I PZP 17/95

Uchwała z dnia 25 lipca 1995 r.

I PZP 17/95

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Jerzy Kwaśniewski, Walerian Sanetra

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Piotra Wiśniewskiego, po rozpoznaniu

sprawy z powództwa Eugeniusza K. przeciwko Zakładowi Opieki Zdrowotnej w Z. o

uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, po rozpoznaniu na posie-

dzeniu jawnym dnia 25 lipca 1995 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd

Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z

dnia 14 marca 1995 r. [...]do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:

Czy pracownikowi, zatrudnionemu na 1/2 etatu w dodatkowym miejscu pracy

przysługuje ochrona prawna przed rozwiązaniem stosunku pracy przewidziana w art. 32

ust. 4 ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz.

234 ze zmianami) ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy w

dodatkowym miejscu pracy przysługuje ochrona przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem stosunku pracy przewidziana w art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Eugeniusz K. odwołał się od wypowiedzenia umowy o pracę podnosząc, że

zakład pracy - naruszając zakaz wynikający z art. 32 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) - nie uzyskał zgody

na wypowiedzenie Rady Krajowej Federacji Związków Zawodowych Pracowników

Ochrony Zdrowia, w której pełnił funkcję z wyboru. Zakład Pracy - Zespół Opieki

Zdrowotnej w Z. wniósł o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lipsku wyrokiem z dnia 16 września 1994 r. oddalił

powództwo. Sąd ten ustalił i zważył, co następuje:

Powód pracuje w pozwanym zakładzie pracy od 1976 r., ostatnio na podstawie

umowy o pracę na czas nie określony w wymiarze 40 godzin miesięcznie na stanowisku

asystenta. Jednocześnie powód pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy w

Wojewódzkim Zespole Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w K. Powód jest przewod-

niczącym Rady Branżowej Pracowników Psychiatrii przy Radzie Krajowej Federacji

Związków Zawodowych Pracowników Ochrony Zdrowia będąc jednocześnie członkiem

tejże Rady i jej Prezydium. Powód jest członkiem organizacji związkowej działającej w

Zespole Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej, w miejscu swego stałego i głównego

(pełnowymiarowego) zatrudnienia. Praca w pozwanym Zespole jest jego pracą

dodatkową i dlatego w tym miejscu pracy nie podlega ochronie przewidzianej w art. 32

wymienionej wyżej ustawy o związkach zawodowych. Ochronie tej podlegają

wymienieni w tym przepisie pracownicy tylko w tym zakładzie pracy, w którym są

członkami zarządu lub komisji rewizyjnej lub w których zostali wybrani członkami

zarządu lub komisji rewizyjnej międzyzakładowej organizacji związkowej. Ochrona ta

nie obejmuje natomiast ich stosunku pracy w innym zakładzie pracy, jeżeli podjęli pracę

dodatkową lub na pół etatu.

Sąd Rejonowy powołał się przy tym na pogląd wyrażony w doktrynie (Gerard

Bieniek, Jan Brol, Zbigniew Salwa "Prawo związkowe z komentarzem" Wydawnictwo

"Biblioteczka Pracownicza" Poradnik nr 12. Warszawa 1992 r. str. 77-78). Dlatego -

zdaniem Sądu Rejonowego - brak jest podstaw do uznania, że dokonane wobec po-

woda wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem przepisów o obowiązku

konsultacji jego zamiaru ze związkami zawodowymi. Sąd ten przyjął też, że brak jest

podstaw do uznania wypowiedzenia za nieuzasadnione (w uzasadnieniu wpisano

zapewne omyłkowo "uzasadnione") skoro zostało dokonane w zamiarze zatrudnienia

na miejsce powoda absolwenta też o specjalności rehabilitacja, który mieszka w Z.,

utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych, a ma na utrzymaniu żonę i dziecko.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznający rewizję

powoda od omówionego wyroku powziął poważne wątpliwości co do wykładni art. 32

ust. 4 ustawy o związkach zawodowych. Wątpliwości te zostały ujęte w treści pytania

przytoczonego we wstępnej części uchwały. W uzasadnieniu postanowienia Sąd

Wojewódzki rozważał prawidłowość poglądu zaprezentowanego przez Sąd I instancji co

do zakresu odniesienia ochrony, o której mowa we wskazanym przepisie, w sytuacji,

gdy pracownik pozostaje w dwóch stosunkach pracy. Stanowisko to uznaje Sąd

Wojewódzki za nie pozbawione racji, jednakże widzi możliwość odmiennej interpretacji.

W szczególności użycie przez ustawodawcę określenia "odpowiednio" daje - zdaniem

Sądu Rewizyjnego - możliwość wielorakiego rozumienia tego przepisu. Wątpliwe też

wydaje się temu Sądowi uzależnienie przyznania ochrony od rozmiaru zatrudnienia,

skoro istnieje grupa pracowników nie zatrudniona nigdzie w pełnym wymiarze czasu

pracy, lecz pracująca w niepełnym wymiarze w kilku zakładach pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W ustawie z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55 poz.

234 ze zm.) [...] zamieszczono regulację dotyczącą ochrony działaczy związkowych

przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, a także przed jednostronną,

dokonaną przez pracodawcę, zmianą warunków pracy i płacy takich pracowników.

Ochrona przewidziana w przepisach ustawy o związkach zawodowych dotyczy kilku

grup pracowników pełniących z wyboru funkcje w związkach zawodowych. Obejmuje

członków zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej (art. 32 ust.

1) oraz - odpowiednio - międzyzakładowej organizacji związkowej obejmującej swoim

działaniem zakład pracy (art. 34), a ponadto - również odpowiednio - pracowników

pełniących z wyboru funkcję w organach organizacji związkowych działających poza

zakładem pracy (art. 32 ust. 4). W pierwszej z opisanych sytuacji praca oraz funkcja

związkowa wykonywane są na terenie tego samego zakładu pracy. W drugiej sytuacji

działacz związkowy pracuje w zakładzie pracy objętym działaniem międzyzakładowej

organizacji związkowej. W obu tych sytuacjach, jeżeli pracownik podejmuje dodatkowe

(inne) zatrudnienie oprócz zatrudnienia w zakładzie, w którym pełni funkcję lub objętym

działaniem organizacji o zasięgu międzyzakładowym, ochrona nie obejmuje tego

dodatkowego zatrudnienia (w zakładzie pracy, w którym pracownik żadnych funkcji nie

pełni). Takiej sytuacji dotyczą wypowiedzi doktryny m.in. przytoczona przez Sąd I

instancji. Pogląd ten został powtórzony za wyrażonym przez tych samych autorów

stanowiskiem na tle poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 8 października 1982 r. o

związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1985, Nr 54, poz. 277 ze zm.). Odnosi

się on w wyraźny sposób tylko do organizacji zakładowych oraz międzyzakładowych

pełniących funkcje organizacji zakładowych, lecz dla kilku zakładów pracy. Nie ma on

odniesienia do działaczy na szczeblu ponadzakładowym, czyli do sytuacji opisanej w

art. 32 ust. 4, a istniejącej w rozpoznawanej sprawie. Powód nie był członkiem zarządu

międzyzakładowej organizacji związkowej, lecz pełnił z wyboru funkcję w

ogólnokrajowych organach związku zawodowego. Nie jest sporne, że sytuacja byłaby

prosta, gdyby powód pozostawał tylko w jednym zatrudnieniu, a jego funkcja w

ogólnokrajowym organie związku zawodowego wywodziła się wprost z tego

zatrudnienia i związanego z nim podjęcia i rozwijania działalności związkowej. Roz-

ważana wątpliwość powstała w sytuacji, gdy pracownik pełniący z wyboru funkcję w

związkowych organach ogólnokrajowych podejmuje dodatkowe zatrudnienie obok

zatrudnienia "podstawowego" w pełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu Najwyższego, ochrona działacza związkowego przewidziana w

art. 32 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych odnosi się do każdego jego zatrud-

nienia. Przemawia za tym kilka względów: Przede wszystkim samo brzmienie przepisu

nie pozwala na ograniczenie zakresu ochrony do jednego tylko stosunku pracy, do

różnicowania tej ochrony w zależności od tego czy działacz świadczy pracę w pełnym

lub niepełnym wymiarze czasu pracy, w "podstawowym" lub "dodatkowym" miejscu

pracy, wreszcie nie wymaga, by podjęcie działalności w organie organizacji związkowej

wiązało się bezpośrednio z pracą w konkretnym zakładzie pracy lub z uprzednią

działalnością związkową w tym zakładzie. W przeciwieństwie do art. 34 przepis art. 32

ust. 4 ustawy o związkach zawodowych nie wiąże ochrony stosunku pracy z objęciem

działaniem danego zakładu pracy poprzez organ organizacji związkowej, w którym

pracownik pełni funkcję z wyboru. Sąd Najwyższy dostrzega też różnicę w uzasadnieniu

przyznania ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy działaczom

związkowym na szczeblu zakładowym i międzyzakładowym oraz pracownikom

pełniącym funkcję w organach związku działających poza zakładem pracy. O ile

ochrona pracownika podejmującego działalność na terenie zakładu pracy (członka

zarządu organizacji zakładowej lub międzyzakładowej obejmującej swym działaniem

dany zakład pracy) wiąże się z koniecznością zapewnienia działaczowi możliwości

swobodnego wypełniania jego zadań związkowych bez obaw o jego osobisty los oraz

ma przeciwdziałać szykanowaniu za podjęte działania związkowe na terenie

konkretnego zakładu, o tyle ochrona funkcjonariusza organów związku wiąże się z

działalnością na szerszą skalę, nie zawsze dotyczącą konkretnego zakładu pracy.

Organy związków zawodowych podejmują działania w interesie szerszych grup

pracowników, w związku z czym osoby pełniące w nich funkcje mogą być potencjalnie

narażone na szykany lub niechęć wszystkich pracodawców. Dlatego też ochrona

przyznana takim pracownikom - działaczom związkowym nie została przez

ustawodawcę powiązana z jednym tylko, konkretnie określonym zatrudnieniem. Sąd

Najwyższy nie znajduje podstaw do jakiegokolwiek ograniczenia zakresu ochrony

ustanowionej w art. 32 ust. 4 ze względu na wielość stosunków pracy poprzez

wykładnię pojęcia "odpowiednio" użytego w tym przepisie. Pojęcie to - jak wiadomo -

służy do dokonania analizy, czy stosowanie danej regulacji ma być bezpośrednie,

modyfikowane czy też wyłączone. W rozpoznawanej sprawie zakres ochrony

przewidzianej w art. 32 ust. 1 powinien być wprost zastosowany.Końcowy passus

omawianego przepisu art. 32 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych, w którym jest

mowa o tym, że zgodę, o której stanowi ust. 1 i 3, wyraża właściwy statutowo organ tej

organizacji, w której pracownik "pełni lub pełnił swoją funkcję", również nie daje

podstaw do ograniczenia zakresu ochrony tylko do jednego stosunku pracy. Jest to

regulacja określająca jedynie organ właściwy do wyrażenia zgody, w sytuacji gdyby w

grę wchodziło kilka organów, co rodziłoby wątpliwości u pracodawcy zobowiązanego do

uzyskania zgody. Ten końcowy fragment przepisu nie odnosi się w ogóle do zakresu

ochrony, a reguluje jedynie kompetencje organu związku. Pogląd analogiczny do

przedstawionego wyżej stanowiska wyrażony już został w doktrynie, w glosie do

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1992 r. (I PZP 52/92, OSP 1993 z.

10 poz. 200).

Z omówionych względów należało podjąć uchwałę o treści sformułowanej w

sentencji.

========================================