brutto za niezgodne z prawem wypowiedzenie

umowy o pracę (pkt I), wyrokowi w pkt I nadał rygor natychmiastowej wykonalności

do kwoty 1.950 zł odpowiadającej jednomiesięcznemu wynagrodzeniu powoda za

pracę (pkt II), nakazał ściągnąć od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa, kasy

Sądu Rejonowego w Ropczycach 1.170 zł tytułem opłaty od pozwu, od której powód

zwolniony był z mocy ustawy (pkt III) i zasądził 377 zł na rzecz Wiesława P. od Sta-

rostwa Powiatowego w S. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd ustalił, że 1

stycznia 1999 r. Wiesław P. zatrudniony został w Starostwie Powiatowym w S. w

oparciu o umowę na czas nieokreślony, na stanowisku podinspektora. Do roku 2007

pracował w Wydziale Edukacji Spraw Społecznych i Promocji Powiatu a następnie

po dokonanej reorganizacji Uchwałą Rady Powiatu [...] z dnia 20 czerwca 2007 r. w

Wydziale Komunikacji Społecznej Kultury i Promocji Powiatu. Do zakresu obowiąz-

ków powoda należały sprawy związane z prowadzeniem Biuletynu Informacji Pu-

blicznej oraz serwisu Internetowego Starostwa. W trakcie funkcjonowania Wydziału

Starosta Robert G. wyrażał swe niezadowolenie z pracy tej komórki. Uchwałą Rady

Powiatu z 27 sierpnia 2008 r. [...] zlikwidowano Wydział Komunikacji Społecznej

Kultury i Promocji Powiatu. Kierownik przeniesiony został do Wydziału Edukacji i

Ochrony Zdrowia, natomiast powodowi wypowiedziano umowę o pracę. Zadania

zlikwidowanego Wydziału przejął częściowo Wydział Edukacji i Ochrony Zdrowia,

Wydział Organizacyjny oraz informatyk. W wyniku reorganizacji powrócono do stanu

sprzed czerwca 2007 r. W dniu 7 czerwca 2008 r. została podjęta uchwała o utwo-

rzeniu związku zawodowego w Starostwie Powiatowym oraz o uchwaleniu statutu i

wybraniu Komitetu Założycielskiego. Sąd Rejonowy w Rzeszowie Wydział Gospo-

darczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem z dnia 7 lipca 2008 r. dokonał

wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego - Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organiza-

cji Społecznych i Zawodowych, Fundacji oraz Publicznych Zakładów Opieki Zdro-

wotnej - Niezależnego Zakładowego Związku Zawodowego Pracowników Samorzą-

dowych przy Starostwie Powiatowym w S. Uchwałą z dnia 4 sierpnia 2008 r. wska-

zano członków Komitetu Założycielskiego Związku. Zostali nimi Jadwiga D., Kamila

K. i Wiesław P. Pismem z 27 sierpnia 2008 r. Starosta S. Robert G. zawiadomił Nie-

zależny Zakładowy Związek o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę Wiesławowi

P. w związku z likwidacją stanowiska do spraw obsługi elektronicznej i przygotowy-

wania publikacji, które zajmował powód, wynikającą z reorganizacji Starostwa pole-

3

gającej na likwidacji Wydziału Komunikacji Społecznej Kultury i Promocji Powiatu. W

dniu 1 września 2008 r. związek nie wyraził zgody na wypowiedzenie powodowi

umowy o pracę, informując jednocześnie Starostę, że jego stosunek pracy podlega

ochronie zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, gdyż jest on

członkiem Komitetu Założycielskiego Związku. Pismem z 13 października 2008 r.

organizacja związkowa wskazała, że liczy 13 członków. Dnia 20 października 2008 r.

Starosta S. wypowiedział Wiesławowi P. umowę o pracę za miesięcznym okresem

wypowiedzenia, powołując się na treść art. 361

k.p., z powodu likwidacji stanowiska

pracy. Jego dotychczasowe obowiązki przejęli inni pracownicy. Po 20 października

2008 r. nikt nie został zatrudniony w Starostwie Powiatowym na podstawie umów o

pracę, czy umów cywilnoprawnych.

Sąd Rejonowy rozważał zakreślony stan faktyczny przez pryzmat art. 32

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U z 2001

r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) oraz art. 45 k.p. Stwierdził, że dokonane w sprawie wypo-

wiedzenie powodowi umowy o pracę nie spełniło ustawowo określonych przesłanek.

Dostatecznie bowiem wykazano, że Wiesław P. należał do Komitetu Założycielskiego

Związku Zawodowego Pracowników Samorządowych przy Starostwie Powiatowym w

S. od 7 czerwca 2008 r. Zgodnie z ustawowym założeniem, że członkowie komitetu

założycielskiego podlegają szczególnej ochronie do końca sześciomiesięcznego

okresu liczonego od dnia utworzenia komitetu, okres ochronny stosunku pracy po-

woda upływał dopiero w dniu 8 grudnia 2008 r. W związku z powyższym na wypo-

wiedzenie umowy w tym okresie pracodawca zmuszony był uzyskać zgodę organi-

zacji związkowej. Tymczasem w niniejszej sprawie Starosta wypowiedział Wiesła-

wowi P. umowę o pracę 20 października 2008 r. a więc w czasie szczególnej

ochrony, mimo braku zgody związku na powyższe i pomimo uzyskania wiadomości,

że jest on członkiem Komitetu Założycielskiego Związku. Wypowiedzenie umowy o

pracę powodowi naruszało więc przepisy obowiązujące w tym zakresie. Sąd Rejo-

nowy, wskazując na powyższe, doszedł jednak do przekonania, że przywrócenie

powoda do pracy byłoby niecelowe, z uwagi na przyczyny rozwiązania z nim stosun-

ku pracy oraz właściwość takiego przywrócenia. Podał, że akta sprawy pozwalają

wyciągnąć wniosek o konflikcie panującym pomiędzy stronami postępowania, o ne-

gatywnej ocenie działalności powoda przez Starostę, który utracił względem pracow-

nika zaufanie. Powyższe stanowi okoliczności dające podstawy do uznania, że przy-

wrócenie w/w do pracy byłoby niecelowe w rozumieniu art. 45 § 2 k.p.

4

Powyższy wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył Wiesław P. w części nie-

uwzględniającej powództwa o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach

oraz zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w

Rzeszowie oddalił apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanego Starostwa

Powiatowego w S. 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą

instancję.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego Sąd Okręgowy stwierdził, że rzeczy-

wiście Wiesław P. był członkiem Komitetu Założycielskiego Związku oraz że Wydział

Komunikacji Społecznej, Kultury i Promocji Powiatu, w którym pracował powód uległ

likwidacji. Na tej podstawie Sąd uznał apelację za nieuzasadnioną. Sąd stwierdził, że

zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, pracodawca nie może -

bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej - wypowiedzieć ani rozwiązać

bez wypowiedzenia stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu

zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organiza-

cji wobec pracodawcy. W art. 32 ust. 7 ustawa statuuje gwarancje ochrony trwałości

stosunku pracy także członków komitetu założycielskiego zakładowej organizacji

związkowej. Mają one miejsce tylko wtedy, gdy członkowie ci podjęli działania w celu

wywiązania się z obowiązku doprowadzenia do rejestracji organizacji. Istota tej

szczególnej ochrony sprowadza się do tego, że nie może dojść, przy braku zgody na

to właściwego organu związkowego, do rozwiązania stosunku pracy, a rozwiązanie

stosunku pracy mimo braku takiej zgody prowadzi - w zasadzie - do jego restytucji.

Bezsporne między stronami jest, że pozwany pracodawca wypowiedział powodowi

umowę o pracę bez uzyskania zgody właściwego organu związku zawodowego, a

nawet wbrew wyraźnemu sprzeciwowi tego organu. Oczywistą konsekwencją naru-

szenia przez pracodawcę art. 32 ust. 1 i ust. 7 ustawy o związkach zawodowych było

uwzględnienie przez Sąd Pracy roszczeń powoda, roszczeń co do zasady. Sąd

pierwszej instancji w miejsce przywrócenia do pracy orzekł bowiem o odszkodowaniu

za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy, co wbrew twierdzeniom apelującego

nie stanowi kuriozum. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza w sytuacjach,

gdy wypowiedzenie pracownikowi będącemu działaczem związkowym umowy o

pracę było uzasadnione, lecz naruszało przepisy o szczególnej ochronie działaczy

związkowych przed rozwiązaniem stosunku pracy, w związku z nieuzyskaniem zgody

na to zakładowej organizacji związkowej, zasądzenie odszkodowania w miejsce żą-

5

danego przez pracownika przywrócenia do pracy. Zawsze jednak podkreśla się wy-

jątkowość odmowy udzielenia ochrony działaczowi związkowemu, następującej ze

względu na szczególne okoliczności. Co więcej, gdy zgłoszone żądanie przywróce-

nia do pracy jest ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,

może być na podstawie art. 4771

k.p.c. uwzględnione roszczenie alternatywne -

roszczenie odszkodowawcze, mimo że pracownik takiego żądania nie zgłosił i mimo

że art. 45 § 2 k.p. nie ma zastosowania wobec pracowników objętych szczególną

ochroną trwałości stosunku pracy (art. 45 § 3 k.p.). W przypadku takich pracowników

możliwość uwzględnienia roszczenia alternatywnego wynika nie z zastosowania

klauzuli niemożliwości lub niecelowości przywrócenia do pracy, lecz z powodu

sprzeczności wybranego przez pracownika roszczenia z zasadami współżycia spo-

łecznego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. W takich przy-

padkach możliwe jest nawet oddalenie powództwa (np. wyrok Sądu Najwyższego z

18 września 2003 r., I PK 346/02, niepublikowany, wyrok Sądu Najwyższego z 27

lutego 1997 r., I PKN 23/97, OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 419). Naruszenie prawa

przez pracodawcę przy rozwiązywaniu z Wiesławem P. umowy o pracę nie wyczer-

puje, zdaniem Sądu Okręgowego, kwestii zasadności roszczenia o przywrócenie do

pracy i zasądzenia wynagrodzenia za cały czas pozostawania powoda bez pracy.

Sąd pierwszej instancji dokonał pewnych ustaleń na okoliczność postępowania po-

woda mogącego podlegać ocenie jako naruszające zasady określone treścią art. 8

k.p., tj. społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa oraz współżycia społecz-

nego. Stwierdził, że Starosta s. wyrażał swe niezadowolenie z pracy jednostki, w któ-

rej obowiązki wykonywał wyżej wymieniony, a więc negatywnie oceniał jego pracę.

Nadto wskazał na sytuację konfliktową pomiędzy Wiesławem P. a Starostą. Ustalone

tak okoliczności nakazują rozważenie zgodności zgłoszonego roszczenia z zasadami

współżycia społecznego, a ich analiza pozwala uznać jako właściwe przyznanie

roszczenia alternatywnego wobec przywrócenia powoda do pracy. Pamiętać należy,

że celem ochrony działacza związkowego jest wyłącznie zagwarantowanie mu nie-

zależności w wykonywaniu jego funkcji. Sąd Rejonowy przyjął prawidłową konstruk-

cję zmiany roszczenia ostatecznie przysądzonego, opierając się jednak na treści art.

45 § 2 k.p. W niniejszej sprawie winien być natomiast zastosowany art. 4771

k.p.c.

Sąd stwierdził również, że art. 45 § 1 k.p. stanowi podstawę zasadności wypowie-

dzenia także z przyczyn dotyczących pracodawcy, w tym zwłaszcza z przyczyn wy-

mienionych w art. 1 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

6

cownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. „Klauzula ge-

neralna zawarta w art. 45 k.p. odnosi się do wszystkich wypowiedzeń umów o pracę

zawartych na czas nieokreślony, a więc także do wypowiedzeń dokonywanych z

przyczyn dotyczących zakładu pracy” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lute-

go 1997 r., I PKN 20/97, OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 417). W kolejnym orzeczeniu,

które Sąd Okręgowy podzielił, Sąd Najwyższy stwierdził, że „Indywidualne wypowie-

dzenie umowy o pracę na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól-

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz.

980 z późn. zm.) podlega ocenie sądu pracy w zakresie zasadności wypowiedzenia

(art. 45 § 1 k.p.) oraz ewentualnego nadużycia prawa (art. 8 k.p.)” - (wyrok z dnia 16

maja 1997 r., I PKN 161/97, OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 237).

Sąd Okręgowy uznał, że Wiesław P. w złożonej apelacji zdaje się także wska-

zywać, że przyczyna wypowiedzenia mu umowy o pracę w postaci likwidacji jego

stanowiska pracy jest pozorna, gdy w rzeczywistości ustanie stosunku pracy związa-

ne było z założeniem przez niego związku zawodowego. Tak sformułowany zarzut

nie stanowił przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, w związku z czym uchyla się

spod kontroli w postępowaniu sądowym o przywrócenie do pracy. Sąd zaznaczył

również, że podstawowe wnioski Sądu Rejonowego, które legły u podstaw zasądze-

nia na rzecz powoda od pozwanego pracodawcy odszkodowania, sprowadzają się

do uznania niezgodności z prawem dokonanego mu wypowiedzenia umowy o pracę.

Wnioski takie wynikają z poczynionych przez Sąd ustaleń faktycznych, które Sąd

Okręgowy w całości podziela, akceptując również ocenę materiału dowodowego oraz

zastosowanie powołanych norm obowiązującego prawa. Sąd pierwszej instancji

przedstawił zastosowany sposób oceny zebranego w sprawie materiału dowodowe-

go, opierając się na logicznym rozumowaniu i zasadach doświadczenia życiowego a

ocena ta zasługuje na jednoznaczną aprobatę. Nie było więc naruszenia art. 233

k.p.c., na co wskazuje apelujący.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik powoda zaskarżył wyrok Sądu Okręgowe-

go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i ewentualnie wyroku Sądu

pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie lub

Sądowi Rejonowemu w Ropczycach do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu

rozstrzygnięcie o należnym powodowi zwrocie kosztów procesu za wszystkie instan-

cje w tym instancję kasacyjną według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie

7

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie po-

wództwa w całości i przywrócenie powoda do pracy oraz zasądzenie kosztów za-

stępstwa procesowego za wszystkie instancje, w tym instancję kasacyjną według

norm przepisanych.

W zakresie podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucił naru-

szenie: (1) art. 32 ust. 1 i 7 ustawy o związkach zawodowych, przez jego niezastoso-

wanie, (2) art. 45 § 3 k.p., przez jego niezastosowanie, (3) art. 45 § 2 k.p., przez

błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, (4) art. 10 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z

dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami sto-

sunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U Nr 80, poz. 844 ze

zm.), przez ich niezastosowanie, (5) art. 4771

k.p.c., przez jego błędne zastosowanie.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające

istotny wpływ na wynik sprawy, to jest 224, 227, 229, 230, 231, 232, oraz art. 233 § 1

w związku z art. 328 § 2, 378 § 1, 379 pkt 5, 382, 391 k.p.c., przez nieprzeprowa-

dzenie dowodów wnioskowanych przez powoda, dokonanie błędnej i dowolnej oceny

materiału dowodowego, oparcie wyroku jedynie na częściowym materiale dowodo-

wym, dokonanie dowolnych i błędnych ustaleń, nierozpoznanie wszystkich zarzutów

apelacji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, między innymi, że nie ma żadnych okolicz-

ności, które wskazywały, że powód korzysta z przysługującego mu roszczenia,

ochrony trwałości stosunku pracy jako działacza związkowego, w sposób sprzeczny

z zasadami współżycia społecznego lub ze społeczno-gospodarczym przeznacze-

niem prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec tego, że skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach

określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty

proceduralne.

Nie można uznać zasadności większości zarzutów naruszenia przepisów po-

stępowania. W szczególności Sąd Najwyższy nie dostrzega uchybień w postępowa-

niu przed Sądem pierwszej i drugiej instancji, które uzasadniałyby zarzut pozbawie-

nia powoda prawa do obrony i powodowały konieczność stwierdzenia nieważności

postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 w związku z art. 378 § 1 k.p.c., a pełno-

8

mocnik powoda nie wyjaśnia, jakie uchybienia Sądu Okręgowego uzasadniają tak

daleko idący zarzut. Pełnomocnik skarżącego nie wskazał również, dlaczego zacho-

wanie sądu w istotny sposób naruszyło art. 382, 391 k.p.c. i przepisy art. 224, 227,

229, 230, 231, 232 k.p.c., a w konsekwencji spowodowało dowolną ocenę dowodów i

naruszenie art. 233 k.p.c. Sąd Najwyższy nie może domyślać się, na czym polegają

naruszenia hurtowo wymienionych przepisów. Obowiązkiem pełnomocnika skarżą-

cego, sporządzającego skargę kasacyjną, jest wykazanie w odniesieniu do każdego

z przepisów powoływanych na uzasadnienie podstawy skargi, na czym polegało jego

naruszenie i dlaczego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Trudu takiego

uzasadnienia podstawy naruszenia przepisów postępowania pełnomocnik skarżące-

go nie podjął. Trafny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c., przez

nierozpoznanie apelacyjnych zarzutów naruszenia art. 10 ust. 1-4 ustawy o zwolnie-

niach grupowych. Naruszenie to nie miało jednak, co zostanie niżej wykazane, istot-

nego wpływu na wynik sprawy.

Wobec tego, skoro podstawa naruszenia przepisów postępowania okazała się

nieuzasadniona, rozpoznanie skargi należy ograniczyć do oceny zasadności pod-

stawy naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), a przy tej

ocenie Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku (art.

39813

§ 2 k.p.c.).

Sąd Okręgowy nie dostrzegł, że w świetle przyjętych ustaleń faktycznych roz-

wiązanie z powodem umowy o pracę nastąpiło w warunkach przewidzianych w art.

10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra-

cownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, zwanej dalej

ustawą o zwolnieniach grupowych). Przepis ten reguluje dopuszczalność i zasady

indywidualnych wypowiedzeń stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowni-

ków (dotyczących pracodawcy). Przewiduje on, między innymi, że w przypadku ko-

nieczności rozwiązania przez pracodawcę stosunków pracy z przyczyn niedotyczą-

cych pracowników, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający

wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron,

pracodawca może rozwiązać stosunki pracy w drodze wypowiedzenia z pracowni-

kami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej

ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczal-

ne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, pod warunkiem

niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową w terminie 14 dni

9

od dnia otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust. 2

ustawy). Powód należał do pracowników, których stosunek pracy podlega z mocy

odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem

i wobec których jednocześnie jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w

ramach grupowego zwolnienia (art. 5 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych). Do

powoda - jako członka komitetu założycielskiego zakładowej organizacji związkowej -

miał bowiem zastosowanie art. 32 ust. 7 w związku z ust. 1 ustawy o związkach za-

wodowych. Zgodnie z tymi przepisami, wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku

pracy przez pracodawcę z członkiem takiego komitetu może być dokonane tylko za

zgodą zarządu zakładowej organizacji związkowej. W art. 10 ustawy o zwolnieniach

grupowych uregulowano w sposób szczególny sytuację pracowników, których stosu-

nek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów wzmożonej ochronie przed wypo-

wiedzeniem lub rozwiązaniem. W przypadku indywidualnych zwolnień z przyczyn

niedotyczących pracowników ochrona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem

wynikająca z innych przepisów ulega modyfikacji (najczęściej osłabieniu). Modyfika-

cja ta polega na tym, że wypowiedzenie stosunku pracy staje się dopuszczalne nie

pod warunkami przewidzianymi w przepisach szczególnych (w przypadku powoda -

pod warunkiem uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej) lecz

pod warunkiem przewidzianym bezpośrednio w art. 10 ustawy o zwolnieniach gru-

powych, a mianowicie pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową or-

ganizację związkową w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o zamie-

rzonym wypowiedzeniu (art. 10 ust. 2). Jak wynika z art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnie-

niach grupowych, przepis ten znosi szczególną ochronę ustanowioną w art. 32 ust. 7

ustawy o związkach zawodowych, a w to miejsce wprowadza konieczność zwrócenia

się przez pracodawcę o wyrażenie stanowiska przez zakładową organizację związ-

kową w formie sprzeciwu lub jego braku. Naruszenie art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnie-

niach grupowych oznacza niezgodne z prawem wypowiedzenie powodowi przez pra-

codawcę umowy o pracę, a ponieważ art. 10 tej ustawy nie określa sankcji jego na-

ruszenia - bowiem sankcje są uregulowane bezpośrednio w Kodeksie pracy - należy

zastosować art. 45 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2008 r., II PK

195/07, OSNP 2009 nr 13-14, poz. 172). Zgodnie z art. 45 § 1 k.p., w razie ustalenia,

że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnio-

ne lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do

żądania pracownika - orzeka albo o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa

10

uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warun-

kach, albo o odszkodowaniu. Do takiego wniosku, pomimo błędnego niezastosowa-

nia art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych, doszedł ostatecznie Sąd Okręgowy, co

pozbawia, jak wyżej wskazano, naruszenia przez ten Sąd art. 378 § 1 k.p.c. cechy

istotnego wpływu na wynik sprawy.

W tej sytuacji istotą zagadnienia, które wymaga wyjaśnienia, jest to, czy trafnie

Sąd Okręgowy uznał, że powodowi przysługuje jedynie odszkodowanie za niezgodne

z prawem wypowiedzenie, a nie przywrócenie do pracy, którego się domagał. Sąd

oparł to stanowisko na uznaniu, że wybrane przez powoda roszczenie o przywróce-

nie do pracy było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dlatego okazało

się nieuzasadnione. Dlatego Sąd ten, zgodnie z art. 4771

k.p.c., uwzględnił z urzędu

roszczenie o odszkodowanie jako roszczenie alternatywne. Stanowisko to Sąd uza-

sadnił jednak wyjątkowo lakonicznie i niekonkretnie, stwierdzając, że „Sąd I instancji

dokonał pewnych ustaleń na okoliczność postępowania powoda mogącego podlegać

ocenie jako naruszające zasady określone treścią art. 8 k.p., tj. społeczno-gospo-

darczego przeznaczenia prawa oraz współżycia społecznego. Stwierdził, że starosta

s. wyrażał swe niezadowolenie z pracy jednostki, w której obowiązki wykonywał w/w,

a więc negatywnie oceniał jego pracę. Nadto w uzasadnieniu wydanego wyroku

wskazuje na sytuację konfliktową pomiędzy Wiesławem P. a Starostą. Ustalone tak

okoliczności nakazują rozważenie zgodności zgłoszonego roszczenia z zasadami

współżycia społecznego a ich analiza pozwala uznać jako właściwe przyznanie rosz-

czenia alternatywnego wobec przywrócenia powoda do pracy”. Takie uzasadnienie

nie wskazuje, na czym polegało naruszenie przez powoda zasad współżycia spo-

łecznego, przez które jego żądanie przywrócenia do pracy stanowiło nadużycie

prawa i było nieuzasadnione. Powołując się na naruszenie przez powoda zasad

współżycia społecznego, Sąd nie wskazał, na czym w konkretnych okolicznościach

sprawy polegała obraza zasad moralnych przez powoda, uzasadniająca pozbawienie

go prawa do przywrócenia do pracy. Tego rodzaju ogólnikowe odwołanie się do za-

sad współżycia społecznego uniemożliwia Sądowi Najwyższemu ocenę poprawności

twierdzenia Sądu Okręgowego o naruszeniu tych zasad. Sąd nie wziął również pod

uwagę ustalonego stanowiska orzecznictwa, stosownie do którego naruszenie zasad

współżycia społecznego uzasadniające zasądzenie roszczenia alternatywnego z po-

wodu niezasadności roszczenia o przywrócenie do pracy musi być rażące i wyrażać

się w wyjątkowej naganności zachowania pracownika (wyroki Sądu Najwyższego: z

11

dnia 16 stycznia 1998 r., I PKN 475/97 oraz z dnia 26 marca 1998 r., I PKN 571/97).

Tymczasem Sąd powołał się jedynie enigmatycznie na konflikt powoda ze Starostą,

nie wskazując na czym on polegał, kto go wywołał i dlaczego miałby obciążać on

powoda. Z tego względu trafny okazał się zarzut naruszenia art. 4771

k.p.c. Zgodnie

z ustalonym stanowiskiem orzecznictwa Sądu Najwyższego, określenie „nieuzasad-

nione” w rozumieniu tego przepisu oznacza sprzeczne z zasadami współżycia spo-

łecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (por. np. uchwałę z

dnia 30 marca 1994 r., I PZP 40/93, OSNCP 1994 nr 12, poz. 230 oraz wyrok z dnia

18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95, OSNAPiUS 1996 nr 15, poz. 210; wyrok z dnia 24

lutego 1998 r., I PKN 539/97, OSNAPiUS 1999 nr 3, poz. 87 i cytowany wyżej wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2008 r., II PK 195/07).

Nietrafny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 45 § 2 k.p., ponieważ, co

prawidłowo wskazał Sąd Okręgowy, przepis ten nie ma zastosowania wobec pra-

cowników objętych szczególną ochroną trwałości stosunku pracy (art. 45 § 3 k.p.). W

przypadku takich pracowników możliwość uwzględnienia roszczenia alternatywnego

nie wynika z zastosowania klauzuli niemożliwości lub niecelowości przywrócenia do

pracy, lecz właśnie ze sprzeczności wybranego przez pracownika roszczenia z za-

sadami współżycia społecznego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2007 r. I PK 104/06, Monitor

Prawa Pracy 2007 nr 8, s. 425). Nieuzasadnione (bezprzedmiotowe) okazały się za-

rzuty naruszenia art. 32 ust. 1 i 7 ustawy o związkach zawodowych, ponieważ, jak

wyżej wskazano, przepisy te, ze względu na dyspozycję art. 10 ust. 2 ustawy o zwol-

nieniach grupowych, nie mają w sprawie zastosowania.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 §

2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

========================================