II URN 23/95

Wyrok z dnia 6 września 1995 r.

II URN 23/95

Pracownik ubiegający się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego

może w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń wszelkimi dowodami wyka-

zywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia także wówczas, gdy z

dokumentu (zaświadczenia o zatrudnieniu) wynika co innego (art. 473 k.p.c.).

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria

Mańkowska, Stefania Szymańska,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w

dniu 6 września 1995 r. sprawy z wniosku Kazimierza B. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. o wcześniejszą emeryturę, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 16 grudnia 1993 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu-

-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. decyzją z dnia 24 września 1993

r. odmówił Kazimierzowi B., urodzonemu 13 marca 1929 r., przyznania wcześniejszej

emerytury przewidzianej w § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z

pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4. poz. 27), uznając, że

rozwiązanie stosunku pracy wnioskodawcy z Biurem Projektów Kolejowych w K.

nastąpiło za porozumieniem stron w związku z jego zaliczeniem do II grupy inwalidów, a

nie z przyczyn dotyczących zakładu pracy, o jakich mowa w art. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z

1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.).

W odwołaniu wniesionym do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie wnioskodawca podtrzymał żądanie przyznania wcześniejszej

emerytury twierdząc, że faktycznie stosunek pracy został z nim rozwiązany z dniem 31

grudnia 1991 r. z przyczyn ekonomicznych dotyczących zakładu pracy w związku ze

zmniejszeniem stanu zatrudnienia. Okoliczność wcześniejszego zaliczenia do II grupy

inwalidów zakład pracy wykorzystał jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy, mimo

wykonywania pracy i przygotował wniosek o przyznanie wnioskodawcy renty

inwalidzkiej zapewniając go o zachowaniu uprawnień branżowych, przysługujących

pracownikom PKP odchodzącym z zakładów wydzielonych z przedsiębiorstwa PKP do

dnia 31 grudnia 1991 r. To zapewnienie pracodawcy okazało się błędne, gdyż dotyczy

ono osób przechodzących na wcześniejszą emeryturę w trybie powołanych przepisów,

a nie na rentę inwalidzką. Do przejścia na wcześniejszą emeryturę - jak twierdzi - spełnił

warunki z dniem 1 lipca 1991 r., gdyż wtedy osiągnął 40 lat pracy, a faktyczna

przyczyna rozwiązania stosunku pracy leżała po stronie zakładu pracy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z

dnia 16 grudnia 1993 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy. Uzasadnienie wyroku

sporządzono dla Sądu Najwyższego, ponieważ żadna ze stron nie złożyła w tym

zakresie wniosku ani też wnioskodawca nie wniósł rewizji do sądu apelacyjnego.

W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wnosił o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych do ponownego rozpoznania zarzucając, że został wydany z rażącym

naruszeniem prawa, w szczególności art. 3 § 2 k.p.c. oraz § 1 rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur

dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U.

Nr 4, poz. 27) oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok Sądu rażąco narusza prawo, a w szczególności powołany na

wstępie rewizji nadzwyczajnej art. 3 § 2 k.p.c. nakładający na sądy obowiązek

wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Ocenie

sądu orzekającego podlega również z mocy tegoż przepisu stanowisko organu rentowe-

go w kwestii dotyczącej prawidłowego zastosowania przepisów prawa.

W niniejszej sprawie wzbudza wątpliwości kwestia zastosowania przepisów

powołanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w oderwaniu od

przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Przepis bowiem

§ 1 ust. 1 tegoż rozporządzenia wymienia wyłącznie pracowników, z którymi

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w okolicznościach określonych w art. 1 ust. 1 i 2 i

art. 10 ust. 1 tej ustawy. Dla prawidłowego więc rozpoznania odwołania wnioskodawcy

obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było zbadanie i wyjaśnienie rzeczywistej przyczyny

rozwiązania umowy o pracę, a zwłaszcza czy rozwiązanie umowy o pracę z

wnioskodawcą o 40-letnim stażu pracy było związane ze zmianami organizacyjnymi,

produkcyjnymi, czy ekonomicznymi, leżącymi po stronie pracodawcy, których

następstwem było zmniejszenie stanu zatrudnienia. W literaturze przedmiotu przyjmuje

się, że określenie "z przyczyn ekonomicznych" należy ujmować szeroko (vide P.i Z.S.

1990 nr 1-3 - G. Bieniek: "Problematyka prawna grupowych zwolnień z pracy"). Chodzi

tu nie tylko o przypadki, w których istnieje konieczność zmniejszenia produkcji, np. z

powodu braku zamówień, trudności ze zbytem, lecz wszelkie sytuacje, w których

rachunek ekonomiczny wskazuje jednoznacznie na potrzebę zmniejszenia zatrudnienia.

Przesłanki określone w art. 1 ust. 1 tej ustawy muszą występować łącznie.

Chodzi tu zatem o:

a) zmniejszenie zatrudnienia,

b) określenie przyczyn zmniejszenia zatrudnienia,

c) terminy zwolnień, tzn. jednorazowo lub w okresie 3 miesięcy.

Sąd Wojewódzki nie przeprowadził wymaganego postępowania dowodowego dla

wyjaśnienia tych istotnych okoliczności sprawy, lecz ograniczył to postępowanie do

informacyjnego przesłuchania stron, po czym wyrokiem powołanym na wstępie oddalił

odwołanie. Oddalając odwołanie w tym stanie sprawy Sąd nie rozpoznał jej istoty, skoro

pominął twierdzenie wnioskodawcy, że faktyczną przyczyną rozwiązania z nim umowy o

pracę była przyczyna ekonomiczna i w konsekwencji redukcja etatów. Brak takich

ustaleń nie daje możliwości oceny także spsobu rozwiązania umowy o pracę w tym

konkretnym przypadku i wpływu tego spsobu na uprawnienia wnioskodawcy, zwłaszcza

że według wnioskodawcy porozumienie stron dotyczyło jedynie czasokresu

wypowiedzenia umowy o pracę, a nie samej podstawy rozwiązania tej umowy.

Wnioskodawca w pozwie przeciwko zakładowi pracy dochodził przed Sądem

Rejonowym dla Krakowa Nowej Huty ustalenia, że jego stosunek pracy z pozwanym

został rozwiązany (za porozumieniem stron) z przyczyn ekonomicznych dotyczących

zakładu pracy i powództwo jego zostało oddalone wyrokiem z dnia 14 czerwca 1994 r.

Rozpatrujący jego rewizję Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Krakowie [...] przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne,

w następstwie którego w dniu 5 lipca 1995 r., w sprawie I PZP 56/94 podjęto uchwałę,

że: "Były pracownik nie może na podstawie art. 189 k.p.c. żądać ustalenia, że

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.) w sytuacji, gdy ustalenie takie zamierza

wykorzystać dla wykazania przesłanki do nabycia prawa do świadczenia z

ubezpieczenia społecznego". W uzasadnieniu tej uchwały przypomniano, że pracownik

ubiegający się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego okoliczności, od których

zależy jego uprawnienie może udowadniać w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń

społecznych również wówczas, gdy z dokumentu ( zaświadczenia o zatrudnieniu)

wynika co innego, bowiem zgodnie z art. 473 k.p.c. w postępowaniu z zakresu prawa

pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających

dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron.

Wydanie zaskarżonego wyroku przed wyjaśnieniem wszystkich istotnych oko-

liczności spowodowało, że powodowi zamknięto drogę do wykazania, iż jego stosunek

pracy został rozwiązany w innych okolicznościach niż to wskazano w zaświadczeniu.

Ograniczenie postępowania sądowego do informacyjnego przesłuchania powoda z

pominięciem okoliczności, które wskazywał w pozwie, stanowi rażące naruszenie art. 3

§ 2 k.p.c. i uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd orzekający przesłucha w charakterze

świadka mgr inż Edwarda P. w związku z treścią jego oświadczenia z dnia 8 czerwca

1993 r., w razie potrzeby uzyska wyjaśnienia, czy w byłym zakładzie pracy wniosko-

dawcy przeprowadzono zmiany, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 cze-

rwca 1989 r. Należy również dokładnie przesłuchać wnioskodawcę w charakterze stro-

ny ze szczególnym uwzględnieniem różnicy pomiędzy pobieraniem wcześniejszej

emerytury a renty inwalidzkiej w zakresie zasad zawieszenia wypłaty świadczeń, wyni-

kającej z ówczesnej treści art. 24 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Dopiero po przeprowadzeniu peł-

nego postępowania dowodowego i dokonaniu oceny jego wyników Sąd rozstrzygnie o

zasadności żądania wnioskodawcy.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej,

że wydanie wyroku w sprawie niedostatecznie wyjaśnionej do ostatecznego

rozstrzygnięcia nie tylko rażąco narusza prawo, ale również interes Rzeczypospolitej

Polskiej jako państwa urzeczywistniającego konstytucyjną zasadę praworządności. W

interesie tym leży również dbałość o przestrzeganie zasady zaufania obywateli do

organów państwa, w tym do organów wymiaru sprawiedliwości zobowiązanych do

prawidłowego stosowania obowiązujących przepisów prawa w interesie każdego oby-

watela.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną i z

mocy powołanych przepisów oraz art. 421 § 1 i 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji

wyroku.

========================================