II URN 21/95

Wyrok z dnia 20 lipca 1995 r.

II URN 21/95

Jeżeli po ustaniu prawa do emerytury uprawniony nie pobierał świadczenia

z uwagi na to, że pozostawał w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy,

ponowne ustalenie podstawy wymiaru świadczenia w razie rezygnacji z pracy

następuje według zasad określonych w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 października

1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz

o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Maria Mańkowska

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w

dniu 20 lipca 1995 r. sprawy z wniosku Janusza R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w O. o podstawę wymiaru emerytury, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości {...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 kwietnia 1994 r., [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ostrołęce z dnia 28 października 1993 r., [...] i ustalił, że do obliczenia

podstawy wymiaru emerytury Janusza R. należy przyjąć jego wynagrodzenie z lat ka-

lendarzowych: 1989, 1990, 1991 i 1992.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 30 października

1992 r. przyznał Januszowi R. emeryturę od dnia 16 sierpnia 1992 r. i zawiesił jej

wypłatę z uwagi na kontynuowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia w pełnym

wymiarze czasu pracy. Wnioskodawca wykonywał zatrudnienie do dnia 31 grudnia

1992 r. i we wniosku z dnia 18 lutego 1993 r. wnosił o obliczenie podstawy wymiaru

emerytury od zarobków osiągniętych w latach 1990-1992.

Decyzją z dnia 3 marca 1993 r. organ rentowy doliczył dalszy okres zatrudnienia

do ustalenia wysokości emerytury i podjął wypłatę świadczenia od dnia 1 stycznia 1993

r. We wniosku z dnia 15 marca 1993 r. wnioskodawca ponownie domagał się obliczenia

podstawy wymiaru emerytury od zarobków osiągniętych w latach 1990-1992 i decyzją z

dnia 23 marca 1993 r. organ rentowy również odmówił dokonania zmiany podstawy

wymiaru pobieranej przez wnioskodawcę emerytury. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 1993 r. [...] oddalił

odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 23 marca 1993 r.

W kolejnym wniosku z 30 sierpnia 1993 r. wnioskodawca domagał się wyliczenia

podstawy wymiaru emerytury z kolejnych 4 lat kalendarzowych, tj. od dnia 1 stycznia

1989 r. do 31 grudnia 1992 r. na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Decyzją z 28 października 1993 r. organ rentowy odmówił ponownego ustalenia

wysokości emerytury od wyższego wynagrodzenia z lat 1989-1992 uznając, że na

podstawie art. 79 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o

zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206), ponowne ustalenie wysokości

emerytury może nastąpić od wyższego wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi

wyłącznie po przyznaniu świadczenia za cały okres wymagany do ustalenia podstawy

wymiaru. Oznacza to, że do obliczenia podstawy wymiaru można przyjąć wyna-

grodzenie uzyskane w okresie czterech kolejnych lat kalendarzowych, przypadających

po przyznaniu świadczenia, licząc wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z dnia 13 kwietnia 1994 r., [...] oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu

rentowego z dnia 28 października 1993 r., jednakże w uzasadnieniu tego wyroku Sąd

przyznał, że rozpoznając odwołanie błędnie przyjął, że skoro wnioskodawca złożył

wniosek o emeryturę w dniu 13 października 1992 r., to nie może być uwzględnione

roszczenie o wyliczenie podstawy wymiaru świadczenia z lat 1989-1992 skoro po

przyznaniu emerytury wnioskodawca nadal był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu

pracy do 31 grudnia 1992 r. i w tym okresie nie pobierał świadczenia.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok w drodze rewizji nadz-

wyczajnej, zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 7 ust. 1 pkt 2 i

art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent...

(Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) i wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji

organu rentowego i orzeczenie, że do obliczenia podstawy wymiaru emerytury

wnioskodawcy Janusza R. należy przyjąć jego wynagrodzenie z lat kalendarzowych

1989, 1990, 1991 i 1992. Rewidujący podniósł, że powołany przepis art. 8 ust. 1 pkt 2

ustawy z 17 października 1991 r. stanowi dostateczną podstawę prawną do ponownego

ustalenia podstawy wymiaru emerytury według zasad określonych w art. 7 tejże ustawy

dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury. Takie też stanowisko

przyjmował wielokrotnie Sąd Najwyższy i utrwaliła się wykładnia końcowego akapitu art.

7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, że zastrzeżenie, iż "okres ostatnich lat kalendarzowych

liczy się wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę" może być

rozumiane nie tylko jako odnoszące się do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia,

ale także do złożenia wniosku o wypłatę świadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do

emerytury lub renty uprawniony nie pobierał świadczenia, pozostając w zatrudnieniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Organ rentowy odmówił wyliczenia podstawy wymiaru świadczenia wniosko-

dawcy z wynagrodzenia pobieranego przez niego w latach 1989-1992 na podstawie art.

79 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja

1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz.

206).

Przepis ten przewiduje w ust. 2, że na wniosek osoby zainteresowanej ustala się,

na zasadach określonych w art. 16 i 16

1

, nową podstawę wymiaru od wyższego

wynagrodzenia - wypłaconego pracownikowi po przyznaniu świadczenia - za cały okres

wymagany do ustalenia podstawy wymiaru.

Art. 79 ust. 2 o z.e.p. ma zastosowanie także pod rządem ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) z tym, że zamiast

art. 16 i art. 16

1

ustawy o z.e.p. stosuje się zasady określone w art. 7 ustawy o

rewaloryzacji.

Nowe brzmienie art. 79 ust. 2 ustawy o z.e.p. wskazuje, że przepis ten należy

stosować do osób, które po ustaleniu prawa do emerytury lub renty, pobierały

przyznane świadczenie. Inna natomiast sytuacja zachodzi, gdy po ustaleniu prawa do

świadczenia emerytalnego bądź rentowego, osoba uprawniona pozostawała nadal w

zatrudnieniu i nie pobierała świadczenia, jak miało to miejsce w przypadku

wnioskodawcy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie dostrzega się różnicę

między nabyciem prawa do świadczenia (art. 76 ustawy o z.e.p.), a datą przyznania

świadczenia (art. 79 ustawy o z.e.p.). W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia

1988 r., III UZP 22/88 (OSNCP 1989 z. 12 poz. 194), uchwale składu siedmiu sędziów

z dnia 27 listopada 1989 r., III UZP 11/89 (OSNCP 1990 z. 6 poz. 72), a także w

wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1992 r., II URN 86/91 i z dnia 9 marca

1993 r., II URN 4/93 przyjmowano, że datą przyznania świadczenia jest data, od której

ustalono prawo do pobierania świadczenia.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela to stanowisko. Konsekwencją

tego jest stwierdzenie, że przepis art. 79 ust. 2 ustawy o z.e.p. ma zastosowanie

wyłącznie do osób, które po ustaleniu prawa do świadczeń pobierały je, nie ma

natomiast zastosowania do sytuacji faktycznej wnioskodawcy, który po ustaleniu prawa

do emerytury, nie pobierał świadczenia wobec kontynuowania zatrudnienia w pełnym

wymiarze czasu pracy.

W przytoczonej w rewizji nadzwyczajnej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8

listopada 1993 r., II UZP 21/93 (OSNCP 1994 z. 3 poz. 67) wyjaśniono, że w sytuacji,

gdy osoba, która po ustaleniu prawa do emerytury lub renty odstąpiła od realizacji tego

prawa i nie pobierała świadczenia, gdyż pozostawała w zatrudnieniu, to zgłaszając

następnie wniosek o realizację nabytego prawa, tj. o wypłatę świadczenia, ma prawo do

ustalenia podstawy wymiaru świadczenia z wybranego przez siebie okresu - zgodnie z

art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, z tym zastrzeżeniem, że przez użyte w tym

przepisie określenie "rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę" należy

rozumieć rok, w którym zgłoszono wniosek o wypłatę emerytury lub renty poprzednio

nie pobieranej. Nie ma bowiem racjonalnych przesłanek, by osoby nie pobierające

świadczeń, były w gorszej sytuacji od osób, które mimo spełnienia przesłanek do

nabycia świadczenia, nie wystąpiły o jego ustalenie.

Powyższa wykładnia Sądu Najwyższego utrwaliła się, o czym świadczą kolejne

orzeczenia Sądu Najwyższego, również przytoczone w rewizji nadzwyczajnej, z dnia: 15

marca 1994 r., II URN 3/94 (OSNAPiUS Nr 2 poz. 32), 22 czerwca 1994 r., II URN

19/94 (OSNAPiUS Nr 7 poz. 115), 21 lipca 1994 r., II URN 21/94 (OSNAPiUS Nr 9 poz.

150), 25 października 1994 r., II URN 31/94 (OSNAPiUS 1995 Nr 3 poz. 38) i z 18

listopada 1994 r., II URN 35/94 (OSNAPiUS 1995 Nr 4, poz. 55).

Podzielając w pełni ten pogląd i wywód rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy

uznał, że zaskarżony wyrok i decyzja organu rentowego z dnia 20 października 1993 r.

zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o rewaloryzacji.

Uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej jest uzasadnione mimo upływu 6-miesięcznego

terminu z art. 421 § 2 k.p.c., bowiem naruszony został interes Rzeczypospolitej

Polskiej przez pozbawienie uprawnionego należnych mu świadczeń ubezpieczeniowych

w wyniku nieprawidłowego zastosowania obowiązujących przepisów prawa. Godzi to w

zasadę praworządności i ochronę interesów każdego obywatela.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewalo-

ryzacji wnioskodawcy przysługuje prawo do obliczenia podstawy wymiaru emerytury z

kolejnych 4 lat kalendarzowych, wybranych z ostatnich 13 lat kalendarzowych, ws-

kazanych przez wnioskodawcę na lata 1989-1992, ponieważ wniosek o wypłatę tak

obliczonej emerytury złożył on do organu rentowego do dnia 31 grudnia 1993 r. Okres

ostatnich lat kalendarzowych liczy się bowiem wstecz od roku, w którym złożono

wniosek o wypłatę świadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do emerytury, uprawniony

nie pobierał świadczenia z uwagi na to, że pozostawał w pełnym zatrudnieniu.

Z tych też względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok i decyzję organu rentowego oraz ustalił, że do obliczenia podstawy

wymiaru emerytury wnioskodawcy należy przyjąć wynagrodzenie z lat kalendarzowych

1989-1992.

========================================