II URN 45/95

Wyrok z dnia 13 października 1995 r.

II URN 45/95

Rewaloryzacja świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 14

grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat,

oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 92,

poz. 540), nie pozbawia osób objętych przepisami tej ustawy, prawa do ustalenia

wzrostu świadczenia z tytułu nieuwzględnionych dotąd okresów zatrudnienia,

równorzędnych i zaliczalnych, przypadających przed dniem wyzwolenia kraju

spod okupacji.

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Stefania Szymańska,

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Witolda Bryndy, po rozpoznaniu w dniu

13 października 1995 r. sprawy z wniosku Ireny B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych I Oddział w W. o wysokość emerytury, na skutek rewizji nadzwyczajnej

Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30

stycznia 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i o d d a l i ł rewizję Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział I w W.

U z a s a d n i e n i e

Wnioskodawczyni Irena B., urodzona 16 września 1910 r., pobiera emeryturę

przyznaną od 1 grudnia 1971 r. Świadczenie to zrewaloryzowano na podstawie prze-

pisów ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które

ukończyły 80 lat, oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.

U. Nr 92, poz. 540), a następnie w oparciu o przepisy art. 16-22 i art. 31 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Wysokość emerytury

została obliczona po 1.5% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok okresów

zatrudnienia, równorzędnych i zaliczalnych, wynoszących łącznie 39 lat.

Dnia 29 kwietnia 1994 r. wnioskodawczyni zgłosiła w organie rentowym wniosek

o podwyższenie emerytury przez doliczenie do 39-letniego okresu składkowego dwóch

dalszych okresów dotychczas nie uwzględnionych w wymiarze świadczenia: 1)

okresu pracy od 1 marca 1940 r. do 31 lipca 1944 r. jako okresu składkowego

wynoszącego 4 lata i 5 miesięcy, oraz

2) okresu nauki w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie od 1 października

1928 r. do 30 czerwca 1932 r. jako okresu nieskładkowego wynoszącego 4 lata.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. decyzją z dnia 6 maja 1994 r.

poinformował wnioskodawczynię, że po doliczeniu okresu studiów w wymiarze trzech

lat (studia trwały od 1 października 1928 r. do 30 września 1931 r.) oraz okresu pracy

wykonywanej od 1 marca 1940 r. do 11 maja 1944 r. w wymiarze 4 lat, 2 miesięcy i 11

dni łączny okres składkowy wynosi 43 lata, 2 miesiące i 3 dni. Cały udowodniony okres

składkowy został przez organ rentowy zweryfikowany na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy

z 17 października 1991 r. i obliczony w sposób określony w art. 10 tejże ustawy. W

związku z tym wysokość emerytury obliczono po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy

rok okresów składkowych, zaś po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów

nieskładkowych. W wyniku tego obliczenia emerytura wyniosła 4.495.400 zł miesięcznie

i okazała się niższa od dotychczasowej, wynoszącej 5.051.610 zł miesięcznie. Dlatego

organ rentowy postanowił wypłacać emeryturę w dotychczasowej wysokości.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, do któ-

rego odwołała się wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia 5 października 1994 r., zmienił

zaskarżoną decyzję w ten sposób, że od 1 stycznia 1994 r. do wysokości emerytury

obliczonej według zasad określonych w decyzji pozwanego organu rentowego z dnia 5

lutego 1991 r. doliczył dodatkowo 4 lata i 3 miesiące jako okresy składkowe oraz 3 lata

jako okresy nieskładkowe. W pozostałej części odwołanie oddalił.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki powołując się na uchwałę Sądu Naj-

wyższego z dnia 25 maja 1994 r., II UZP 12/94, uznał, że zasady ustalania świadczeń

przewidziane w art. 10-16 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent... stosuje się z mocy art. 33 ust. 2 tej ustawy do okresów nie uwzględ-

nionych dotychczas, a przypadających przed przyznaniem świadczenia, a nie do całego

świadczenia. Trzydziestodziewięcioletni okres pracy wnioskodawczyni powodował

obliczenie emerytury zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o zmianie niektórych

przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym. Przepis art. 27 ust. 4 ustawy z 17 października

1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent wyłącza stosowanie zasad wymiaru świadczeń

tej ustawy do świadczeń zrewaloryzowanych osobom, które osiągnęły 80 lat.

W rewizji od części pierwszej wyroku pozwany organ rentowy wniósł o jego

zmianę poprzez uznanie, że wnioskodawczyni udowodniła 43 lata zatrudnienia mają-

cego wpływ na wysokość emerytury i zarzucił naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1990 r. rewaloryzacji emerytur i

rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o zmianie niektórych przepisów o zao-

patrzeniu emerytalnym. W uzasadnieniu rewizji organ rentowy podkreślił, że okres

zatrudnienia od 1 marca 1940 r. do 11 maja 1944 r. powinien być doliczony do 39-let-

niego stażu emerytalnego nie w oparciu o art. 33 ust. 2 ustawy waloryzacyjnej lecz na

podstawie art. 21 ust. 3 cyt. ustawy z dnia 24 maja 1990 r. Ten okres składkowy

wynoszący 43 lata powinien być liczony po 1,5% podstawy wymiaru emerytury za każdy

pełny rok tych okresów, zaś okres nauki w szkole nie podlega zaliczeniu, ponieważ nie

przewidują tego przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwłaszcza że

wnioskodawczyni przed podjęciem nauki w szkole wyższej nie wykonywała zatrudnie-

nia. Ustawa z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent w art. 4 ust. 10

daje możliwość zaliczenia okresu nauki w szkole wyższej jako okresu składkowego,

jednakże przepisy art. 33 ust. 2 i art. 27 ust. 4 wyłączają ich stosowanie wobec osób,

którym zrewaloryzowano świadczenia w oparciu o przepisy powołanej ustawy z 14

grudnia 1990 r., tj. wobec osób. które ukończyły 80 lat.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z

dnia 30 stycznia 1995 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Ireny B. Sąd

Apelacyjny wyszedł z założenia, że wnioskodawczyni pobiera emeryturę w oparciu o

przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 540), która tworzy

odrębny portfel emerytur i rent. Dlatego przepisy art. 33 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 10

ustawy z 17 października 1991 r. nie mają w sprawie zastosowania.

W rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Apelacyjnego Minister Sprawiedliwości

zarzucił temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 1 i

art. 4 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent,

o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104,

poz. 450 ze zm.) w związku z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w

brzmieniu nadanym przepisem art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie

niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206 ze zm.) oraz

art. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które

ukończyły 80 lat, oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.

U. Nr 92, poz. 540), a nadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i na

podstawie art. 417 § 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie

rewizji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. W uzasadnieniu rewizji

Minister Sprawiedliwości podał, że błędny jest pogląd Sądu Apelacyjnego, iż

wnioskodawczyni pobiera emeryturę w oparciu o przepisy ustawy z 14 grudnia 1990 r.

Emerytura została wnioskodawczyni przyznana od 1 grudnia 1971 r., a więc w oparciu o

przepisy obowiązującej wówczas ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), a

następnie przeliczona z mocy art. 121 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., według

zasad określonych w art. 122-125, na emeryturę przewidzianą w tejże ustawie.

Okoliczność, że wnioskodawczyni osiągnęła 80 lat do dnia 31 grudnia 1990 r. i

dlatego jej emerytura została zrewaloryzowana w oparciu o przepisy ustawy z 14 grud-

nia 1990 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 540), nie może stanowić bariery do ustalenia wzrostu

pobieranego świadczenia z tytułu okresów zatrudnienia, równorzędnych i zaliczalnych

do okresów zatrudnienia, przypadających przed dniem wyzwolenia kraju spod okupacji

hitlerowskiej.

Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

Słusznie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że nie można podzielić poglądu Sądu

Apelacyjnego iż ustawa z dnia 14 grudnia 1990 r. wymieniona poprzednio, która stwo-

rzyła odrębny portfel emerytur i rent zamknęła tym świadczeniobiorcom, którzy

ukończyli 80 lat drogę do zmiany wysokości świadczeń poprzez doliczenie innych,

nieuwzględnionych dotychczas okresów mających wpływ na ich wysokość. Emerytury i

renty zrewaloryzowane osobom, które ukończyły 80 lat, w oparciu o przepisy ustawy z

dnia 14 grudnia 1990 r. podlegają z mocy art. 7 ust. 1 tejże ustawy waloryzacji na

zasadach i w terminach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. (Dz.

U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), która w tym zakresie została zastąpiona przepisem art. 17 w

związku z art. 45 ustawy z dnia 17 października 1991 r. Stanowisko Sądu Apelacyjnego

narusza przepis art. 33 u st. 2 tejże ustawy. Według treści tego przepisu zasady

ustalania świadczeń przewidziane w art. 10-16 stosuje się jeżeli od dnia wejścia w życie

ustawy zostanie zgłoszony wniosek o doliczenie nie uwzględnionych dotychczas w

wymiarze świadczenia okresów składkowych lub nieskładkowych, innych niż określone

w art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o

zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206 ze zm.), a więc okresów zatrudnienia

oraz równorzędnych i zaliczalnych do okresów zatrudnienia, przypadających przed

dniem wyzwolenia danego obszaru spod okupacji hitlerowskiej, okresów które

wcześniej nie miały znaczenia przy ustalaniu wysokości świadczenia. Sąd Najwyższy

podziela w pełni wywody rewizji nadzwyczajnej oparte między innymi na treści uchwały

Sądu Najwyższego z 8 lipca 1994 r. II UZP 12/94 (OSNAPiUS 1994 Nr 8 poz. 132) a

sprowadzające się do tego, że skoro wniosek o doliczenie okresów składkowego i

nieskładkowego, które są okresami przypadającymi przed dniem wyzwolenia spod

okupacji hitlerowskiej został zgłoszony po wejściu w życie ustawy rewaloryzacyjnej, to

brak było podstaw prawnych do dokonania weryfikacji całego dotychczasowego stażu

pracy i ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 10 tej ustawy. Obliczając

ponownie przebieg zatrudnienia wnioskodawczyni, organ rentowy naruszył również art.

27 ust. 3 ustawy rewaloryzacyjnej, który jest przepisem gwarancyjnym dla osób, które

ukończyły 80 lat życia, zapobiegając obniżeniu świadczeń poprzez obliczanie emerytury

według dotychczasowych zasad, tj. 25% przeciętnego wynagrodzenia, stanowiącego

podstawę ostatniej waloryzacji oraz po 1,5% podstawy wymiaru emerytury za każdy

pełny rok okresów zatrudnienia, równorzędnych i zaliczalnych, ustalonych na podstawie

przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Zresztą w uzasadnieniu rewizji

organ rentowy podzielił ten pogląd w stosunku do okresu zatrudnienia w latach

1940-1944, co uszło uwadze Sądu Apelacyjnego. Fakt iż ustawa z dnia 14 grudnia

1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o zmianie

niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym stworzyła odrębny portfel emerytur i

rent na co położył nacisk Sąd Apelacyjny, nie może być utożsamiony z pozbawieniem

tych osób możliwości korzystania z przepisów art. 4 pkt 10 ustawy rewaloryzacyjnej

oraz innych przepisów tej ustawy, z wyjątkiem tych które wyraźnie przewidują

wyłączenie przewidzianych w nich zasad (art. 27 ust. 4, art. 33 ust. 2 ustawy

rewaloryzacyjnej). Podstawą przyznania wnioskodawczyni emerytury była ustawa z 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, która jest wymieniona w art.

1 ustawy rewaloryzacyjnej. Ustawa z dnia 14 grudnia 1990 r., była aktem prawnym

waloryzującym świadczenie ze względu na wiek świadczeniobiorców, a nie samoistnie

przyznającym świadczenie. Dlatego osoby objęte waloryzacją świadczeń zgodnie z

przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. nie mogą być wyłączone z możliwości

korzystania z przepisów ustawy rewaloryzacyjnej. Dlatego ustawa ta [...], nie została

wymieniona w art. 1 ustawy rewaloryzacyjnej. Dlatego też odmienny pogląd Sądu

Apelacyjnego nie może być zaakceptowany. Kierując się powyższymi względami Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Ponieważ zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego pozbawił wnioskodawczynię

należnych jej wyższych świadczeń emerytalnych, wskutek wadliwej interpretacji prze-

pisów, naruszony został również interes Rzeczypospolitej Polskiej wyrażający się w

przestrzeganiu porządku prawnego szczególnie w zakresie ochrony świadczeń z

ubezpieczenia społecznego należnych z tytułu stażu pracy. Dlatego też Sąd Najwyższy

uwzględnił rewizję nadzwyczajną mimo iż została wniesiona po upływie terminu

zakreślonego przepisem art. 421 § 2 k.p.c.

=======================================