I PRN 33/95

-1-

Wyrok z dnia 13 czerwca 1995 r.

I PRN 33/95

Pojęcie "wiek emerytalny" użyte w art. 39 i w art. 40 § 2 k.p. nie obejmuje

osiągnięcia przez dziennikarza wieku emerytalnego przewidzianego w § 13 roz-

porządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytal-

nego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz.

43 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Adam Józefowicz, Jadwiga Skibińska-Adamowicz,

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu w

dniu 13 czerwca 1995 r. sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko "Ż.P."-Spółce z

o.o. w W. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Spra-

wiedliwości [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Warszawie z dnia 18 stycznia 1995 r., [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił rewizję strony pozwanej od wyroku

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Warszawy-Pragi z dnia 9 maja 1994 r., [...].

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Warszawy-Pragi wyrokiem z dnia 9 maja 1994

r., [...] przywrócił powoda Tadeusza K. do pracy w pozwanym "Ż.P." Spółka z o.o. w

W. na poprzednich warunkach i zasądził na jego rzecz kwotę 5.685.100 zł tytułem

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem jej podjęcia w termi-

nie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku. Sąd ten ustalił, że powód zatrudniony

był w pozwanej Spółce na podstawie umowy o pracę w charakterze dziennikarza w

pełnym wymiarze etatu. W dniu 13 grudnia 1993 r. powodowi wypowiedziano umowę

-2-

o pracę ze skutkiem na dzień 31 marca 1994 r. z powodu uzyskania przez niego

uprawnień emerytalnych przewidzianych w § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent in-

walidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szcze-

gólnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Rozporządzenie to zostało wydane

na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982

r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.) i stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy. Zgodnie z uzasadnie-

niem tezy IV Wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1985 r. dotyczących

art. 45 k.p., przez wiek emerytalny uprawniający zakład pracy do wypowiedzenia

umowy o pracę, należy rozumieć wiek określony w przepisach emerytalnych zezwa-

lający na uzyskanie uprawnień w normalnym trybie. Nie jest nim natomiast wiek, któ-

ry w świetle szczególnych przepisów daje pracownikowi możliwość przejścia na

wcześniejszą emeryturę. Podobne stanowisko w tej sprawie zajął Sąd Najwyższy w

uchwale z dnia 12 maja 1976 r., I PZP 14/76 (OSNCP 1976 z. 11 poz. 242). W kon-

sekwencji Sąd Pracy uznał, że osiągnięcie przez powoda wieku emerytalnego na

podstawie przepisów szczególnych nie może samo przez się stanowić uzasadnionej

przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę. Natomiast przepis § 13 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie daje pracodawcy prawa wypowiedzenia

umowy o pracę, a stanowi jedynie przywilej pracownika, który może, ale nie musi z

niego skorzystać.

Rozpoznający sprawę w wyniku rewizji strony pozwanej Sąd Wojewódzki-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, wyrokiem z dnia 18 stycznia 1995

r., [...] zmienił wyrok Sądu Pracy i powództwo oddalił.

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w przepisie art. 55 usta-

wy o z.e.p. znajduje się delegacja dla Rady Ministrów, aby w drodze rozporządzenia

określiła rodzaj prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wy-

mienionym w art. 11 ust. 3 oraz art. 53 ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury w

określonym wieku, niższym niż to wynika z art. 26 ust. 1 pkt 1 (tj. 65 lat - mężczyzna,

60 lat - kobieta). W przepisie tym mowa jest zatem o prawie do emerytury w niższym

wymiarze wieku, a nie prawie do wcześniejszej emerytury, co normuje art. 27 ust. 3 i

4 ustawy o z.e.p., który to przepis nie stanowił podstawy wydania rozporządzenia Ra-

-3-

dy Ministrów z 7 lutego 1983 r.

Zgodnie z art. 53 ust. 3 pkt 4 ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnio-

nych w szczególnym charakterze uważa się dziennikarzy i dla tej kategorii osób,

zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

ustalono wiek emerytalny (dla mężczyzn) w wysokości 60 lat. Nie można zatem

podzielić stanowiska, że rozporządzenie to dotyczy ustalenia prawa do wcześniejszej

emerytury. W ustawie emerytalnej z dnia 14 grudnia 1982 r. (o z.e.p.) wyraźnie doko-

nano bowiem rozróżnienia między prawem do wcześniejszej emerytury a prawem do

"normalnej" emerytury przy obniżonym wieku wynikającym z pracy w szczególnym

charakterze.

Wyrok Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych został rewizją nadzwyczajną

zaskarżony przez Ministra Sprawiedliwości, który zarzucił mu rażące naruszenie pra-

wa, a w szczególności art. 40 § 2 k.p. i art. 39 k.p. w związku z art. 26 pkt 1 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Według rewidującego istota sporu sprowadza się do

kwestii, czy powód, urodzony 4 czerwca 1931 r., osiągnął wiek emerytalny, upraw-

niający stronę pozwaną do wypowiedzenia mu z tego tylko powodu umowy o pracę.

Kodeks pracy odwołuje się do pojęcia wieku emerytalnego w art. 39 i art. 40 § 2 k.p.,

przy czym jednak nie określa granicy tego wieku. Nie ulega jednak wątpliwości, że

wiek emerytalny ustala ustawodawca. Granice tego wieku są różne w zależności od

płci, kategorii zatrudnienia, a także od określonego "rodzaju pracowników".

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uzasadnienie IV

tezy uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyż-

szego z 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85 i uchwałę SN z dnia 12 maja 1976 r., I

PZP 14/76 - powołane przez Sąd Pracy w uzasadnieniu wyroku) zgodnie przyjmowa-

no, iż przez wiek emerytalny należy rozumieć wiek emerytalny "zezwalający na uzys-

kanie uprawnień w normalnym trybie". Również w doktrynie (por. Kodeks pracy z

komentarzem, Warszawa 1979, s. 85) podkreśla się, że możliwość wcześniejszego

przejścia na emeryturę jest przywilejem niektórych pracowników, który nie powinien

powodować dla pracowników ujemnych następstw w sferze stosunku pracy. Zdaniem

Ministra Sprawiedliwości takim ustawowym wiekiem emerytalnym jest wiek określony

w art. 26 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., który dla mężczyzn wynosi

65 lat życia. Ochrona trwałości stosunku pracy, przewidziana w art. 39 k.p., dotyczy

-4-

wyłącznie tego wieku podstawowego, a nie obniżonego wieku emerytalnego dla

poszczególnych grup zawodowych, w tym dziennikarzy.

Według rewidującego Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z rażącym naru-

szeniem powyższego przepisu uznał, że § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 lutego 1983 r. - jako przepis szczególny do art. 26 ustawy o z.e.p. - określa inny,

niższy wiek emerytalny dla dziennikarzy - 60 lat życia dla mężczyzn. Można stąd

wnosić, że szczególna ochrona przed wypowiedzeniem dziennikarzowi umowy o pra-

cę obowiązuje w wieku od 58 do 60 roku życia na podstawie art. 39 k.p. Taki

wniosek nie jest jednak trafny, skoro wspomniane rozporządzenie zostało wydane na

podstawie delegacji zawartej w art. 55 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

z.e.p., przy czym ten ostatni przepis został zamieszczony w dziale III dotyczącym

"przepisów szczególnych dotyczących świadczeń dla niektórych grup osób". Skoro

zatem jest to przepis szczególny w stosunku do pozostałych przepisów ustawy

regulujących zasady i wysokość świadczeń emerytalnych, to tym samym przepis ten

nie może regulować "podstawowego (normalnego) wieku emerytalnego".

Poza tym - argumentuje rewidujący - § 13 rozporządzenia z dnia 7 lutego

1983 r. przewiduje, że dziennikarz zatrudniony w redakcji dziennika, objęty układem

zbiorowym pracy dla dziennikarzy nabywa prawo do emerytury jeżeli - między innymi

- osiągnął wiek emerytalny 60 lat (mężczyzna). Użycie w tym przepisie zwrotu "naby-

wa prawo" jest odmienne od określenia w art. 26 ustawy o z.e.p. "emerytura przysłu-

guje". Zatem obniżony wiek emerytalny dla dziennikarzy stwarza jedynie dla nich pra-

wo podmiotowe do przejścia na emeryturę, "a nie zamyka ich aktywności zawodowej

w taki sposób, jak czyni to art. 26 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.".

W zakończeniu rewizji nadzwyczajnej zwraca się ponadto uwagę, że w myśl §

13 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. dziennikarz może przejść na emeryturę po

osiągnięciu obniżonego wieku emerytalnego, jeżeli jest objęty układem zbiorowym

pracy. Tymczasem Sądy obu instancji w swoich ustaleniach i rozważaniach pominęły

to, czy powód w ramach zatrudnienia u strony pozwanej był takim układem faktycz-

nie objęty.

Układ Zbiorowy Pracy dla Dziennikarzy z dnia 28 lutego 1989 r. został wpro-

wadzony na podstawie zakładowej umowy zbiorowej dla dziennikarzy zatrudnionych

w redakcjach wydawnictw i agencji RSW "Prasa-Książka-Ruch". Ta ostatnia zaś

-5-

agencja i wydawnictwa uległy likwidacji. Strona pozwana przejęła poprzednią Redak-

cję "Ż.W.". W ocenie Ministra Sprawiedliwości, nie wydaje się jednak, aby była nas-

tępcą stron tego układu zbiorowego pracy.Zgodnie zaś z uchwałą składu siedmiu sę-

dziów SN z dnia 25 marca 1993 r., I PZP 65/92 (OSNCAP 1993 z. 10 poz. 168), pos-

tanowienia układu zbiorowego pracy nie wiążą pracodawcy przejmującego zakład lub

jego część, jeżeli nie jest on podmiotem reprezentowanym przez stronę tego układu.

Pracodawcę takiego wiążą natomiast warunki indywidualnych umów o pracę wynika-

jące z układu zbiorowego pracy obowiązującego w przejmowanym zakładzie pracy.

Jest to - według Ministra Sprawiedliwości - istotna okoliczność, albowiem gdyby się

okazało, że powód nie był objęty Układem Zbiorowym Pracy Dziennikarzy, to w spra-

wie w żadnym wypadku nie miałby zastosowania art. 55 ust. 1 ustawy emerytalnej i

wydane na jej podstawie rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. Wszelakie więc roz-

ważania odnośnie do wieku emerytalnego okazałyby się zbędne, gdyż w sprawie

bezspornie miałby zastosowanie wyłącznie przepis art. 26 pkt 1 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o z.e.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są przekonujące.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela stanowisko, które znalazło wy-

raz w wytycznych Sądu Najwyższego z 1985 r. dotyczących wykładni art. 45 k.p. oraz

we wcześniejszym i późniejszym orzecznictwie tego Sądu, dotyczącym sposobu

pojmowania wieku emerytalnego na tle przepisu art. 39 i 40 § 2 k.p. W myśl wytycz-

nych Sądu Najwyższego przez wiek emerytalny należy rozumieć wiek określony w

przepisach emerytalnych, zezwalający na uzyskanie uprawnień w normalnym trybie.

Nie jest nim wiek, który w świetle przepisów daje pracownikowi możliwość przejścia

na wcześniejszą emeryturę (np. w odniesieniu do kombatantów). Możliwość ta jest

przywilejem niektórych pracowników, który nie powinien powodować dla nich ujem-

nych następstw w sferze stosunków pracy.

Na tym tle za nieuzasadnione należy uznać przyjęcie przez Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych, że z punktu widzenia unormowania zawartego w art. 39 i 40 §

2 k.p. zasadnicze znaczenie ma to, że w przepisach dotyczących pracowników za-

-6-

trudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w tym także

odnoszących się do dziennikarzy, mowa jest o prawie do emerytury w niższym wy-

miarze wieku, a nie o prawie do wcześniejszej emerytury, ten drugi przypadek uregu-

lowany jest w art. 27 ust. 3 i 4 ustawy zdnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych błędnie przyjął, że rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracow-

ników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie

dotyczy ustalania prawa do wcześniejszej emerytury, gdyż w ustawie zdnia 14 grud-

nia 1982 r. o z.e.p. ustawodawca wyraźnie dokonał rozróżnienia między prawem do

wcześniejszej emerytury a prawem do "normalnej" emerytury przy obniżonym wieku

wynikającym z pracy w szczególnym charakterze. Z punktu widzenia ogólnych reguł

prawa emerytalnego nie ulega bowiem wątpliwości, iż możliwość skorzystania przez

dziennikarza z przejścia na emeryturę z ukończeniem 60 lat życia jest równoznaczne

z nabyciem prawa do emerytury wcześniejszej, a jednocześnie stanowi ona dla niego

rodzaj szczególnego przywileju. Zasadnicze znaczenie ma tu przy tym sama istota

ustanowionego rozwiązania prawnego, a więc to, czy przewiduje ono możliwość

wcześniejszego nabycia prawa do emerytury niż to wynika z reguły ogólnej (emery-

tury uzyskiwanej w "normalnym" trybie), jak również okoliczność, czy oznacza ona

dla pracownika rodzaj przywileju, nie zaś to, czy w przepisach ustawy z dnia 14 grud-

nia 1982 r. o z.e.p. w danym przypadku ustawodawca posłużył się akurat określe-

niem "wcześniejsze przejście na emeryturę". Zaznaczyć tu przy tym należy, że w wy-

tycznych Sądu Najwyższego z 1985 r. mowa jest o "wcześniejszej emeryturze", co

nie odpowiada ściśle ustawowemu określeniu (art. 27 ust. 2a, 3 i 4 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o z.e.p.) "wcześniejsze przechodzenie na emeryturę" i może pośred-

nio świadczyć o tym, iż w istocie idzie o wszelkie przypadki polegające na uprzywi-

lejowaniu pracownika w zakresie możliwości otrzymania "wcześniejszej emerytury", a

nie tylko te, które w ustawie emerytalnej związane zostały z pojęciem "zasad wcześ-

niejszego przechodzenia na emeryturę". Nie ulega wątpliwości, że emerytura uzyski-

wana przez dziennikarza, przy spełnieniu dodatkowego warunku w zakresie przepra-

cowania określonego czasu w zawodzie dziennikarskim, po ukończeniu 60 lat życia

jest "emeryturą wcześniejszą", jakkolwiek nie przyznawaną na podstawie art. 27 ust.

2a, 3 i 4 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o p.z.e. i w tym sensie nie jest to emerytura

-7-

przysługująca według "zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę".

Dokładniejsza analiza przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.

wskazuje ponadto, że łączenie pojęcia "zasad wcześniejszego przechodzenia na

emeryturę" tylko z jej przepisami art. 27 ust. 3 i 4 (a także 2a) i utrzymywanie na tej

podstawie, iż czym innym jest prawo do wcześniejszej emerytury, a czym innym pra-

wo do emerytury w niższym wymiarze wieku, nie jest uprawnione nawet wtedy, gdy

się ograniczyć jedynie do wykładni ściśle językowej. W myśl bowiem art. 27 ust. 3 tej

ustawy Rada Ministrów może określić zasady wcześniejszego przechodzenia na

emeryturę "na warunkach innych niż ustalone w ustawie". Oznacza to tym samym,

że ustawa o z.e.p. bezpośrednio w swej treści zawiera regulacje określające zasady

wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, a przewidziana w tym przepisie dele-

gacja ustawowa ma na celu jedynie rozszerzenie kręgu tych przypadków. Zaznaczyć

przy tym trzeba, że zwrot "zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę na

warunkach innych niż ustalone w ustawie" nie może być rozumiany w ten sposób, iż

idzie o inne warunki ustalania emerytury, niż te, które zawarte są w ustawie z dnia 14

grudnia 1982 r. o z.e.p., skoro w art. 27 ust. 4 ustawodawca posługuje się terminem

"przepisy określające zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę" z pomi-

nięciem dodatku "na warunkach innych niż ustalone w ustawie". Prowadzi to do

wniosku, że za przepis określający zasady wcześniejszego przechodzenia na emery-

turę bezpośrednio zamieszczony w ustawie o z.e.p. należy dla przykładu uznać regu-

łę z art. 27 ust. 1 tej ustawy, w myśl której pracownik (mężczyzna) może przejść na

emeryturę po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma 25-letni okres zatrudnienia i zaliczo-

ny został do I lub II grupy inwalidztwa. Jest to regulacja ustanawiająca zasady wcześ-

niejszego przechodzenia na emeryturę, a jednocześnie mamy tu do czynienia z pra-

wem do emerytury "w niższym wymiarze wieku". Potwierdza to jedynie wniosek, iż

nie można przywiązywać nadmiernej wagi do tego, jakich słów ustawodawca używa

w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. dla określenia unormować prawnych,

których istota sprowadza się do ustanowienia prawa do wcześniejszej emerytury.

Przewidziana w art. 39 k.p. ochrona pracownika przed wypowiedzeniem umo-

wy o pracę, a w konsekwencji także wynikająca, między innymi z art. 40 § 2 k.p.,

możliwość dokonania tej czynności prawnej jako spełniającej wymaganie istnienia

dla niej uzasadnienia (koniecznej i wystarczającej przyczyny), związane zostały z

-8-

pojęciem wieku emerytalnego. W okresie poprzedzającym jego osiągnięcie (w

okresie dwuletnim poprzedzającym osiągnięcie tego wieku) wypowiedzenie umowy o

pracę nie jest dozwolone, jednocześnie jednak wraz z jego osiągnięciem nie tylko

odpada ochrona przewidziana w art. 39 k.p., ale samo osiągnięcie tego wieku jest

uznane za przyczynę, która może stanowić wystarczającą podstawę wypowiedzenia

umowy o pracę. Tak rozumiana ochrona przed wypowiedzeniem oraz możliwość

dokonania tej czynności nie zostały związane bezpośrednio z uzyskaniem prawa do

emerytury, a jedynie z osiągnięciem określonego wieku (emerytalnego), ktory w

przepisie art. 39 i 40 § 2 k.p. został wyraźnie wyeksponowany, co trudno uznać za

przypadkowy zbieg okoliczności. Szczególnie wyraźnie wynika to z art. 40 § 2 k.p.

stanowiącego, że przepisów art. 38 nie stosuje się w razie osiągnięcia przez

pracownika wieku emerytalnego, z którego można wyprowadzić pośrednio wniosek,

iż osiągnięcie wieku emerytalnego nie tylko zwalnia zakład pracy z konieczności

zawiadamiania zakładowej organizacji związkowej o przyczynie wypowiedzenia

umowy o pracę. lecz jednocześnie stanowi samo przez się wystarczające

uzasadnienie wypowiedzenia. Z przepisu tego wynika jednocześnie, że pracownik

osiąga wiek emerytalny (uzasadniający zastosowanie tego przepisu) tylko jeden raz

oraz, że nie jest to wiek "ruchomy" w tym znaczeniu, iż jest on uzależniony od tego,

czy dany pracownik nabył prawo do emerytury czy nie. W myśl § 13 rozporządzenia

z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent

inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, dziennikarz zatrudniony w redakcji dziennika (w

redakcjach czasopism, w radiu, telewizji oraz w agencjach prasowych, infor-

macyjnych, publicystycznych albo fotograficznych), objęty układem zbiorowym pracy

dziennikarzy, nabywa prawo do emerytury jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

(1.) osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat (mężczyzna) w czasie wykonywania

pracy dziennikarskiej i (2.) ma wymagany okres zatrudnienia,(3.) w tym co najmniej

15 lat pracy dziennikarskiej. Stosowanie tego przepisu przy założeniu, iż wiekiem

emerytalnym dla dziennikarza jest 60 lat bez uwzględnienia drugiego warunku ozna-

czałoby, iż można by mu wypowiedzieć stosunek pracy także przed nabyciem przez

niego prawa do emerytury, co z uwagi na okoliczność, iż celem regulacji jest stworze-

nie mu sytuacji korzystniejszej, jest nie do przyjęcia. Uznanie zaś, że wypowiedzenie

-9-

jest możliwe i uzasadnione po przekroczeniu 60 lat dopiero wraz ze spełnieniem się

drugiego warunku, w tym zwłaszcza wymagania 15 lat pracy dziennikarskiej, prowa-

dzi do tego, że podstawą wypowiedzenia w gruncie rzeczy staje się uzyskanie prawa

do emerytury, a nie osiągnięcie wieku emerytalnego, co jednakże pozostaje w ewi-

dentnej kolizji z brzmieniem art. 40 § 2 k.p.

Prowadzi to ponadto do tego, iż tak rozumiany "wiek emerytalny" staje się ka-

tegorią "ruchomą" i relatywną, co oznacza wprowadzenie do unormowań w zakresie

przesłanek wypowiedzenia umowy o pracę stanu niepewności, który niepodobna

zaakceptować.

Należy też zwrócić uwagę, że w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.,

która ma tu decydujące znaczenie, "wiek emerytalny" (jako termin ustawowy) pojawia

się w art. 26 (także w art. 27) i ustalony został na 65 lat dla mężczyzny (60 lat dla

kobiety). Natomiast wieku, który z mocy delegacji ustawowej ustalany jest w akcie

wykonawczym, nie określa się mianem "wieku emerytalnego ", lecz mówi się o nim

jako o "wieku niższym niż to wynika z art. 26 ust. 1 pkt 1" ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o z.e.p. Inna terminologia została zastosowana w rozporządzeniu z dnia 7

lutego 1983 r., gdzie w kontekście wieku ustalonego na 55 (kobiety) i 60 lat (męż-

czyźni) używa się określenia "wiek emerytalny", lecz nie ma to większego znaczenia

z punktu widzenia terminologii ustawy emerytalnej, a ponadto pojawia się pytanie,

czy jest to dopuszczalne, gdyż akt wykonawczy koliduje w tym zakresie z termino-

logią ustawową. Ściśle więc biorąc - mając na uwadze wnioski wypływające jedynie z

wykładni językowej przytoczonych przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

z.e.p. - należy dojść do wniosku, że wiekiem emerytalnym, także dla dziennikarza,

jest 65 lat, natomiast wiek lat 60 jest w jego wypadku "wiekiem niższym od wieku

emerytalnego", który - przy spełnieniu pozostałego warunku - stanowi przesłankę

nabycia przez niego wcześniejszej emerytury. Oznacza to tym samym, że zarówno

przesłanki językowo-logiczne, jak i względy odwołujące się do wykładni typu syste-

mowego, funkcjonalnego i aksjologicznego, a także dotychczasowe orzecznictwo

Sądu Najwyższego, wyraźnie przemawiają przeciwko poglądowi Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych, że wiek emerytalny dziennikarza, o którym mowa w art. 40 § 2

k.p., jak również w art. 39 k.p., wynosi 60, a nie 65 lat.

Jako zasadny uznać należy także drugi zarzut podniesiony w rewizji nadzwy-

-10-

czajnej Ministra Sprawiedliwości dotyczący tego, że powód nie był objęty układem

zbiorowym pracy dla dziennikarzy. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela w

pełni stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 25 marca 1993 r., I PZP 65/92, w myśl której postanowienia układu zbiorowego

pracy obowiązującego w przejmowanym zakładzie pracy, nie wiążą pracodawcy

przejmującego zakład lub jego część, jeżeli nie jest on podmiotem reprezentowanym

przez stronę tego układu. Pracodawcę takiego wiążą natomiast warunki indywidual-

nych umów o pracę wynikające z układu zbiorowego pracy obowiązującego w przej-

mowanym zakładzie. Z przepisu § 13 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. wynika,

że prawo dziennikarza do wcześniejszej emerytury uzależnione jest od tego, by zat-

rudniony był on w redakcji objętej układem zbiorowym pracy dziennikarzy. Układ ten

nie miał zastosowania do powoda w chwili rozwiązywania z nim stosunku pracy, gdyż

z uwagi na podjęcie przez niego pracy w nowym zakładzie pracy, tj. "Ż.P." Spółki z

o.o., znalazł się on u pracodawcy, o którym nie da się powiedzieć, iż jest on podmio-

tem reprezentowanym przez strony układu zbiorowego pracy dziennikarzy, a miano-

wicie, że w jego imieniu i także niejako na jego rzecz układ zbiorowy pracy był swego

czasu (1989 r.) zawierany przez Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Tele-

wizji "Polskie Radio i Telewizja" oraz Zarząd Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej

"Prasa-Książka-Ruch". W konsekwencji też należy uznać, iż powód nie spełniał wa-

runków przewidzianych w § 13 wspomnianego rozporządzenia, a wobec tego nie by-

ło też podstaw do uznania, iż w ogóle mógł on korzystać z przywileju przejścia na

emeryturę w wieku 60 lat, a tym samym, iż w jego przypadku był to jego "normalny"

wiek emerytalny, tj. wiek, o którym mowa w art. 40 § 2 k.p. (a także w art. 39 k.p.).

Powołanie się w § 13 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. na układ zbiorowy pracy

dla dziennikarzy nie oznacza przy tym, że w ten sposób problematyka wcześniej-

szych emerytur dziennikarzy stała się materią układową i w konsekwencji - jako taka

- w myśl ustaleń zawartych w wymienionej wyżej uchwale SN z 25 marca 1993 r.

łączyć powinna się z koniecznością dokonywania wypowiedzeń zmieniających, mimo

tego iż w następstwie zmian natury organizacyjnej (przejęcia części lub całości zak-

ładu pracy) układ zbiorowy pracy dziennikarzy nie ma mocy wiążącej u nowego pra-

codawcy. Odwołanie się przez prawodawcę w tym przepisie do układu zbiorowego

pracy dla dziennikarzy ma bowiem na celu jedynie wyznaczenie zakresu podmioto-

-11-

wego uprawnienia do wcześniejszej emerytury, natomiast nie ustanawia - i nie może

ustanawiać - zasady, że o korzystaniu przez dziennikarzy z tego uprawnienia oraz o

sposobie jego ukształtowania mają rozstrzygać układy zbiorowe pracy zawierane dla

dziennikarzy.

Kierując się powyżej wskazanymi przesłankami i przyjętym na ich tle rozumo-

waniem, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

========================================