II PRN 8/95

Wyrok z dnia 9 sierpnia 1995 r.

II PRN 8/95

Bezzasadne oddalenie powództwa przeciwko zakładowi pracy o zasądzenie

renty uzupełniającej z tytułu wypadku przy pracy stanowi nie tylko rażące

naruszenie prawa, ale narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej i stanowi

podstawę rewizji nadzwyczajnej w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c.

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski

(sprawozdawca), Maria Tyszel,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Piotra Wiśniewskiego, po rozpoznaniu

w dniu 9 sierpnia 1995 r. sprawy z powództwa Danuty F. przeciwko: 1. Przed-

siębiorstwu Robót Górniczych "Katowice" w K., 2. Przedsiębiorstwu Robót Górniczych

w J.Z., 3. Przedsiębiorstwu Eksportu i Importu "K." w K. o rentę uzupełniającą, na

skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej [...] od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23

czerwca 1993 r., [...]

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt 3 w części oddalającej powództwo w

stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K.,

2) z a s ą d z i ł od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. w upadłości na

rzecz powódki Danuty F. tytułem skapitalizowanej renty uzupełniającej za okres od dnia

1 stycznia 1990 r. do 31 października 1991 r. kwotę 989,41 zł (dziewięćset

osiemdziesiąt dziewięć złotych i czterdzieści jeden groszy) z ustawowymi odsetkami od

dnia 1 listopada 1991 r.

3) nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Wojewódzkiego w

Katowicach) od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. w upadłości kwotę 41,86

zł (czterdzieści jeden złotych i osiemdziesiąt sześć groszy) tytułem nie uiszczonej

zaliczki na koszt opinii biegłego oraz kwotę 79,70 zł (siedemdziesiąt dziewięć złotych i

siedemdziesiąt groszy) tytułem nie uiszczonej opłaty sądowej.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Danuta F. domagała się, w pozwie wniesionym 4 października 1991 r.,

zasądzenia od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K. 11.890.000 zł tytułem

skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od 1 stycznia 1990 r. do 31 sierpnia

1991 r., z ustawowymi odsetkami od dnia 14 września 1991 r. oraz po 800.000 zł

miesięcznie od 1 września 1991 r. tytułem bieżącej renty wyrównawczej. Jako podstawę

swych żądań wskazała śmiertelny wypadek męża Kazimierza F., któremu uległ we

wrześniu 1984 r. pracując za granicą na rzecz pozwanego.

Wskazane w pozwie Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa w

stosunku do niego, zaprzeczając faktowi zatrudnienia męża powódki.

Na wniosek tego pozwanego prowadzący postępowanie w sprawie Sąd Woje-

wódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wezwał do udziału w

procesie po stronie pozwanej dwa dalsze przedsiębiorstwa, tj. Przedsiębiorstwo Robót

Górniczych w J.Z., jako ewentualnego pracodawcę męża powódki oraz Przed-

siębiorstwo Eksportu i Importu "K." w K., wobec twierdzenia pierwszego z pozwanych,

że do tego Przedsiębiorstwa przekazany został w 1988 r. Dział Wykonawstwa

Zagranicznego wraz z pracownikami. Jednakże pozwani ci także wnieśli o oddalenie w

stosunku do nich powództwa. Przedsiębiorstwo Robót Górniczych w J.Z. twierdziło, że

męża powódki zatrudniało tylko do 1982 r., a następnie udzieliło mu urlopu bezpłatnego

w związku z podjęciem przez niego pracy na budowie P.R. w Niemczech prowadzonej

przez Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K.". Z kolei to ostatnie Przedsiębiorstwo

twierdziło, że generalnym wykonawcą wskazanej budowy w Niemczech oraz jednostką

kierującą męża powódki do tej pracy było Przedsiębiorstwo Robót Górniczych w K. oraz

zaprzeczyło przejęcia zobowiązań z tytułu tej budowy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wy-

rokiem z dnia 23 czerwca 1993 r. [...], zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa

Eksportu i Importu "K." na rzecz powódki 9.894.105 zł z ustawowymi odsetkami od dnia

22 lutego 1992 r. tytułem skapitalizowanej renty, a w pozostałej części wobec tego

pozwanego oraz w całości wobec pozostałych pozwanych powództwo oddalił, a także

zasądził od wyżej wskazanego pozwanego koszty postępowania. Podstawę wyroku

stanowiło ustalenie, że pracodawcą Kazimierza F. na przedmiotowej budowie w

Niemczech było pozwane Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K.". Ustalenie to Sąd

Wojewódzki wywiódł z akt osobowych Kazimierza F., z których - zdaniem tego Sądu -

wynika, że Kazimierz F. został oddelegowany do pozwanego "K.", że pracował na

budowie zagranicznej i uległ tam wypadkowi, którego dokumentację posiadał pozwany

"K.". Jeżeli chodzi o wysokość zasądzonej należności, to odpowiada ona połowie

zarobków, które uzyskiwałby Kazimierz F., gdyby nie uległ śmiertelnemu wypadkowi i

które przeznaczałby na utrzymanie powódki w okresie do dnia 31 października 1991 r.

Po tej natomiast dacie żądanie pozwu nie jest zasadne, skoro powódka uzyskała wobec

śmierci męża rentę rodzinną przewyższającą 50% zarobków jakie osiągałby jej mąż.

Od wyroku tego - wyłącznie w jego części zasądzającej - wniosło rewizję poz-

wane Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K.", w której następstwie Sąd Apelacyjny w

Katowicach wyrokiem z 28 stycznia 1994 r., [...] zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego w

zaskarżonej części zasądzającej powództwo i koszty postępowania od Przed-

siębiorstwa Eksportu i Importu "K." i powództwo to oddalił. W uzasadnieniu powołanego

wyroku z dnia 28 stycznia 1994 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że zasadnicze dla

rozstrzygnięcia sprawy ustalenie pracodawcy Kazimierza F. w chwili jego wypadku,

zostało przez Sąd Wojewódzki dokonane sprzecznie z zebranym w sprawie mate-

riałem, bo pomija Porozumienie o współpracy w zakresie realizacji zadań eksportowych

resortu górnictwa i energetyki na zasadach komisu zawarte między "K." a Przed-

siębiorstwem Robót Górniczych w K. zwanym Generalnym Wykonawcą. Mianowicie -

według § 31 tego Porozumienia, wszelkie czynności związane z przygotowaniem,

ubezpieczeniem w kraju i delegowaniem za granicę pracowników Generalnego

Wykonawcy dla wykonania świadczeń eksportowych wykonuje i załatwia Generalny

Wykonawca, który także zawiera umowy z pracownikami. W świetle tego dokumentu

należy przyjąć, że pracodawcą Kazimierza F. w zakresie jego pracy na zagranicznej

budowie było PRG w K., natomiast "K.", nie będąc stroną umowy o pracę, wykonywał

tylko niektóre obowiązki z zakresu prawa pracy (sporządzenie protokołu powy-

padkowego) na podstawie Porozumienia, ale z tego powodu nie ponosi odpowie-

dzialności za wypadek przy pracy męża powódki.

W świetle wyroku Sądu Apelacyjnego bezzasadnie zostało oddalone powództwo

w stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K., jednakże ta część wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wobec jej

niezaskarżenia, uzyskała prawomocność, którą można było wzruszyć jedynie w trybie

rewizji nadzwyczajnej.

W tej sytuacji Minister Pracy i Polityki Socjalnej wniósł rewizję nadzwyczajną

zarzucając zaskarżonemu wyrokowi Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach z dnia 23 czerwca 1993 r., w części oddalającej powództwo

w stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Górniczych "K." w K., rażące naruszenie art. 3 §

2 k.p.c. W uzasadnieniu Minister Pracy i Polityki Socjalnej stwierdził, że pominięcie

przez Sąd Wojewódzki zasadniczego dowodu, z którego wynikało, że mąż powódki

uległ wypadkowi w czasie pracy świadczonej na podstawie umowy o pracę z PRG "K." i

w konsekwencji - sprzeczne z prawem oddalenie roszczenia powódki - stanowi nie tylko

rażące naruszenie prawa, ale także narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej.

Pozbawia bowiem powódkę renty wyrównawczej za okres od dnia 1 stycznia 1990 r. do

dnia 31 października 1991 r., jak też uniemożliwia jej czynienie starań o wypłatę takiej

renty w przyszłości, gdy pobierana przez nią renta rodzinna będzie niższa niż 50%

zarobków jakie uzyskiwałby jej mąż gdyby żył. W konkluzji Minister Pracy i Polityki

Socjalnej wniósł o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach w zaskarżonej części i zasądzenie od Przedsiębiorstwa

Robót Górniczych "K." w K. na rzecz powódki, tytułem skapitalizowanej renty

uzupełniającej za okres od dnia 1 stycznia 1990 r. do dnia 31 października 1991 r.

kwotę 9.894.105 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 4 października 1991 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powódka Danuta F. w pozwie wniesionym w dniu 4 października 1991 r., skie-

rowała roszczenie o rentę wyrównawczą w stosunku do Przedsiębiorstwa Robót Gór-

niczych "K." w K. jako pracodawcy jej męża na budowie P.-R. w RFN, który na skutek

wypadku przy pracy na tej budowie w dniu 5 września 1984 r., zmarł 16 września 1984

r.

Rozpoznający sprawę w pierwszej instancji Sąd Wojewódzki wezwał do udziału

w postępowaniu po stronie pozwanej dwa inne przedsiębiorstwa w związku z jedyną

okolicznością faktyczną, która stała się sporną, tj. które z przedsiębiorstw wskazanych

przez powódkę, a następnie przez pozwane PRG w K., zatrudniało Kazimierza F. na

zagranicznej budowie, na której uległ śmiertelnemu wypadkowi. To słuszne co do

zasady działanie Sądu Wojewódzkiego, zmierzające do zapewnienia pełnej

skuteczności zgłoszonemu w pozwie roszczeniu odszkodowawczemu powódki, nie

doprowadziło jednakże do pożądanego skutku ze względu na błąd tego Sądu w us-

taleniach dotyczących spornego faktu. Sąd Wojewódzki - jak to wyżej przedstawiono - o

zatrudnieniu Kazimierza F. przez Przedsiębiorstwo Eksportu i Importu "K." wnioskował z

okoliczności dotyczących sporządzenia i przechowywania dokumentacji wypadkowej

przez to Przedsiębiorstwo, pomijając jego twierdzenie, że działało "na rachunek" zat-

rudniającego, którym było PRG w K., na podstawie zawartego "Porozumienia o ws-

półpracy...". Niewyjaśnienie tej okoliczności, o podstawowym znaczeniu dla rozstrzyg-

nięcia sprawy, należy ocenić, podobnie jak w rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej, za rażące naruszenie zasad procedury cywilnej, a w szczególności

określonej w art. 3 § 2 k.p.c., zasady wszechstronnego badania i ustalania wszystkich

istotnych okoliczności sprawy w celu wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków

faktycznych i prawnych. To czego bowiem bezzasadnie zaniechał wyjaśnić Sąd

Wojewódzki wyjaśnił dopiero Sąd Apelacyjny w Katowicach i okazało się, że twierdze-

nie pozwanego Przedsiębiorstwa Eksportu i Importu "K." ma przekonywającą podstawę

w treści specjalnej umowy o współpracy (powoływane wyżej Porozumienie o

współpracy... z dnia 27 października 1975 r.) pomiędzy tym Przedsiębiorstwem a

Przedsiębiorstwem Robót Górniczych w K. Zwłaszcza z § 31 tego Porozumienia wy-

nika, że do Generalnego Wykonawcy robót zagranicznych, którym było PRG w K., na-

leżały: "wszelkie czynności związane z przygotowaniem, ubezpieczeniem w kraju i

delegowaniem za granicę pracowników Generalnego Wykonawcy", a także zawieranie

umów z pracownikami (§ 31 pkt 2 tego Porozumienia). Wprawdzie powódka nie

dysponowała dokumentem umowy o pracę na przedmiotowej budowie zagranicznej

zawartej przez PRG w K. z Kazimierzem F., jednakże przedstawiła umowę o pracę w

zakresie przedmiotowej budowy, zawartej przez to Przedsiębiorstwo z innym pracow-

nikiem tej budowy, co dodatkowo wskazuje na zrealizowanie powołanego wyżej Poro-

zumienia o współpracy, określającego rolę PRG w K. jako Generalnego Wykonawcy i

zakładu pracy.

Błędne, wynikające z przedstawianego zaniechania wyjaśnienia istotnych oko-

liczności faktycznych, ustalenie przez Sąd Wojewódzki, że zakładem pracy Kazimierza

F. był pozwany "K.", zostało naprawione w toku postępowania instancyjnego na skutek

rewizji tego pozwanego. Natomiast poza tym postępowaniem instancyjnym pozostawał

wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo w stosunku do

pozwanego PRG w Katowicach. Wyrok ten mógł być uchylony tylko na skutek rewizji

nadzwyczajnej. Sąd Najwyższy w pełni podzielił wyrażoną w tej rewizji ocenę Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej, że sprzeczne z prawem pozbawienie powódki należnej renty

uzupełniającej od zakładu pracy zatrudniającego jej męża w czasie jego śmiertelnego

wypadku, stanowi nie tylko rażące naruszenie prawa, ale także narusza interes

Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c.

Z powyższych przyczyn, skoro pozostałe okoliczności dotyczące wysokości

należnego powódce świadczenia zostały wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości

i nie były kwestionowane przez pozwany zakład pracy - Sąd Najwyższy uwzględnił

rewizję nadzwyczajną wraz z jej wnioskiem co do orzeczenia o istocie sprawy.

========================================