II PRN 7/95

Wyrok z dnia 20 lipca 1995 r.

II PRN 7/95

Zakład pracy jest zobowiązany uwzględnić wniosek pracownika wska-

zujący, zgodnie z prawem, okres pracy, z którego wynagrodzenie ma stanowić

podstawę wymiaru renty.

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Andrzej

Wróbel (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 1995 r. sprawy z powództwa

Adolfa P. przeciwko Kolejowym Zakładom Maszyn "K." w R. i Śląskiej Dyrekcji Okrę-

gowej Kolei Państwowych w K. o odszkodowanie i rentę wyrównawczą z tytułu choroby

zawodowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Niezależnego Samorządnego Związku

Zawodowego "Solidarność" [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 30 czerwca 1994 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Powód Adolf P. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanych Kolejo-

wych Zakładów Maszyn "K." w R. odszkodowania w kwocie 258.345.120 (starych)

złotych z tytułu zawinionego przez stronę pozwaną zaniżenia powodowi renty

inwalidzkiej w latach 1986-1991. W uzasadnieniu pozwu podał, że w 1986 r. przeszedł

na rentę inwalidzką początkowo z ogólnego stanu zdrowia, a następnie z tytułu choroby

zawodowej. Renta ta została mu wyliczona na podstawie zarobków z okresu od sierpnia

1985 r. do lipca 1986 r., przy czym w ocenie powoda nie był to najkorzystniejszy okres,

a zatem wyliczenie takie było niezgodne z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru

emerytur i rent (jednolity tekst: Dz. U.z 1989 r., Nr 11, poz. 63 ze zm.). Następnie na

rozprawie w dniu 16 czerwca 1993 r. powód rozszerzył żądanie i domagał się ponadto

zasądzenia na jego rzecz renty wyrównawczej w kwocie 90.000.000 (starych) złotych za

okres nieprzedawniony i po 2.500.000 (starych) złotych miesięcznie. Uzasadniając to

żądanie powód podał, że otrzymuje rentę z tytułu choroby zawodowej w kwocie

3.281.800 (starych) złotych miesięcznie, zaś jego zarobek, gdyby kontynuował

zatrudnienie, wynosiłby powyżej 5.500.000 (starych) złotych, tym samym powód traci

kwotę około 2.500.000 (starych) złotych miesięcznie.

Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 30 czerwca 1994 r. [...] zasądził

od pozwanych Kolejowych Zakładów Maszyn "K." w R. na rzecz powoda kwotę

18.255.252 (starych) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 17 czerwca 1993 r.

tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od czerwca 1990 r. do lutego

1993 r. i oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd ustalił, że w dniu 26 listopada

1985 r. powód został zaliczony do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, a w

dniu 26 lutego 1986 r. do III grupy inwalidów z tytułu choroby zawodowej w związku ze

stwierdzonym urazem akustycznym. W grudniu 1986 r. stwierdzono u powoda pylicę i

od 12 sierpnia 1988 r. wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach powód jest uprawniony do renty inwalidzkiej II grupy z tytułu

choroby zawodowej. Powodowi została przyznana renta inwalidzka na podstawie

przepisów ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99 ze zm.). Za podstawę wymiaru renty

kolejowej przyjęto w przypadku powoda wynagrodzenie z okresu od sierpnia 1985 r. do

lipca 1986 r., z uwzględnieniem pobieranego zasiłku chorobowego. Powód złożył na

piśmie wniosek o przyjęcie do naliczenia podstawy wymiaru renty tego właśnie okresu.

Powód nie wnosił odwołania od decyzji rentowej, nie występował także na drogę

sądową o odszkodowanie.

Sąd nie podzielił poglądu powoda,że w związku z tym, iż pozwany zmienił profil

produkcji i obecnie wykonuje inne prace niż w okresie jego zatrudnienia u pozwanego,

powód (zatrudniony jako spawacz) odszedłby z tego zakładu i podjął pracę w Fabryce

Kotłów "R." w R., bowiem na podstawie przeprowadzonych dowodów Sąd ten ustalił, że

prawdopodobieństwo zatrudnienia powoda w tej firmie jest znikome, skoro w ciągu

ostatnich kilkunastu lat zaledwie jeden pracownik pozwanego przeniósł się do tego

właśnie zakładu od pozwanego i na dodatek został zatrudniony w innym charakterze. W

ocenie Sądu wyliczenie renty wyrównawczej na podstawie zarobków osiąganych przez

spawaczy w Fabryce Kotłów "R." w R. byłoby prawidłowe tylko wtedy, gdyby pozwany

zakład pracy radykalnie zmienił profil produkcji i przestał zatrudniać spawaczy, a ci w

zdecydowanej większości zostaliby zatrudnieni w "R.", w takiej sytuacji

prawdopodobieństwo przejścia powoda do tego zakładu byłoby duże. Sąd nie podzielił

również poglądu powoda, że należy przyjąć jako zarobki porównawcze zarobki

uzyskiwane przez pracowników zatrudnionych za granicą, gdyż powód nie wykazał, że

miałby szansę osiągnąć tak wysokie zarobki.

W ocenie Sądu żądanie powoda w części dotyczącej odszkodowania jest

niezasadne, bowiem powód złożył pisemny wniosek o wyliczenie podstawy jego renty

na podstawie dochodów ze stosunku pracy z tego konkretnego okresu. Skoro wniosek

powoda był wiążący dla organu rentowego i zakładu pracy, należy go traktować jako

oświadczenie woli. Nawet przy przyjęciu, że oświadczenie to powód złożył, jak twierdzi,

pod wpływem błędu, to zgodnie z art. 88 k.c. uprawnienie do uchylenia się od skutków

oświadczenia woli w razie błędu wygasa z upływem roku od jego wykrycia, a zatem

termin ten dawno upłynął.

Ponadto w ocenie Sądu w postępowaniu pracowników pozwanego zajmujących

się sporządzaniem wniosków o świadczenia emerytalno-rentowe trudno dopatrzyć się

uchybienia obowiązkom przewidzianym w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, a także uznać, że postępowanie pozwanego w stosunku do

powoda w tej kwestii było zawinione (art. 415 k.c.).

Powyższy wyrok zaskarżyła rewizją nadzwyczajną Komisja Krajowa Niezależ-

nego Samorządu Związku Zawodowego "Solidarność", w której zarzucając temu

wyrokowi rażące naruszenie art. 1 Konstytucji RP, art. 415 k.c. w związku z art. 97

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników w związku z art. 39 ustawy z dnia 28

kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz.

U.Nr 23, poz. 99 ze zm.) oraz art. 444 k.c., a także naruszenie interesu Rzeczy-

pospolitej Polskiej, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku względnie jego uchylenie i

przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W ocenie wnoszą-

cego rewizję nadzwyczajną wyliczenie renty powodowi na podstawie zarobków z okresu

od sierpnia 1985 r. do lipca 1986 r. było niezgodne z przepisami powołanego wyżej

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych

zasad ustalania podstawy emerytur i rent, bowiem nie był to okres najkorzystniejszy dla

powoda. Ponadto pozwany zakład pracy nie dopełnił obowiązków określonych w art. 96

i 97 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin poprzez przyjęcie

niekorzystnej dla powoda podstawy wymiaru renty. Według Komisji Krajowej pozwany

zakład pracy "w sposób złośliwy z własnej winy" wyrządził powodowi szkodę, ponieważ

nie sprostował podstawy wymiaru renty z tytułu choroby zawodowej nabytej w tym

zakładzie w 1991 r., co stanowi naruszenie art. 415 k.c. Ponadto Sąd Wojewódzki

oddalając roszczenie powoda co do wypłaty comiesięcznej renty wyrównawczej oparł

się na opinii biegłego, który określił wysokość zarobków ślusarzy w pozwanym

zakładzie, gdy tymczasem w opinii Komisji Krajowej biegły przy obliczeniu renty

wyrównawczej powinien był uwzględnić podobne zarobki brygady powoda zatrudnionej

na zachodzie lub zarobków pracowników o podobnych kwalifikacjach i w zakresie robót

zatrudnionych w PKP.

Wnoszący rewizję nadzwyczajną wskazał ponadto, że złożona przez powoda

rewizja od zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego została odrzucona postanowie-

niem tego Sądu z dnia 19 września 1994 r. [...] z uzasadnieniem, że w zakreślonym

przez Sąd terminie powód nie uzupełnił braków formalnych. Zażalenie powoda na to

postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z

dnia 29 grudnia 1994 r. [...]. W ocenie Sądu Apelacyjnego podnoszone przez powoda

przyczyny niezachowania określonego przez Sąd terminu nie mogą skutkować

uchylenia postanowienia, bowiem Sąd mógłby się ustosunkować do tych twierdzeń

powoda jedynie w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu do wniesienia

rewizji. Zdaniem Komisji Krajowej Sądy rozstrzygające te kwestie dopuściły się

rażącego naruszenia interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut rewidującego, że pozwany zakład pracy nie dopełnił w odniesieniu do

powoda obowiązków przewidzianych w art. 96 i 97 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie

został dostatecznie sprecyzowany. W szczególności bowiem należy wskazać, że art. 96

tej ustawy określa szereg zróżnicowanych wewnętrznie obowiązków zakładu pracy w

postępowaniu emerytalno- rentowym, a więc wnoszący rewizję nadzwyczajną powinien

był uściślić, którego z wymienionych w tym przepisie obowiązków pozwany zakład pracy

nie wypełnił, a w konsekwencji, jaki konkretnie przepis ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin został w ocenie rewidującego naruszony

zaskarżonym wyrokiem. Z akt sprawy wynika, że skarżący zarzucając naruszenie art.

96 tej ustawy wskazał pośrednio na ust. 1 pkt 1 tego przepisu, który stanowi, że

uspołecznione zakłady pracy są zobowiązane udzielenia pracownikowi i pozostałym

członkom rodziny informacji o przysługujących im świadczeniach. W związku z tym

należy stwierdzić, że dla wystąpienia skutku określonego w art. 97 ust. 1 pkt 2 ustawy o

z.e.p. w związku z art. 415 k.c. nie jest wystarczające zwykłe naruszenie przepisu art.

96 ust. 1 pkt 1 tej ustawy określającego obowiązek zakładu pracy udzielania

pracownikom informacji o ich prawach. W świetle powyższych przepisów zobowiązanie

zakładu pracy do wynagrodzenia szkody wskutek niedopełnienia lub nienależytego

dopełnienia powyższych obowiązków powstaje bowiem jedynie w przypadku

kwalifikowanego, a zatem zawinionego przez zakład pracy naruszenia tych obowiąz-

ków. Treść obowiązku udzielania informacji, o którym mowa w art. 96 ust. 1 pkt 1

ustawy o z.e.p., nie może być rozumiana w ten sposób, że to zakład pracy w sposób

stanowczy wskazuje jego zdaniem najkorzystniejszą dla pracownika podstawę wymiaru

renty, bowiem stanowiska zakładu i zainteresowanego pracownika mogą być w tej

kwestii rozbieżne. Należy przyjąć, że zakład pracy w sposób należyty wypełnia

powyższy obowiązek przedstawiając pracownikowi określone w przepisach prawa

sposoby ustalenia podstawy wymiaru renty w odniesieniu do konkretnych okoliczności

sprawy. Natomiast ocena, które z przedstawionych przez zakład pracy propozycji są

najkorzystniejsze, należy wyłącznie do pracownika. Jeżeli zatem, jak w rozpatrywanej

sprawie, pracownik składa pisemny wniosek o wyliczenie podstawy jego renty ze wska-

zanego w tym piśmie okresu zatrudnienia, to pismo to jako oświadczenie woli jest

wiążące dla zakładu pracy. Zarzut skarżącego, że pozwany z własnej winy wyrządził

powodowi szkodę wskutek przyjęcia niekorzystnej dla powoda podstawy wymiaru renty

nie jest trafny również z tej przyczyny, że w toku postępowania sądowego powód nie

wykazał, że oświadczenie woli złożył pod wpływem błędu wywołanego przez zakład

pracy, a ponadto w świetle przedstawionej wyżej wykładni art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o

z.e.p. nie można przyjąć, że postępowanie zakładu pracy w stosunku do powoda było

zawinione w rozumieniu art. 415 k.c.

Podstawą roszczenia określonego w art. 444 § 2 k.c. jest utrata przez poszko-

dowanego całkowicie lub częściowo zdolności do pracy. Utrata tej zdolności powoduje

u poszkodowanego utratę zarobków, które by otrzymywał, gdyby mu szkody nie

wyrządzono. Dla określenia wysokości renty wyrównawczej w razie całkowitej utraty

zdolności do pracy zarobkowej, jak w przypadku powoda, konieczne jest ustalenie

wysokości dochodów, jakie poszkodowany uzyskiwałby, gdyby nie powstała szkoda.

Sąd Wojewódzki trafnie przyjął, że roszczenie o rentę wyrównawczą jest roszczeniem

okresowym, a zatem zgodnie z art. 118 k.c. okres przedawnienia tego rodzaju

roszczenia wynosi 3 lata. Sąd przyjął, że w okresie nieprzedawnionym zakład pracy był

zobowiązany do naprawienia szkody i prawidłowo ustalił jej wysokość. Oddalenie

kwestionowanym rewizją nadzwyczajną wyrokiem dalej idących żądań powoda o za-

sądzenie renty bieżącej należy uznać za zasadne, bowiem powód nie wykazał, że

prawdopodobieństwo jego zatrudnienia w Fabryce Kotłów "R." w R. było wysokie, a

także że powód miał szansę osiągnąć wysokie zarobki za granicą. W tej sytuacji Sąd

Wojewódzki trafnie przyjął, że podstawą obliczenia wysokości renty wyrównawczej

powinna być różnica między uśrednionym zarobkiem porównawczym, tj. zarobkami

osiągniętymi przez pracowników pozwanego, którzy mają kwalifikacje zbliżone do

powoda i podobny staż pracy, a świadczeniem, jakie powód otrzymuje z Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych. Skoro przesłanką roszczenia o rentę wyrównawczą (art. 444

§ 2 k.c.) jest wystąpienie szkody, a Sąd Wojewódzki na podstawie nie kwestionowanej

przez strony opinii biegłego prawidłowo ustalił, że faktyczne dochody powoda w tym

czasie przekraczają dochody hipotetyczne, a zatem powód nie poniósł szkody, to trafny

jest pogląd Sądu, że w pozostałych okresach i na bieżąco nie przysługuje powodowi

renta wyrównawcza.

Sąd Najwyższy rozważył zasadność zawartego w uzasadnieniu rewizji nadz-

wyczajnej zarzutu rażącego naruszenia prawa i interesu Rzeczypospolitej Polskiej

wskazanym w rewizji postanowieniem Sądu Apelacyjnego oddalającym zażalenie na

postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Katowicach odrzucające rewizję powoda od

zaskarżonego rewizją nadzwyczajną wyroku tego ostatniego Sądu. Sąd Apelacyjny

trafnie przyjął, że sąd badając zasadność zażalenia ustala jedynie, czy został zacho-

wany przez stronę termin do uzupełnienia braków formalnych rewizji, natomiast pod-

noszone przez pełnomocnika powoda i powtórzone w rewizji nadzwyczajnej przyczyny

nie zachowania terminu Sąd mógłby rozważyć w postępowaniu dotyczącym przywró-

cenia terminu do wniesienia rewizji. Należy zatem uznać, że również kwestionowane w

uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej postanowienie Sądu Apelacyjnego odpowiada

prawu.

Pogląd wnoszącego rewizję nadzwyczajną, że zaskarżony wyrok Sądu Woje-

wódzkiego i postanowienie Sądu Apelacyjnego naruszają interes Rzeczypospolitej

wyrażający się w tym, że powód, u którego stwierdzono chorobę zawodową mógł

wykazać zasadność swego roszczenia, nie może być uznany za prawidłowy, skoro nie

ma podstaw do przyjęcia, że powyższe orzeczenia Sądów nie tylko nie naruszają prawa

w stopniu rażącym, lecz przeciwnie - są zgodne z prawem.

Z powyższych względów na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

========================================