III ARN 39/95

Wyrok z dnia 5 października 1995 r.

III ARN 39/95

Art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wyw-

łaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.)

ma także zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. -

Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Walery Masewicz, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Jerzy

Kwaśniewski, Walerian Sanetra, Andrzej Wróbel (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po roz-

poznaniu w dniu 5 października 1995 r. sprawy ze skargi Anny F. na decyzję Wojewody

T. z dnia 15 marca 1994 r., [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na

skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu

Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Ad-

ministracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 8 lutego 1994 r. [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w T. odmówił

Annie F. zwrotu nieruchomości położonej w N.D., oznaczonej numerami parcel

gruntowych : 3113/2, 3114/2 i 3115/2, wywłaszczonej orzeczeniem [...] z dnia 5 stycznia

1939 r. z uzasadnieniem, że art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce

gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz.

127 ze zm.) nie ma zastosowania do wywłaszczeń na podstawie przepisów z okresu

przed 1958 r. Wojewoda T. decyzją z dnia 15 marca 1994 r. [...] utrzymał w mocy

decyzję organu I instancji i podzielając zawarty w jej uzasadnieniu pogląd prawny

stwierdził, że powyższy przepis ustawy ma zastosowanie do wywłaszczeń dokonanych

na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania

nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.) oraz

nieruchomości nabytych w trybie art. 6 tej ustawy, jak też przepisów wymienionych w

art. 69 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wyrokiem

z dnia 13 stycznia 1995 r. [...] Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w

Rzeszowie skargę Anny F. na powyższą decyzję Wojewody oddalił. W ocenie Sądu

przepisu art. 69 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

nie można interpretować rozszerzająco, a skoro w tym przepisie nie zostało wymienione

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o

postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.), w oparciu o które

wywłaszczono przedmiotową nieruchomość, to nieruchomość wywłaszczona na

podstawie jego przepisów nie może być zwrócona w trybie określonym w art. 69 tej

ustawy.

Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył Minister

Sprawiedliwości w drodze rewizji nadzwyczajnej, w której zarzucając temu wyrokowi

rażące naruszenie art. 207 § 5 k.p.a. oraz art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji

Wojewody T., a także utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w

T. bądź o uchylenie tego wyroku i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania. W ocenie Ministra Sprawiedliwości z zestawienia treści ust. 1 i 4 art. 69 tej

ustawy wynika w sposób wyraźny, że dyspozycją tych przepisów objęte zostały

wszystkie nieruchomości wywłaszczone (niezależnie od okresu ich wywłaszczenia )

oraz nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie enumeratywnie

wymienionych, innych niż wywłaszczeniowe, przepisów prawa. Skoro zatem w sprawie

jest bezsporne, że nieruchomość skarżącej została wywłaszczona, a nie przejęta na

rzecz Skarbu Państwa w inny sposób, to żądanie jej zwrotu powinno zostać ocenione

w oparciu o przesłanki określone w art. 69 ust. 1 ustawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, że

przedmiotem zwrotu w trybie określonym w art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o

gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r.,

Nr 30, poz. 127 ze zm.) są dwie kategorie nieruchomości: nieruchomości wywłaszczone

(ust. 1) oraz nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów

wymienionych w ust. 4 tego przepisu. Skoro przepis art. 69 ust. 1 ustawy nie zastrzega

wyraźnie, że instytucja zwrotu odnosi się do nieruchomości wywłaszczonych w trybie i

na zasadach przewidzianych w określonej z nazwy ustawie, to należy przyjąć, że

obowiązek zwrotu dotyczy wszystkich nieruchomości wywłaszczonych, niezależnie od

czasu ich wywłaszczenia. Ocena, czy dana nieruchomość została wywłaszczona w

rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy, powinna być dokonywana w świetle wskazanych jako

podstawa decyzji wywłaszczeniowej przepisów obowiązujących w dacie wywłaszczenia,

przy czym, zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny prawa, chodzi tu o przepisy

ustaw stricte "wywłaszczeniowych@, a nie o przepisy regulujące przejście na rzecz

Skarbu Państwa własności nieruchomości w innym trybie niż w ramach postępowania o

wywłaszczenie nieruchomości. Stanowisko to jest zbieżne z poglądem Sądu

Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu uchwały z dnia 24 września 1992 r., III AZP

12/92, że konstrukcja art. 69 ustawy jednoznacznie wskazuje, iż ustawodawca

rozróżnia wywłaszczenie nieruchomości od jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

Podstawę do przeprowadzenia takiego rozróżnienia stwarza w ocenie Sądu

Najwyższego treść art. 69 ust. 4 ustawy, który zezwala na stosowanie instytucji zwrotu

nieruchomości wywłaszczonej także do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu

Państwa w innym trybie. Gdyby bowiem ustawodawca uznawał, że pojęcie

nieruchomości wywłaszczonej obejmuje także nieruchomości przejęte, to przepis ust. 4

art. 69 byłby zbędny. Ponadto ostatnio wymieniony przepis ustawy ma charakter

wyjątkowy, co nie zezwala na jego interpretację rozszerzającą.

Z powyższego wynika, że zawarte w art. 69 ust. 1 ustawy pojęcie Anierucho-

mość wywłaszczona@ powinno być interpretowane ściśle w świetle przepisów obowią-

zujących w dacie wywłaszczenia, co biorąc pod uwagę zróżnicowane formy prawne

przymusowego przejęcia (przejścia) na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości

przewidziane w dotychczasowych uregulowaniach prawnych oznacza, że za

nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu art. 69 należy uznać, z zastrzeżeniem

przepisu ust. 4 art. 69, nieruchomość wywłaszczoną na podstawie ustaw regulujących

kwestie prawne wywłaszczania gruntów, w tym w trybie rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej z mocą ustawy z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o

postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.), dekretu z dnia 26

kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji

narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), ustawy z dnia 12

marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości czy rozdziału 6 ustawy

z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U.

z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.)

Naczelny Sąd Administracyjny w lakonicznym uzasadnieniu kwestionowanego

rewizją nadzwyczajną wyroku nie odnosi się do wynikającego z art. 69 ustawy

zróżnicowania zakresu przedmiotowego obowiązku zwrotu. Sąd ten zaniechał niezbęd-

nej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oceny, czy nieruchomość wywłaszczona

na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo o postępowaniu

wywłaszczeniowym podlega zwrotowi na rzecz jej poprzedniego właściciela lub jego

następców prawnych w trybie powyższego przepisu ustawy, a zatem czy jest to

nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu ust. 1 tego przepisu. Wyrażony w uza-

sadnieniu wyroku pogląd prawny, że nieruchomość wywłaszczona na podstawie

przepisów powyższego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo o postę-

powaniu wywłaszczeniowym nie podlega zwrotowi tylko z tego powodu, że rozporzą-

dzenie to nie zostało wymienione w art. 69 ust. 4 ustawy, jest oczywiście błędny,

bowiem nie uwzględnia wskazanego wyżej odmiennego zakresu zastosowania i sensu

przepisów ust. 1 i 4 art. 69 ustawy oraz rozpatruje treść ust. 4 w całkowitym oderwaniu

od treści ust. 1 tego przepisu. Ponadto przedstawiony pogląd prawny prowadzi do

wniosku, że w trybie art. 69 ust. 1 podlegałyby zwrotowi tylko nieruchomości przejęte na

rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 69 ust. 4 ustawy,

co powodowałoby w praktyce akceptowanie skutków rażąco sprzecznych z celem tego

przepisu, w tym bezzasadne ograniczenie prawa strony żądania zwrotu nieruchomości

wywłaszczonej.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

========================================