I PZP 20/95

Uchwała z dnia 29 sierpnia 1995 r.

I PZP 20/95

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, w sprawie z

powództwa Marii Ł. przeciwko Zespołowi Szkół Zawodowych Nr [...] w L. o przywrócenie

do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 29 sierpnia 1995 r. zagadnienia

prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Lublinie postanowieniem z dnia 11 maja 1995 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art.

391 k.p.c.

Czy z ochrony prawnej przed wypowiedzeniem (rozwiązaniem) stosunku pracy,

przewidzianej w art. 32 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) korzysta członek komitetu założycielskiego

zakładowej organizacji związkowej istniejącego już związku zawodowego o zasięgu

ogólnokrajowym ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Ochrona prawna przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy

przewidziana w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za-

wodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) przysługuje także członkowi komitetu

założycielskiego zakładowej organizacji związkowej istniejącego już związku za-

wodowego, jeżeli komitet ten pełni funkcje zarządu zakładowej organizacji związ-

kowej.

U z a s a d n i e n i e

Postanowieniem z dnia 11 maja 1995 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Lublinie, działając na podstawie art. 391 § 1 k.p.c., przedstawił

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości dotyczące ochrony przed wypowiedzeniem (rozwiązaniem) stosunku pracy

członka komitetu założycielskiego zakładowej organizacji związkowej istniejącego już

związku zawodowego o zasięgu ogólnokrajowym.

Zagadnienie powyższe powstało w następującym stanie faktycznym:

Powódka Maria Ł. jest nauczycielką, a pracę w szkolnictwie rozpoczęła w 1955 r.

Ostatnio - od 1978 r. była zatrudniona w Zespole Szkół Zawodowych Nr [...] w L. w

pełnym wymiarze zajęć. Pismem z dnia 24 czerwca 1993 r. dyrektor Zespołu Szkół

Zawodowych w L. rozwiązał z powódką z dniem 1 lipca 1993 r. stosunek pracy

powołując się na wydane przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i

Zatrudnienia w L. dnia 9 czerwca 1993 r. orzeczenie lekarskie o trwałej niezdolności do

pracy w pełnym wymiarze zajęć na dotychczasowym stanowisku. Wyrokiem z dnia 3

listopada 1993 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lublinie przywrócił powódkę do pracy. W

czasie od 16 listopada 1993 r. do 16 marca 1994 r. powódka była niezdolna do pracy i

korzystała ze zwolnienia lekarskiego. W dniu 17 marca 1994 r. otrzymała pismo o

wypowiedzeniu jej umowy o pracę z powołaniem się na art. 25 w związku z art. 23 ust.

1 pkt 3 Karty Nauczyciela.

W dniu 15 marca 1994 r. powódka uczestniczyła w zebraniu mającym na celu

powołanie komitetu założycielskiego zakładowej organizacji związkowej NSZZ

"Solidarność-80" w pozwanym Zespole Szkól Zawodowych Nr [...] w L. Komitet ten

został powołany, a powódka została jego członkiem. Pismem z dnia 15 marca 1994 r.

strona pozwana została zawiadomiona o decyzji utworzenia związku zawodowego oraz

o powołaniu komitetu założycielskiego i jego składzie. Powódka, uznając, że

przysługuje jej ochrona przed wypowiedzeniem stosunku pracy przewidziana w art. 32

ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55 poz. 234

ze zm.), wniosła pozew o przywrócenie jej do pracy. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lubli-

nie wyrokiem z dnia 10 lutego 1995 r. uwzględnił powództwo, natomiast Sąd Wojewó-

dzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie - rozpoznając rewizję strony

pozwanej - przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

przytoczone we wstępnej części uchwały.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego powyższa wątpliwość wynika stąd, że stosownie

do art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55,

poz. 234 ze zm.) związek zawodowy powstaje na mocy uchwały o jego utworzeniu

podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych.

Z treści tego przepisu wynika więc jednoznacznie, że chodzi o powołanie nowego

związku zawodowego. Tymczasem celem zebrania pracowników strony pozwanej,

które odbyło się dnia 15 marca 1995 r., nie było utworzenie nowego związku

zawodowego, lecz zakładowej organizacji związkowej istniejącego już i działającego od

lat związku zawodowego NSZZ "Solidarność-80". Dlatego też powołanie w dniu 15

marca 1995 r. komitetu założycielskiego nie może być traktowane jako inicjatywa

utworzenia związku zawodowego , lecz jako deklaracja uczestników zebrania

wstąpienia do istniejącego już związku zawodowego NSZZ "Solidarność -80". Powyż-

sze argumenty przemawiałyby zatem za udzieleniem odpowiedzi negatywnej. Z drugiej

jednak strony ani statut NSZZ "Solidarność-80", ani ustawa o związkach zawodowych

nie określają procedury powoływania zakładowych organizacji związkowych jak też nie

wskazują minimalnej liczby członków zakładowej organizacji związkowej. Z analizy art.

32 ust. 1 i 3 ustawy o związkach zawodowych nie wynika przy tym, czy przewidziana w

tych przepisach ochrona odnosi się do członków komitetu założycielskiego zakładowej

organizacji związkowej już działającego na terenie kraju związku zawodowego, czy też

do założycieli nowego związku zawodowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U.

Nr 55, poz. 234 ze zm.) wynika, że ochrona przewidziana w ust. 1 tego artykułu, po-

legająca na niemożności - bez zgody zarządu - wypowiedzenia lub rozwiązania

stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej

zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po

jego wygaśnięciu, przysługuje także członkom komitetu założycielskiego, z tym że

ochrona ta trwa tylko przez okres 6 miesięcy od dnia utworzenia komitetu założyciels-

kiego. Ujmując pytanie Sądu Wojewódzkiego nieco inaczej, ale przy zachowaniu jego

sensu, należy więc stwierdzić. że chodzi w nim o to, czy ochrona przewidziana w art. 32

ust. 3 ustawy dotyczy jedynie członków komitetu założycielskiego mającego postać

związku zawodowego, czy też ochroną, o której mowa, są także objęci członkowie

komitetów założycielskich zakładowych organizacji związkowych.

Wyjaśnienie przedstawionego zagadnienia prawnego wypada rozpocząć od

spostrzeżenia, że zasada ochrony członków komitetu założycielskiego przed wypowie-

dzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy znalazła się w ustawie o związkach zawo-

dowych w rozdziale 4 pod nazwą "Zakładowa organizacja związkowa", a co więcej jako

ustęp 3 przepisu art. 32 przewidującego w ustępach 1 i 2 ochronę członków zarządu i

komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej. Powyższa okoliczność mogłaby

więc usprawiedliwiać wniosek, że w art. 32 ust. 3 chodzi o członków komitetu

założycielskiego zakładowej organizacji związkowej. Jednak analiza całego przepisu

art. 32 ustawy, zwłaszcza uwzględnienie treści ustępu 4 stanowiącego o ochronie

pracowników pełniących z wyboru funkcje w organach organizacji związkowych

działających poza zakładem pracy, pozwala stwierdzić, że ustawodawca w art. 32

ustawy o związkach zawodowych uregulował całościowo problem ochrony pracowników

będących członkami określonych ogniw związku zawodowego, a zatem zarówno

działających na terenie zakładu pracy jak i poza tym zakładem.

Oznacza to, że wzgląd na systematykę ustawy nie prowadzi do rozwiązania

zagadnienia. Należy więc poszukiwać odpowiedzi na gruncie innych przepisów ustawy,

w szczególności tych, które dotyczą istoty związku zawodowego i określają zasady jego

tworzenia.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 omawianej ustawy związek zawodowy powstaje z mocy

uchwały o jego utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do

tworzenia związków zawodowych. W myśl zaś ust. 2 tego artykułu osoby, które podjęły

uchwałę o utworzeniu związku zawodowego, uchwalają statut i wybierają komitet

założycielski. Nie ulega przeto wątpliwości, że art. 32 ust. 3 przewidujący ochronę

członków komitetu założycielskiego odnosi tę ochronę do członków komitetu założy-

cielskiego wymienionego w art. 12 ust. 2, a więc do komitetu założycielskiego two-

rzącego się związku zawodowego. Powyższy wniosek ma dodatkowe potwierdzenie w

fakcie zamieszczenia art. 12 w rozdziale 2 pod nazwą "Tworzenie związków zawo-

dowych" oraz w tym, że cały wymieniony rozdział (art. 12-18 ustawy) poświęcony jest

kwestiom związanym z powstaniem związku zawodowego. Nie bez znaczenia jest po-

nadto okoliczność, że ustawa o związkach zawodowych zajmuje się pojęciem "komitet

założycielski" tylko przy okazji regulowania problematyki związanej z tworzeniem

związków zawodowych (rozdział 2) i nie stanowi o "innych" komitetach założycielskich,

co gdyby miało miejsce, uzasadniałoby wniosek, że normuje także wprost ochronę

członków komitetów założycielskich zakładowych organizacji związkowych.

Tego rodzaju rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę jest konsekwencją

zasady wyrażonej w art. 9 ustawy o związkach zawodowych, w myśl której do związków

zawodowych należy prawo do określenia ich wewnętrznej struktury. Zgodnie z wskaza-

nym przepisem, to statuty oraz uchwały związków zawodowych - a nie ustawa - okreś-

lają w sposób swobodny struktury organizacyjne związków zawodowych. Inaczej

mówiąc, wobec zasady przyjętej w art. 9 ustawodawca nie mógł napisać, iż ochroną

obejmuje także członków komitetów założycielskich zakładowych organizacji

związkowych, gdyż nie przewidział dla siebie prawa do decydowania o tym, jakie ogni-

wa organizacyjne utworzą zakładowe organizacje związkowe oraz jakie nadadzą im

nazwy. Zostało to bowiem zastrzeżone dla tych organizacji.

Przedstawione wywody nie oznaczają jednak, że nie ma podstaw do wniosku, iż

ochrona przewidziana w art. 32 ust. 1 omawianej ustawy nie przysługuje członkom

komitetów założycielskich zakładowych organizacji związkowych tworzonych w ramach

już istniejącego związku zawodowego o zasięgu ogólnokrajowym. Są one jedynie

dowodem na to, że wnioskowanie o zakresie ochrony wyłącznie na podstawie treści

przepisów prowadzi do wąskiego ujmowania zagadnienia, nie uwzględniającego celu

ochrony i roli komitetów założycielskich tworzących się zakładowych organizacji

związkowych. W tej zaś kwestii należy podkreślić, że jeżeli komitety założycielskie bądź

o innej nazwie struktury nowoutworzonej zakładowej organizacji związku zawodowego

pełnią faktycznie - choć tymczasowo - funkcje władz tej organizacji, to do czasu wyboru

organów statutowych powinny być traktowane tak, jak te organy. Inaczej mówiąc - jeżeli

komitet założycielski zakładowej organizacji związkowej został uznany przez

upoważniony do tego organ związku zawodowego i jeżeli faktycznie i prawnie jest

traktowany jako tymczasowy organ zakładowej organizacji związkowej zastępujący w

pewnym zakresie zarząd zakładowej organizacji związkowej, to i jego członków należy

traktować tak jak członków zarządu zakładowej organizacji związkowej w zakresie

ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Tego wymaga

wykładnia funkcjonalna wymienionego wyżej przepisu.

Problematyka ochrony członków tymczasowych struktur zakładowych organizacji

związkowych (komisje tymczasowe, komitety tymczasowe, komitety założycielskie) była

już przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego i to zarówno na gruncie

przepisów poprzednio obowiązującej jak i obecnie obowiązującej ustawy o związkach

zawodowych. W uchwale z dnia 13 grudnia 1990 r., III PZP 21/90 (OSNCP 1991 z. 5-6

poz. 63), Sąd Najwyższy uznał, że członkowi komitetu założycielskiego NSZZ

"Solidarność" w zakładzie pracy przysługuje ochrona prawna przed rozwiązaniem

umowy o pracę przewidziana w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o

związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1985 r., Nr 54, poz. 277), gdyż na

płaszczyźnie stosunków pracy komitet założycielski powinien być traktowany jako

prawna reprezentacja praw i interesów tak członków związku zawodowego, jak i pra-

cowników w ogóle.W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy nawiązał do uchwały z dnia 29

marca 1990 r., III PZP 52/89, w której został wypowiedziany pogląd, iż członkowi

tymczasowej komisji zakładowej NSZZ "Solidarność" przysługuje ochrona prawna przed

wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę określona w art. 39 ust. 1 ustawy z

dnia 8 października 1982 r . Natomiast w uchwale z dnia 17 grudnia 1992 r., I PZP

69/92 (OSNCP 1993 z. 5, poz. 82), Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że członek

zakładowego komitetu założycielskiego, spełniającego funkcję tymczasowego zarządu

zakładowej organizacji związkowej, podlega ochronie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234), a w uzasadnieniu

podniósł, że uznanie komitetu założycielskiego za tymczasową władzę związkową w

danym zakładzie pracy uzasadnia traktowanie jego członków w zakresie ochrony przed

wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy na równi z członkami zarządów

zakładowych organizacji związkowych.

Jak z powyższego wynika, stanowisko Sądu Najwyższego w rozpoznawanej

sprawie jest kontynuacją przyjętego w orzecznictwie poglądu, iż wykładnia art. 32 ust. 1

ustawy powinna także uwzględniać intencje ustawodawcy, które przejawiają się w

ochronie stosunku pracy osób podejmujących się zadania zorganizowania nowych

ogniw ruchu związkowego, a więc powinna uwzględniać cel i funkcje przepisu.

Z tych względów rozważając zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd

Wojewódzki, Sąd Najwyższy uznał, że ochrona prawna przed wypowiedzeniem i roz-

wiązaniem stosunku pracy przewidziana w art. 32 ust. 1 omawianej ustawy przysługuje

także członkowi komitetu założycielskiego zakładowej organizacji związkowej

istniejącego już związku zawodowego, jeżeli komitet ten pełni funkcje zarządu zakła-

dowej organizacji związkowej i w związku z tym udzielił odpowiedzi przytoczonej w

sentencji uchwały.

========================================